wtorek, 11 marca 2014

Dwuporka wspaniała - niezwykle długi ogon. Ciekawa, a niepoznana.

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Gady
  • Rząd: Łuskonośne
  • Rodzina: Agamowate
  • Gatunek: Dwuporka wspaniała(Diporiphora superba)

Występowanie

Zamieszkuje północno-zachodnią Australię. Endemiczny dla zachodniej części wybrzeża Kimberley. Zamieszkuje zwykle środowiska zalesione np. lasy akacjowe.

Ogólny opis

Dwuporka wspaniała jest jaszczurką osiągającą 8 cm długości ciała bez ogona. Ciało jest smukłe i wydłużone, kończyny długie i smukłe(zwłaszcza tylne) z dosyć długimi palcami. Głowa wyraźnie wyodrębniona od reszty ciała, duża, płaska o trójkątnym kształcie. Biczowaty ogon jest bardzo długi, czasami niemal czterokrotnie przekracza długość reszty ciała. Łuki są koloru jasnozielonego z żółtawą częścią spodnią.

Dymorfizm płciowy

Słabo zaznaczony. Samce są smuklejsze i mniejsze od samic.

Populacja i zagrożenia

Nie oceniono stanu populacji tego gatunku, dlatego nie podlega on klasyfikacji w stopniach zagrożenia. Przypuszczalnie ze względu na ograniczony zakres występowania może być gatunkiem zagrożonym. Nie są znane potencjalne zagrożenia dla tego gatunku. Nie potwierdzono rezultatów trzymania tej jaszczurki w niewoli.

Pożywienie

Niewielkie owady. Według niektórych obserwacji, zjada również kwiaty i owoce.

Zachowanie

Bardzo skromne dane, ze względu na to iż bardzo rzadko jest obiektem badań. Przypuszczalnie gatunek o dziennym trybie życia. Jest jaszczurką nadrzewną, o samotnym trybie życia. W celach obronnych wykorzystuje barwy kamuflujące.

Rozród

Brak danych. Przypuszczalnie(jak krewniaczy gatunek Diporiphora winneckei) rozmnaża się od października do kwietnia. Samce zwykle zaakceptowane przez samice przystępują do kopulacji. Samica składa 1-3 jajka w zagłębieniu w ziemi. Okres inkubacji trwa 2-3 tygodnie. Przypuszczalnie mogą rozmnażać się kilka razy do roku(Diporiphora winneckei ok. 4-6 razy do roku).

Naturalni wrogowie

Brak danych. Przypuszczalnie większe jaszczurki i ptaki drapieżne.

Długość życia

Brak danych. Przypuszczalnie ok. 4-6 lat.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka. Nie są znane przypadki trzymania tej jaszczurki w niewoli.

Ciekawostki

  • Dwuporka wspaniała została opisana w 1974 roku przez australijskiego herpetologa Glen'a Milton'a Storr'a.
  • Jak większość przedstawicieli rodzaju Diporiphora jest gatunkiem dosyć późno opisanym, a wiedza o nim jest dosyć skromna. 
  • Polska nazwa dwuporka, angielska two-lined dragon, oraz łacińska diporiphora odnosi się do podwójnej struktury grzbietowej, liniowej, ciągnącej się od karku po nasadę ogona występującą u niektórych przedstawicieli rodzaju Diporiphora(u dwuporki wspaniałej nie występuje). Występuje min. u  Diporiphora australis.
  • Niektórzy przedstawiciele rodzaju Diporiphora są hodowani w niewoli, jednak poza obrębem Australii nie potwierdzono ich przetrzymywania. Niektóre gatunki rozmnażane np. Diporiphora winneckei. 
  • Rodzaj Diporiphora liczy obecnie 22 gatunki jaszczurek min. Diporiphora convergens, Diporiphora australis i Diporiphora adductus.
Bibliografia:
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Dwuporka_wspania%C5%82a
-https://en.wikipedia.org/wiki/Diporiphora_winneckei
-http://www.arod.com.au/arod/reptilia/Squamata/Agamidae/Diporiphora/superba

poniedziałek, 10 marca 2014

Amarantka szara - astryld z Afryki. Ognistoszary ptaszek.

