Pasecznik palmowy - indyjska wiewiórka

inne nazwy: indyjska wiewiórka palmowa*, wiewiórka palmowa

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Gryzonie
• Rodzina: Wiewiórkowate
• Gatunek: Pasecznik palmowy(Funambulus palmarum)

Występowanie

Zamieszkuje endemicznie południowe Indie na południe od gór Windhja i Sri Lankę. Wprowadzona w XIX wieku do Australii Zachodniej. Zamieszkuje różnorodne środowiska, od tropikalnych i subtropikalnych lasów deszczowych, przez suche lasy liściaste, namorzynowe, zarośla, użytki zielne, tereny uprawne, po wiejskie i miejskie ogrody i parki.

Ogólny opis

Wiewiórka palmowa jest niewielkim gryzoniem osiągającym 15-20 cm długości ciała, przy wadze 100-120 gramów. Ogon wiewiórki puszysty i długi, nieco krótszy od reszty ciała. Umaszczenie szaro-brązowe, szpakowate. Na grzbiecie i bokach ciała wiewiórki widać charakterystyczne 3 jasne(kremowe)paski, ciągnące się od karku po podstawę ogona, naprzemiennie z czterema ciemno brązowymi, nieco szerszymi pasami. Brzuch kremowobiały. Ogon z rozsianymi białymi i czarnymi włosami. Uszy małe i trójkątne. Osobniki młodsze nieco jaśniejsze. Podobna do spokrewnionego gatunku Funambulus pennantii, z którym pokrywa swój zasięg. Zazwyczaj te dwa gatunki rozróżnia się po ilości jasnych pasków, których Funambulus pennantii zwykle ma 5.

Dymorfizm płciowy

Brak wyraźnego.

Populacja i zagrożenia

Gatunek nie jest zagrożony i notowany jako najmniejszej troski. Występuje pospolicie na terenie naturalnego zasięgu, natomiast w Australii jest gatunkiem inwazyjnym. Nie zaobserwowano większych zagrożeń dla populacji tego gatunku. Obecnie liczebność wiewiórek palmowych wzrasta.

Pożywienie

Głównie orzechy i nasiona, lecz także liście, pąki, kwiaty, owady i ich larwy, oraz sporadycznie pisklęta ptaków.

Zachowanie

Wiewiórka palmowa jest gryzoniem aktywnym za dnia, głównie o nadrzewnym trybie życia. Spotykane zwykle w grupach do 10 osobników na jednym drzewie. Jest gatunkiem aktywnym, często poszukującym pożywienia na ziemi. Gniazdo budowane jest z trawy i gałęzi, wysoko na drzewie, typu kulistego zamkniętego. Wiewiórki spędzają w nim najgorętsze dni, odpoczywają, oraz magazynują zebrany pokarm. W razie niebezpieczeństwa wydaja z siebie głośne piski, brzmiące jak "czip czipim czip", ostrzegając pozostałych członków stada. W swojej obecności nie tolerują innych gatunków wiewiórek i ptaków, które traktują jako konkurencja o pokarm. Na terenach miejskich często korzystają z odpadków. Gatunek ze względu na klimat, nie zimuje.

Rozród 

Wiewiórki palowe mogą rozmnażać się przez cały rok, choć najwięcej miotów samice rodzą między marcem, a kwietniem i lipcem, a wrześniem. Mogą wydać na świat 1 do 5 miotów rocznie, choć zwykle zdarzają się 3. Samce zwykle prowadzą niegroźne starcia o dominację i prawo do danej samicy. Są zwierzętami poligamicznymi, nie tworząc stałych par. Samica po 35 dniach ciąży rodzi 2-3 młode w gnieździe. Noworodki ważą wtedy zwykle 7 gramów. Samiec nie ingeruje w odchów młodych. Po ok. 10 tygodniach są odsadzane od mleka i w niedługim czasie uzyskują samodzielność. Dojrzałość płciową samiec uzyskuje w wieku 10 miesięcy, natomiast samica zwykle po 8 miesiącach. Okres między kolejnymi miotami wynosi ok. 5 miesięcy.

Naturalni wrogowie

Głównie sokołowe, jastrzębiowate(np. orzeł przedni), a także węże i lądowe drapieżniki(np. koty, łasicowate).

Długość życia

Słabo poznana. W niewoli jeden z okazów żył ponad 5 lat, przypuszczalnie na wolności ich długość życia jest podobna.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek często korzysta z obecności człowieka. Powszechnie na terenach uprawnych uważany za szkodnika, w szczególności jeśli chodzi o pąki i nasiona drzew uprawnych np. kakaowca. Niektórzy ludzie polują na tego gryzonia w celach konsumpcyjnych. Odgrywa ważną role w ekosystemie, rozsiewając na nasiona niektórych roślin, oraz uczestnicząc w zapylaniu niektórych drzew(czasami nawet tych uprawnych). W hinduizmie jest zwierzęciem świętym.