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ptaki
  • Rząd: Wróblowe
  • Rodzina: Astryldowate
  • Gatunek: Amarantka szara(Lagonosticta nitidula)

Występowanie

Zamieszkuje zwykle brzegi rzek i tereny zalewowe, porośnięte gęsto trzcinami, krzewami i papirusem w Afryce Południowej na terenie Angoli, Zambii, północno-wschodniej Namibii, północnej Botswany, zachodniej Tanzanii, północnych granic Zimbabwe i południowo-wschodniej i środkowej Demokratycznej Republiki Konga.

Ogólny opis

Amarantka szara jest niewielkim ptakiem, osiągającym 10 cm długości ciała, przy wadze 9-11 gramów. Upierzenie ptaka jest ciemnobrunatne z szkarłatnym zabarwieniem na głowie i piersi. Na piersi ptaka występuje także białe, drobne kropkowanie. Spód ciała jest jaśniejszy, brunatnoszary. Dziób koloru biało-czerwonego, a nogi szare. U osobników młodocianych brak szkarłatnego zabarwienia.

Dymorfizm płciowy

Niewyraźny. Samica posiada mniejsze ilości szkarłatnego zabarwienia na upierzeniu.

Populacja i zagrożenia

Nie przeprowadzono badań mogących ocenić populację tego ptaka, lecz ocenia się go jako lokalnie częstego. Klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski. Rozmnażany w niewoli(rzadko).

Pożywienie

Głównie nasiona traw zbieranych z ziemi. Zjada również niewielkie owoce i zielone części roślin. Urozmaicają swoją dietę w niewielkie owady np. mrówki i termity.

Zachowanie

Jest ptakiem dziennym, żyjącym głównie w parach. Gatunek rzadko obserwowany w naturalnym środowisku. Pożywienia szuka zwykle na ziemi. Jest ptakiem dosyć śmiałym, nielękającym się przebywać i żerować w pobliżu ludzi i zwierząt gospodarskich. Prowadzi osiadły tryb życia, lokalne wędrówki mogą być przyczyną niedoboru pożywienia.

Rozród

Nie ma jednoznacznie określonego okresu lęgowego, który jest zazwyczaj różny w zależności od występowania(zwykle od października do kwietnia). Odnotowano także pary ptaków na tym samym obszarze, przystępujące do lęgów w dwóch osobnych okresach. Gniazdo budowane jest zwykle na gałązkach, lub łodygach trzcin(lub innych odpowiednich roślin), nisko nad ziemią. Gniazdo plecione jest z suchej trawy, korzonków i włókna roślinnego na kształt kulisty o bocznym wejściu. Wnętrze wyścielają puchem. Samica składa od 3 do 5 jaj, którymi opiekują się oboje rodzice. Po 13-14 dniach zwykle wykluwają się pisklęta. Pisklęta ciemne i porośnięte białym puchem. W kącikach ich dziobów znajdują się białe wyrostki, odbijające światło, co ułatwia lokalizację pisklęcia przez rodzica w ciemnym gnieździe. Po ok. 18-19 dniach młode opuszczają gniazdo, a przez kolejne 14 dni są dokarmiane przez rodziców. Okres dojrzałości płciowej jest niezbadany.

Naturalni wrogowie

Głównie ze względu na nisko zlokalizowane gniazdo, jaj i pisklęta mogą padać ofiarami węży(jajożera) i gryzoni(myszy). Osobniki dorosłe padają ofiarą dzikich kotów np. serwala.

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Hodowane w niewoli, obecnie bardzo rzadko. Niegdyś bardziej popularne.