Ciekawostki

• W wierzeniach hinduskich wiewiórka palowa przyczyniła się do budowy Mostu Adama przez boga Rama, przynosząc potrzebny piasek. Rama zadowolony z poświęcenia gryzonia, pogłaskał go po grzbiecie, pozostawiając białe paski na jego plecach. Odtąd wierzy się iż paski na grzbiecie tej wiewiórki są odciskami palców boga Rama.
• W Australii Zachodniej wiewiórka palmowa posiada dosyć dużą populację, ze względu na brak drapieżników i konkurencji dla tego gryzonia, choć badacze uważają iż jego negatywne oddziaływanie na australijskie środowisko jest dosyć małe.
• Została opisana przez Karola Linneusza w 1766 roku.  
• Do rodzaju Funambulus, zwanych indyjskimi wiewiórkami, zaliczanych jest 6 gatunków, min. wiewiórka palmowa, Funambulus layardi, Funambulus obscurus, Funambulus tristriatus, Funambulus pennantii i Funambulus sublineatus.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Pasecznik_palmowy

-https://en.wikipedia.org/wiki/Indian_palm_squirrel

-http://a-z-animals.com/animals/indian-palm-squirrel/

-http://www.iucnredlist.org/details/8701/0

-http://eol.org/pages/1040600/details

Abeil - humanoidalne pszczoły

Pierwsze podania

Abeil to rasa stworzeń stworzonych przez grę RPG Dungeons & Dragons. Zostały opisane w II Księdze Potworów i zakwalifikowani do humanoidalnych potworów. Charakteryzują się połączonymi cechami pszczół i elfów. Opisywane jako nacja pracowita, o złożonej strukturze społecznej. W społeczeństwie abeil istnieją trzy kasty: robotnicy, odpowiedzialni za zdobywanie pokarmu, prace budowlane itp., żołnierze, służący jako wojownicy, stanowiący 1/3 społeczeństwa, oraz królowa, dzierżąca władze absolutną. Domostwa abeil zwane są ulami, a każdy z jej mieszkańców, gotów jej oddać życie za swój dom i królową. Występują na terenach pustynnych, równinach i górach.

Wygląd

Z wyglądu przypomina bardzo dużą pszczołę o nieco wydłużonym ciele, jednak można się w nich doszukać kilku cech humanoidalnych. Ich twarz, uszy, oraz budowa torsu i ramion, przypomina nieco elfy, od których przypuszczalnie pochodzą. Posiadają dwie pary owadzich nóg, a z czoła wystaje para czułek. Ciało jest żółte w czarne, poziome pasy. Z pleców wystają dwie pary, dużych skrzydeł, umożliwiających lot.

W środkach masowego przekazu

Poza grą Dungeons & Dragons nie odnotowano ich wystąpienia w innych środkach masowego przekazu.

 Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Abeil
-http://sfery.wikia.com/wiki/Abeil

Antylopowiec modry - niebieska antylopa z RPA

inne nazwy: antylopa niebieska, antylopa modra

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Antylopowiec modry(Hippotragus leucophaeus)

Występowanie

Antylopa modra była gatunkiem endemicznym dla Republiki Południowej Afryki, gdzie zamieszkiwała przybrzeżne równiny południowo-zachodniej Prowincji Przylądkowo Zachodniej na wschód od gór Hottentots Holland, w pobliżu miast Caledon , Swellendam i Bredasdorp, gdzie jej obszar występowania wynosił mniej niż 4 000 km*2. Reliktowa populacja występowała także w Wolnym Państwie w pobliżu miasta Bethlehem. Jednak paleontolodzy i archeolodzy, uważają iż na początku epoki holoceńskiej(ok. 10 tysięcy lat temu), antylopa niebieska zamieszkiwała obszar od Elands Bay(północna Prowincja Przylądkowa Zachodnia) po Uniondale(wschodnia Prowincja Przylądkowa Zachodnia), choć naskalne malowidła przedstawiające tą antylopę znaleziono w Ficksburgu i Parku Narodowym Golden Gate Highlands. Antylopa zasiedlała rozległe użytki zielne, blisko źródeł wody. Unikała terenów zalesionych.

Ogólny opis 

 Antylopa modra była dużym gatunkiem ssaka kopytnego, osiągając 250-300 cm długości ciała, oraz 100-120 cm wysokości w kłębie. Warzyła ok. 160 kg. Antylopa miał stosunkowo długi i mocno zbudowany kark, oraz krótką grzywę. Nogi długie, białe z pionowymi, ciemnymi pasami. Ogon zakończony kępką sierści. Pysk długi, mierzący ok. 40 cm długości, uszy długie, podobne do oślich. Rogi długie, posiadające 20-35 pierścieni, osiągające 50-60 cm długości. Rogi były umiejscowione nad oczami i łagodnie zakrzywione na końcach do tyłu w kierunku ramion. Sierść antylopy była krótka o delikatnym jasnoniebieskim połysku, zanikającym po śmierci zwierzęcia. Okolice brzucha były białe, a górna część pyska brązowa. Przed oczami widniała biała, dobrze widoczna plama.