Ciekawostki 


  • Został opisany przez niemieckiego zoologa Gustav'a Hartlaub'a w 1886 roku.
  • Po raz pierwszy do Europy trafił przypuszczalnie w roku 1960.
  • Rzadko jest obiektem badań, co świadczy niska wiedza o tym gatunku.
  • Lubi przebywać w wolierze gęsto obsadzonej trzciniastą roślinnością.
  • Bardzo rzadko hodowany w niewoli. Spadek popularności amarantek wiąże się ze wzrostem popularności innych astryldowatych, np zeberek(Taeniopygia guttata), które są bardziej odporne na błędy hodowców i łatwo się mnożą(choć u amarantek nie odnotowano trudności w doprowadzaniem do lęgów w niewoli).
  • Jest spokrewniona z innymi przedstawicielami rodzaju Lagonosticta liczącego 11 gatunków min. z amarantką czadyjską(Lagonosticta umbrinodorsalis), amarantką czerwonodziobą(Lagonosticta senegala) i amarantką skromną(Lagonosticta rhodopareia).
Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Brown_firefinch
-https://de.wikipedia.org/wiki/Braunb%C3%BCrzelamarant
-http://www.hbw.com/species/brown-firefinch-lagonosticta-nitidula
-http://www.iucnredlist.org/details/22719434/0

czwartek, 6 marca 2014

Niala grzywiasta - bardzo wyraźny dymorfizm

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Parzystokopytne
  • Rodzina: Krętorogie
  • Gatunek: Niala grzywiasta(Tragelaphus angasii)

Występowanie

Zasiedla Afrykę południowo-wschodnią. Występuje od Doliny Lower Shire w Malawi przez Mozambik i Zimbabwe do wschodniej Republiki Południowej Afryki  i Suazi. Został wprowadzony do Namibii, zamieszkując głównie tereny prywatne. Obecnie rozszerza swój zasięg o wschodnie tereny Botswany. W Suazi gatunek wymarły do 1950 roku, kiedy został tam pomyślnie reintrodukowany. Zamieszkuje głównie tereny o gęstej roślinności, otwarte lasy i drzewiaste sawanny, zwykle w pobliżu wody.

Ogólny opis

Niala grzywiasta jest średniej wielkości antylopom o znacznym dymorfizmie płciowym. Mierzy przeciętnie 130-190 cm długości ciała, przy wysokości w kłębie ok. 110 cm u samców i ok. 90 cm u samic. Samce ważą przeciętnie 100-120 kg, natomiast samice 50-70 kg. Sierść samców jest ciemnobrązowa, natomiast samic płowa(rdzawa) u obu płci z charakterystycznymi pionowymi, białymi paskami, lub pojedynczymi plamami na bokach ciała zwierzęcia. Charakterystyczna biała plama między oczyma u obu płci, a także pas ciemnej grzywy ciągnący się od głowy, przez grzbiet po nasadę ogona. Samce posiadają długą sierść(grzywę) na karku i szyi, ciągnącą się przez klatkę piersiową i brzuch antylopy. U samca występują rogi, spiralnie zakręcone do góry o długości do 80 cm(pojawiają się zwykle już w pierwszych roku życia). Samice bezrożne. Młode, niedojrzałe samce umaszczeniem podobne do samic. 

Dymorfizm płciowy

Wyraźny, jeden z najlepiej zaznaczonych u antylop. Występuje różnica w wielkości(samce są prawie dwa razy cięższe od samic i nieco od nich wyższe) oraz umaszczeniu(samce posiadają ciemne ubarwienie sierści, samica natomiast płowe). U samców występują również rogi i grzywa ciągnące się dodatkowo przez spód ciała.

Populacja i zagrożenia

Niala grzywiasta jest obecnie mniej powszechna niż w czasach historycznych, choć jej populacja utrzymuje się na stabilnym poziomie oraz je notowana jako gatunek najmniejszej troski. Głównym zagrożeniem dla niali są min. utrata siedliska życia pod uprawi i wypas bydła, polowania oraz choroby pomoru bydła. W 1999 roku populacja szacowana była na 32 tysiące osobników, lecz obecnie szacuje się że w samej RPA żyje ponad 30 tysięcy osobników, a w samej KwaZulu-Natal(prowincja RPA) ok. 25 tysięcy. Jedynie w Malawi populacja z 3 tysięcy osobników zmniejszyła się do 1,5 tysiąca. Obecnie ok. 80% populacji niali grzywiastej znajduje się na terenach chronionych, a ok. 10-15% na terenach prywatnych, gdzie hodowana jest w celach myśliwskich, gdyż stanowi cenne trofeum. Rozmnaża się w niewoli.