Dymorfizm płciowy

Nieco wyraźny po osiągnięciu przez samca 3 roku życia. Futro samca stawało się wtedy jaśniejsze(prawie białe). Także rogi były zwykle większe i lepiej rozwinięte u samców.

Pożywienie

Roślinożerca. Antylopa żywiła się różnymi gatunkami traw. W przeciwieństwie do większości antylop nie przepadała za świeżą trawą, z wyjątkiem pory suchej, kiedy w wyniku braku alternatyw, zjadała trawę rosnącą blisko brzegu. Zapewne musiała codziennie korzystać ze źródła wody, jak robią to spokrewnione antylopy z rodzaju Hippotragus.

Zachowanie

Antylopa modra była ssakiem aktywnym podczas dnia, zwłaszcza wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Najgorętszy porę dnia spędzała odpoczywając w cieniu drzew. Antylopa była spotykana w stadach haremowych, składających się z samic, cieląt i dominującego samca, licząc ok. 20 osobników, choć stada składające się z ponad 80 antylop także nie były rzadkością. Samce często prowadziły walki o dominację, ścierając się swoimi rogami, oraz trącając głową. Samce które nie zdobyły swojego haremu, często tworzyły grupy kawalerów(stada złożone z samych samców). Podczas pory deszczowej, stada zwykle dzieliły się na mniejsze grupy, łącząc się zwykle jedynie przy wodopoju. W porze suchej grupy zwykle gromadziły się na najlepszych pastwiskach, a w okresie odchowu młodych w celach bezpieczeństwa cieląt. Dominujący samiec zwykle eksponował swój wysoki status, leżąc, lub stojąc nieco dalej od swego stada, w widocznym miejscu. Samiec chcąc przejąć dane stado, zwykle zbliżał się do niego z wysoko postawioną głową. Głowa trzymana nisko była zwykle oznaką uległości. Opisywana jako antylopa o dosyć agresywnym usposobieniu. Przed drapieżcami chroniły się ucieczką, lecz w razie konieczności nie wahały używać w obronie swoich rogów.

Rozród

Okres godowy u tej antylopy przypadał przez cały rok, choć jego nasilenie obserwowano w szczycie letnim. Po 270-280 dniach, samica rodziła jedno, ok. 12 kg cielę. Po osiągnięciu dojrzałości samce były odganiane ze swojego rodzimego stada przez dominującego samca, samice zwykle pozostawały w haremie.

Naturalni wrogowie

Hieny cętkowane, likaony, lwy, lamparty, a dla młodych dodatkowo hiena brunatna.

Długość życia 

ok. 18 lat.

Przyczyny wymarcia

Badacze na podstawie kopalnych dowodów, sugerują iż ok.10 tysięcy lat temu antylopa modra występowała powszechnie na równinach Afryki Południowej, a jej zasięg mógł sięgać aż po Ficksburg i Park Narodowy Golden Gate Highlands. Jednak 3 200-2000 lat temu populacja antylopy niebieskiej drastycznie zmalała, co zbiegło się w czasie z nagłym ociepleniem klimatu. Około 400 roku n.e. człowiek wprowadził owce na tereny zamieszkałe przez te antylopy i wskutek nadmiernego wypasu, prowadził do degradacji siedliska tego gatunku. Antylopa wskutek konkurencji z wprowadzonymi zwierzętami hodowlanymi, oraz chorób wraz z nimi przywleczonymi, stawała się coraz rzadsza. Palowania przez rdzennych mieszkańców Afryki były prowadzone na małą skalne, jednak ze względu na małą populacje, mogły odegrać ważną rolę w zagładzie tego gatunku. Naskalne malowidła świadczą o tym iż dla Buszmenów z ludu San były to zwierzęta czczone, obdarzone nadprzyrodzoną mocą. Kiedy Europejczycy przybyli w XVII i XVIII wieku do Koloni Przylądkowej, populacja antylopy była już mała. W 1774 roku szwedzki przyrodnik Carl Peter Thunberg opisała antylopę modrą jako gatunek rzadki, jednak to nie przeszkodziło europejskim rolnikom i myśliwym polować na te zwierzę, a broń palna szybko przetrzebiła pozostałe stada tej antylopy. Myśliwy polowali głównie dla skóry tego zwierzęcia, która była wykorzystywana min. przy produkcji worków na zboże, mięso opisywane jako tłuste, wykorzystywane jako karma dla psów. Według niemieckiego zoologa Martin'a Lichtenstein'a ostatnia antylopa w Prowincji Przylądkowo Zachodniej padła około roku 1800 w Swellendam, natomiast w Wolnym Państwie ostatnia antylopa niebieska zginęła ok. roku 1850.

Ciekawostki

• Jest pierwszym dużym ssakiem Afryki wymarłym w czasach historycznych.
• Zachowano kilka skór tego zwierzęcia, lecz nie oddają one charakterystycznego niebieskiego połysku, gdyż znikał on wraz ze śmiercią zwierzęcia. 
• Poza antylopą modrą z terenów RPA wymarł także podgatunek lwa(Panthera leo melanochaitus), serwala(Leptailurus serval serval), fakoszera(Phacochoerus aethiopicus aethiopicus) i zebry stepowej(Equus quagga quagga, zwany kwagą właściwą). Za przypuszczalnie wymarłego uważa się złotokreta Cryptochloris wintoni, oraz rózgowca Tetradactylus eastwoodae. 
• Antylopę modrą klasyfikuje się do rodzaju Hippotragus, wraz z 2 innymi przedstawicielami, antylopą końską(Hippotragus equinus) i antylopą szablorogą(Hippotragus niger).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Bluebuck

-http://www.arkive.org/bluebuck/hippotragus-leucophaeus/

-http://www.iucnredlist.org/details/10168/0

-http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/bluebuck.htm

-http://animaldiversity.org/accounts/Hippotragus_leucophaeus/

Arthrolycosa - podobny do tarantuli

• Królestwo: Zwierzęta
• Typ: Stawonogi
• Gromada: Pajęczaki
• Rząd: Pająki
• Rodzina: Arthrolycosidae
• Gatunek: Arthrolycosa antiqua, Arthrolycosa danielsi i Arthrolycosa carcinoides

Występowanie

Skamieniałości tego pająka odnaleziono w Mazon Creek, stanowisku paleontologicznym na terenie USA w stanie Illinois , oraz na terenie Obwodu kirowskigo w Rosji. Przypuszczalnie zamieszkiwał zalesione tereny bagienne pokrywające niemal całą Laurazję, 320-290 mln lat temu w karbonie i późnym permie.

Ogólny opis

Nazwa Arthrolycosa w dosłownym tłumaczeniu oznacza "nogę tarantuli", ze względu na podobieństwo w budowie ciała, przypominające pająki z rodzaju Lycosa(tarantule). Korpus pająka był duży, osiągający 7 cm długości z porównywalną szerokość. Nogi były długie, a guzki oczne posiadały cztery pary oczu. Posiadał dobrze rozwinięte kły jadowe.

Dymorfizm płciowy

Zapewne jak u większości pajęczaków, samica osiągała większe rozmiary.

Pożywienie

Zapewne mniejsze stawonogi.

Zachowanie

Arthrolycosa był pająkiem bezsieciowym, nie budującym sieci łownych, gdyż umiejętność przędzenia u pajęczaków rozwinęła się znacznie później. Zatem przypuszczalnie polował z ziemi, czekając na przechodzącą ofiarę w jego pobliżu, po czym unieruchamiał ją za pomocą toksyny z zębów jadowych, podobnie jak robią to współczesne bezsieciowe pogońcowate(Lycosidae).

Rozród

brak danych. Przypuszczalnie samica opiekowała się jajami i młodymi pająkami.

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie inne drapieżne stawonogi, jak pulmonoscorpius. Możliwe także iż zagrożeniem były także większe i silniejsze osobniki, własnego gatunku.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Gatunek wymarł przypuszczalnie podczas tzw. wymierania permskiego, datowanego na ok. 250 mln lat temu, prawdopodobnie spowodowanego kolizją dwóch planetoid, co wyzwoliło wzmożony wulkanizm. W tym okresie z powierzchni Ziemi wymarło ponad 30% rzędów owadów, 60% rodzin gadów i płazów, oraz 90% gatunków organizmów wodnych.

Ciekawostki

• Do rodzaju Arthrolycosa zaliczanych jest obecnie 3 gatunki pająków Arthrolycosa antiqua, Arthrolycosa danielsi i Arthrolycosa carcinoides, choć niektórzy paleontolodzy wyróżniają jeszcze kilka innych, np. Arthrolycosa beecheri.
• Nazwa Arthrolycosa w dosłownym tłumaczeniu oznacza "nogę tarantuli".
• Gatunkiem typowym rodzaju jest Arthrolycosa antiqua opisany w 1874 roku.
• Rodzina Arthrolycosidae jest monotypowa, z jednym rodzajem Arthrolycosa.  

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Arthrolycosa

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/a/arthrolycosa.html

Phalaenopsis gigantea - największy falenopsis

inne nazwy: uszy słonia*

• Królestwo: Rośliny 
• Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
• Klasa: Okrytonasienne
• Rząd: Szparagowce
• Rodzina: Storczykowate
• Gatunek: Phalaenopsis gigantea

Występowanie

Występuje naturalnie na wyspie Borneo w Sabah w rejonach Tiger Mountain i Merutai, oraz w West Kalimantan i Crocker Mountain w Sarawaku. Gatunek odnaleziono także na wyspie Jawa. Występuje w pierwotnych lasach deszczowych na wysokości do 400 m n.p.m.

Ogólny opis

Storczyk Phalaenopsis gigantea epifitem, wyrastającym i korzystającym z drzew, jako podbory. Liście są duże(największe ze storczyków z rodzaju Phalaenopsis) o długości ok. 70 cm i szerokości ok. 25 cm. Ze względu na swoją wielkość nazywane "uszami słonia". Same liście posiadają oliwkowo-zielony kolor, są skórzaste, twarde, błyszczące o kształcie eliptycznym, lub podłużnie jajowatym. Jeden osobnik wytwarza zwykle 5-6 dużych liści, najczęściej wiszących.

Rozmnażanie

Gatunek późno zakwitający, zwykle w wieku 8-12 lat, choć w niektórych uprawach kwitnie już po 4 latach. Kwiaty wytwarzane są na długim, zwykle pojedynczym, zwieszającym się kwiatostanie o długości do 40 cm, rzadko rozgałęziającym się. Pojedynczy kwiatostan może wytworzyć do 100 kwiatów. Kwiaty są gwieździste, mięsiste o średnicy ok. 5 cm. Kolor kwiatu zwykle zielonkawobiały, lub żółtawy z licznymi i blisko usadowionymi plamami w kolorze kasztanowym. Warżka koloru białego z czerwono-purpurowymi plamkami. Kwiaty delikatnie pachną(podobnie do cytrusów), są obupłciowe.

Zagrożenia

Roślina notowana w II Załączniku CITES. Objęta ochroną w naturalnym środowisku, ze względu na jej duży popyt w branży ogrodniczej, a w raz z jej późnym okresem dojrzałości, przyczyniło się do jej zniknięcia z wielu rejonów pierwotnego zasięgu. Obecnie uważana za roślinę rzadką w stanie dzikim. Nie podlega klasyfikacji w IUCN.

Długość życia

ok. 40 lat.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek uprawiany, lecz ze względu na swoją wielkość, wymagania, oraz późny okres dojrzewania, polecany dla doświadczonych hodowców falenopsisów. Obecnie handel tą rośliną został ograniczony, a do jej uprawy potrzebne są odpowiednie zezwolenia.

Warunki uprawy

Lubi stanowisko cieniste, lecz nieco bardziej naświetlone, niż stanowiska dla większości storczyków. Ze względu na wielkość liści, jego system korzeniowy jest znacznie rozwinięty, dlatego jest dosyć wrażliwy na zakłócenia(np. wilgotności) w podłożu. Wilgotność powietrza powinna być utrzymywana na poziomie 70-75%, a podłoże stale wilgotne(lecz nie zalane). Bardzo podatny na gnicie korzeni. Nawożenie dolistne, zalecanym nisko stężonym nawozem rybnym. Zimowanie niezalecane, gdyż źle znosi wahania temperaturowe. Temperatura powietrza ok. 30-31*C, w nocy ok. 25*C.

Ciekawostki

• Osiąga największe rozmiary ze wszystkich falenopsisów jego rodzaju.
• Po raz pierwszy został pozyskany do hodowli w 1897 roku przez botanika Niewenhuis'a, który pozyskał roślinę na Borneo, myśląc iż jest storczykiem z gatunku Phalaenopsisem amabilis. Jednak szybko okazało się iż ze względu na bardzo powolny wzrost, roślina nie należy do owego, ani do żadnego wtedy znanego gatunku. W 1909 roku, kiedy zakwitła po raz pierwszy została opisana, przez dyrektora ówczesnej placówki botanicznej Johannes'a Jacobus'a Smith, jednak wkrótce roślina obumarła, i aż do 1937 roku nie było potwierdzonych wzmianek na temat tej rośliny. Została jednak ponownie odkryta podczas budowy drogi przez las tropikalny, choć obecnie nie występuje już na tym stanowisku.
• Obecnie wyróżnia się trzy odmiany tego gatunku, rozróżnianych przez kolor kwiatów. Jedna z czerwonymi plamami na białym tle, druga z kasztanowymi na żółtym i trzecia z jasnobrązowymi na żółtym tle.  
• Do rodzaju Phalaenopsis zalicza się obecnie 62 gatunki storczyków, min. Phalaenopsis philippinensis, Phalaenopsis mirabilis i Phalaenopsis lobbii.

Bibliografia:
-http://www.orchidarium.pl/AdoZ/adoz.php?id=Phalaenopsis%20gigantea
-http://storczyki.wikia.com/wiki/Phalaenopsis_gigantea
-https://en.wikipedia.org/wiki/Phalaenopsis_gigantea
-http://www.orchidspecies.com/phalaegigantea.htm
-https://www.bigleaforchids.com/Info/gigantea.php
-http://www.arkive.org/orchid/phalaenopsis-gigantea/image-G2293.html

Palolo - morska pierścienica. Rojenie przy blasku Księżyca.

inne nazwy: robak palolo, palolo samoanski* 

• Królestwo: Zwierzęta
• Typ: Pierścienice
• Gromada: Wieloszczety
• Rząd: Eunicida
• Rodzina: Eunicidae
• Gatunek: Palolo(Palola viridis)

Występowanie

Zamieszkuje ciepłe wody południowego Pacyfiku, zwłaszcza w pobliżu raf koralowych. Choć jednoznacznie nie zbadano dokładnego zasięgu tego gatunku, palolo spotyka się u wybrzeży wysp Samoa Amerykańskiego, Fidżi i Tonga, lecz jego zasięg może przypuszczalnie sięgać aż po Małe Wyspy Sundajskie.

Ogólny opis

Ciało palolo jest silnie wydłużone, o wyraźnej segmentacji, dorastające do 30-40 cm długości i grubości 1-2 cm. Odcinek głowowy jest słabo zaznaczony, z wyraźnym płatem głowowym(prostomium), na którym znajduje się para krótkich czułków. Otwór gębowy znajduje się na spodniej stronie ciała, poniżej głowy. Para głaszczek występuje przed otworem gębowym. Dwie pary oczów znajdują się na pierwszym segmencie ciała. Poza czułkami, występują także wąsy, zwane cirrusami(oba narządy są odpowiedzialne za bodźce dotykowe). Przednie segmenty ciała(część atokiczna) wyposażone są w parapodia, czyli narządy ruchu, umieszczone po bokach każdego z pierścieni i osłonięte szczecinkami. Mierzy ok. 30 cm długości. Tylne segmenty ciała, to epitokia(część epitokiczna), zawierająca komórki rozrodcze, odczepiane w okresie godowym. Ciało samicy jest niebieskawe, lub ciemnozielone, natomiast samca żółtawe.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Ciało samicy jest niebieskawe, lub ciemnozielone, natomiast samca żółtawe.

Populacja i zagrożenia

Przez IUCN klasyfikowany jako gatunek o niewystarczających danych, aby zakwalifikować go do konkretnej kategorii zagrożenia. Gatunek jest słabo poznany i poza okresem rozrodczym, dosyć rzadko spotykanym. Odnotowano spadek populacji palolo w północno-zachodnim Upolu(Samoa) z powodu nadmiernych zbiorów oderwanych segmentów ciała, służących do rozmnażania, unoszących się na powierzchni wody, które uważane są przez miejscową ludność za przysmak. Palolo jest także bardzo wrażliwy na zanieczyszczenie wody.

Pożywienie

Drobne organizmy morskie.

Zachowanie

Tryb życia palolo jest dosyć słabo poznany. Zwykle prowadzi skryty tryb życia, ukryty wśród raf koralowych. Unika światła słonecznego, dlatego w pogodne dni nie opuszcza schronienia. Żeruje nocą i w pochmurny dzień. Zwykle aktywnie poszukuje pożywienia, pełzając po dnie, lub płynąc od czasu do czasu.

Rozród

Jest wieloszczetem rozdzielnopłciowym. Rozmnaża się dwa razy do roku w październiku i listopadzie, w nocy, która przypada na drugi i trzeci dzień ostatniej kwadry Księżyca. W tym czasie epitokia palolo ulegają odczepieniu od reszty ciała i unoszą się na powierzchni wody, czasami tworząc zbitą masę o grubości ok. 2 metrów. Epitokia w końcu dzielą się na mniejsze segmenty i pękają, uwalniając komórki jajowe i plemniki. Okres pojawienia się ich jest  krótki, a o świecie zwykle nie ma po nich śladu. Kiedy komórka jajowa, napotka plemnika dochodzi do zapłodnienia. Z powstałego jajeczka wykluwa się larwa, zwana trochoforą . Unosi się ona w toni wodnej, lecz po pewnym czasie opada na dno i przekształca się w osobnika dorosłego. Za każdym razem, kiedy wieloszczet utraci epitokie, w krótkim czasie regeneruje ją. Dokładny okres rozwoju jajeczek i larwy jest nieznany.

Naturalni wrogowie

Ryby, niektóre ślimaki itp.

Długość życia

Brak danych, lecz wiadomo iż jest gatunkiem długowieczny.

Znaczenie dla człowieka

Epitokia podczas cyklu rozpłodowego, często stają się łupem ludzi, zanim uwolnią gamety. I mimo krótkiego czasu w którym tylne segmenty unoszą się na powierzchni, to ze względu na łatwość przewidzenia ich pojawienia się, mogą zostać wyłapane w dużych ilościach, przy pomocy sieci. Stanowią one przysmak ludności na południu Pacyfiku i zjadane są na surowo, lub po uprzednim ugotowaniu, czy podsmażeniu.

Ciekawostki

• Tylne segmenty ciała palolo często są podawane jako danie, wraz z mlekiem kokosowym, cebulą, czy kawiorem.
• Ich okres rozrodczy nazywany jest "rojeniem się robaków".
• Czasami można spotkać się z nazwą Eunice viridis, lub Palola siciliensis.
• Bliskim krewnym palolo jest palolo Eunice fucata występujący u wybrzeży Karaibów i Bermudów. Osiąga do 70 cm długości ciała. Rozmnaża się 29 czerwca i 28 lipca, przed nastaniem trzeciej kwadry Księżyca.
• Został opisany w 1847 roku przez brytyjskiego zoologa John'a Edward'a Gray
• Do rodzaju Palola klasyfikowanych jest obecnie 12 gatunków min. Palola brasiliensis i Palola paloloides.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Robaki_palolo

-https://nl.wikipedia.org/wiki/Palola_viridis

-https://en.wikipedia.org/wiki/Palolo_worm

-http://www.iucnredlist.org/details/8261/0

-http://seapics.com/feature-subject/marine-invertebrates/palolo-worm-pictures.html

Sieja pospolita - przykład gatunku zbiorowego

inne nazwy: sieja, sieja europejka, głąbiel, brzona, sułwica

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Promieniopłetwe
• Rząd: Łososiokształtne
• Rodzina: Łososiowate
• Gatunek: Sieja pospolita(Coregonus lavaretus)

Występowanie

Obecnie sądzi się iż sieja pospolita(Coregonus lavaretus) naturalnie występuje jedynie w Jeziorze Bourget(Francja) i Jeziorze Genewskim(Francja i Szwajcaria, przypuszczalnie wymarła), natomiast do Jeziora d'Aiguebelette(Francja) została wprowadzona w XVII wieku. Niegdyś uważano iż zamieszkuje o wiele większy obszar, obejmujący niemal całą Europę Północną i Środkową, a także Amerykę Północną i Azję, lecz badacze sugerują iż wiele populacji siei to tak naprawdę osobne gatunki i nie należy ich traktować jako sieje pospolitą Coregonus lavaretus, a jako gatunek zbiorowy Coregonus lavaretus complex. Obecnie wymarła w Jeziorze Genewskim, a także wprowadzona do wielu jezior w Alpach, Europie Wschodniej i Rosji.  Żyją głównie w głębszych partiach jeziora.

Ogólny opis

Sieja odznacza się śledziowatym ciałem, o wysmukłej budowie. Mierzy 50-70 cm długości ciała, przy wadze od 2 do 10 kg. Głowa stosunkowo niewielka, stożkowata. Oczy duże. Obie szczęki pozbawione zębów, górna większa od dolnej, przykrywająca żuchwę. Ciało jest wydłużone, bocznie spłaszczone z lekkim wygrzbieceniem. Linia boczna dobrze widoczna, biegnąca przez całe ciało ryby. Płetwa grzbietowa wysoka i mięsista o 19 promieniach, natomiast ogonowa z głębokim wcięciem. Grzbiet i wierzchnia część głowy zwykle zielonobrunatna lub szaroniebieska. Boki i brzuch srebrzyste.

Dymorfizm płciowy

Niewyraźny. W okresie tarła u obu płci pojawia się perłowa wysypka na ciele, wyraźniejsza u samca.

Populacja i zagrożenia

Sieja pospolita jest klasyfikowana jako narażona na wyginięcie. Choć występuje licznie w jeziorze Bourget i Aiguebelette, to ryba z niewiadomych przyczyn wymarła w Jeziorze Genewskim około roku 1900. Obecnie jednak wprowadza się młode ryby uzyskane za sprawą sztucznego wylęgu, do jeziora w którym wymarła. Sieja jest bardzo wrażliwa na zanieczyszczenie wód(zwłaszcza pestycydami, które powodują zarastanie jezior), a ich ikra na ataki grzybami. Ekspansja gatunków obcych oraz przełowienia są także poważnym zagrożeniem. Ryba wprowadzona do Jeziora d'Aiguebelette, niektórych jezior alpejskich, Europie Wschodniej i Rosji. Populacji ryby w Jeziorze Bourget przypuszczalnie nic nie zagraża.

Pożywienie

Głównie przydenna bezkręgowce(dafnia, cyklop, ośliczka i larwy ochotki) i zooplankton, lecz czasami owady zbierane z powierzchni wody, niewielkie ryby i narybek, zwłaszcza w okresie zimowym.

Zachowanie

Sieja jest rybą aktywną przez cały rok. Żyje samotnie, a jedynie narybek może skupiać się w stada. Często żyje blisko dna, przeszukując go w poszukiwaniu pokarmu. W okresie letnim żywi się zooplanktonem i drobnymi bezkręgowcami, natomiast w okresie zimowym, kiedy brakuje podstawowego pokarmu, często poluje na narybek i niewielkie ryby. Dorosłe osobniki mogą upolować rybę wielkości stynki, a nawet niewielkiego okonia.

Rozród

W naturalnym środowisku okres godowy przypada na przełomie listopada i grudnia. Jako jedna z niewielu jeziorowych ryb, rozmnaża się w okresie zimowym. W okresie godowym na ciele ryby pojawia się perłowa wysypka, w postaci rogowych brodawek, głównie na głowie i tułowiu. Do tarła przystępują osobniki w wieku od 3 do 9 lat. Ryby w tym okresie wędrują do płytszej części jeziora(2-10 m), blisko brzegu o żwirowym lub kamienistym podłożu(rzadziej na piaszczystym). Samica składa ikrę w kilku etapach, a samiec natychmiastowo polewa ją nasieniem. Żółte lub pomarańczowe jaj o średnicy 2-3 mm, opadają swobodnie na dno. Ilość składanej ikry uzależniona jest od wielkości samicy i zwykle waha się w granicach 80-83 tysięcy ziarenek . Po upływie 3-5 miesięcy(w marcu-kwietniu), wylęgają się larwy o długości ciała 10-13 mm i wadze 7-10 mg. Przez pierwsze 11 dni odżywiają się zawartością woreczka żółtkowego, później przechodzą na pokarm stały(zooplankton i drobne bezkręgowce, zwłaszcza małe skorupiaki). Do 2 roku życia ryby żyją w ławicach, po czym przechodzą na samotniczy tryb życia. Zwykle w 3 roku życia mierzą już ok. 30 cm długości ciała oraz zyskują dojrzałość płciową.

Naturalni wrogowie

Głównie większe ryby(jak szczupak, okoń, sum), ptaki wodne, wydry, norki itp.

Długość życia

do 10 lat.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek poławiany dla smacznego mięsa oraz hodowany w akwakulturach. U tego gatunku stosuje się metodę sztucznego wylęgu i odchowu narybku w warunkach sztucznych. Poławiany jedynie w okresie zimowym, gdyż w okresie letnim jest głównie planktonożerny i nie interesuje się przynętami. Mięso siei jest delikatne, bezościste i spożywane najchętniej na surowo lub po uwędzeniu.

Ciekawostki

• Do 2008 roku sieja pospolita była uznawana za gatunek występujący powszechnie od Europy Środkowej po północno-zachodnią Syberię oraz Amerykę Północną. Uznawano ponad 300 lokalnych form(w tym 4 w Polsce szlachetną, wędrowną, miedwiańską i holsztyńską), obecnie większość z nich są uznawane za osobne gatunki, a sama sieja pospolita z gatunku Coregonus lavaretus występuje naturalnie jedynie w Jeziorze Bourget oraz niegdyś w Jeziorze Genewskim.
• Obecnie gatunkami siei wyodrębnionymi i naturalnie występującymi w Polsce są sieja miedwiańska(Coregonus maraena), sieja szlachetna(Coregonus nilssoni) i sieja wolasta(Coregonus widegreni), a nad kolejnymi są prowadzone badania. Oczywiście poza siejami w Polsce występuje także sielawa(Coregonus albula) i prowadzona peluga(Coregonus peled). Sieja Coregonus lavaretus może występować w niektórych Polskich jeziorach jako gatunek zadomowiony.
• Sieja pospolita może być traktowana jako gatunek zbiorowy,(czyli grupie gatunków blisko spokrewnionych o podobnych cechach morfologicznych, często problematycznych w odróżnieniu) znany pod nazwą Coregonus lavaretus complex.
• Niektórzy badacze traktują wymarłą sieje z Jeziora Genewskiego jako osobny gatunek Coregonus hiemalis.
• Rodzaj Coregonus liczy ok. 80 gatunków ryb, lecz ta liczba jest zmienna wraz z wyodrębnianiem kolejnych gatunków, niegdyś uważanych za sieje pospolitą. Do tego rodzaju zalicza się chadara(Coregonus chadary), sieje kanadyjską(Coregonus clupeaformis) i sieje piżjan(Coregonus pidschian).

Przy pracy nad artykułem dziękuje Cyprianowi Tilschner, który podzielił się istotnymi informacjami na temat gatunku.

Bibliografia:
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Sieja_pospolita
-https://en.wikipedia.org/wiki/Coregonus_lavaretus
-http://www.fishbase.org/summary/232
-http://www.arkive.org/lavaret/coregonus-lavaretus/
-http://www.luontoportti.com/suomi/en/kalat/whitefish