Pożywienie

Głównie świeże trawy, gałązki, kwiaty, owoce, liście i wiele innych gatunków roślin. Piją niemal dziennie wodę, lecz wytrzymują sezonowe spadki tego źródła.

Zachowanie

Niale są stadne, żyjące zwykle w stadach do 30 osobników. Zwykle stado składa składa się z samic i ich młodych, oraz niedojrzałych samców. Starsze samce wolą przebywać samotnie, czasami tworząc grupy, lecz o bardzo luźnych relacjach. Zwykle młodsze samice po urodzeniu młodego, przyłączają się do swoich matek i starszych samic. Największą aktywność wskazują wieczorem i w nocy, w dzień wolą przebywać i odpoczywać w cieniu. Niala nie jest gatunkiem terytorialnym, a ich areały często nakładają się na siebie, zwłaszcza przy wodopoju. Samce walczą między sobą zwykle jedynie w okresie rui samicy. Samce zwykle w tym okresie widząc rywala jeżą grzywę, unoszą głowę i podnoszą ogon. Jeśli ta demonstracja nie wystarczy, dochodzi do walk, czasami śmiertelnych, kiedy jeden z samców zostanie napity na rogi. Zwycięża zwykle silniejszy i większy samiec.  Ze względu na zagrożenie ze strony drapieżników, są zwykle czujne, a zaniepokojony osobnik przy pomocy alarmowego dźwięku, przypominającego szczekanie ostrzegacz resztę stada przed zagrożeniem. Reaguje także na sygnały alarmowe innych gatunków zwierząt min. pawianów, impal i kudu, a impale na sygnały alarmowe nial. Często korzystają z obecności pawianów, które żerując na drzewach strącają liście, owoce i kawałki gałęzi. Poza sygnałami alarmowymi, rzadko wydają z siebie jakikolwiek dźwięk.

Rozród

Okres godowy przypada zwykle przez cały rok, choć jego nasilenie odnotowano w miesiącach grudzień-styczeń. Cykl między kolejnymi rujami trwa zwykle ok. 19 dni, a sama ruja trwa ok. 2 dni, choć samica jest zwykle zdolna do zapłodnienia tylko przez 6 godzin. Ciąża trwa 7 miesięcy, po czym rodzi w gęstych zaroślach i trawach, 5 kg młode, zwykle jedno, rzadziej dwa. Zwykle zostaje ukryte przez pierwsze 18 dni, gdzie jest doglądane i sporadycznie oczyszczane przez matkę. Później zwykle dołączają do stada, a młode zostaje zwykle odgonione przez samce, podczas następne rui samicy. Następuje to zwykle po ok. 7 miesiącach, kiedy samica znowu może zajść w ciąże. Dojrzałość płciową uzyskują zwykle po 1 roku u samców i 1,5 roku u samicy.

Naturalni wrogowie

Niala może stać się ofiarą lwów, lampartów i hien cętkowanych. W szczególności młode są zarażone na ataki drapieżników. Samce pawianów także mogą stanowić zagrożenie dla nowo narodzonych osobników. Matka zwykle walecznie borni swojego młodego.

Długość życia

W niewoli ok. 20 lat. Długość życia na wolności nie zbadana.

Znaczenie dla człowieka

Obiekt polowań, głównie dla mięsa i trofeum. Hodowana na wielu terytoriach Afryki, w celach łowieckich. Często trzymana w niewoli, głównie w ogrodach zoologicznych.

Ciekawostki

  • Nie wyróżnia się podgatunków niali grzywiastej.
  • Dymorfizm płciowy u tego gatunku jest najsilniejszy z całego rodzaju Tragelaphus.
  • czasami przypisywana do odrębnego rodzaju Nyala, dlatego można spotkać się z nazwą łacińską Nyala angasii.
  • Został opisany w 1849 roku przez angielskiego przyrodnika George'a French'a Angas'a.
  • Przypuszczalnie niala grzywiasta jako gatunek powstał w miocenie ok. 5,8 milionów lat temu.
  • Do rodzaju Tragelaphus klasyfikowana jest niala grzywiasta oraz 7 innych gatunków antylop, min. niala górska(Tragelaphus buxtoni), bongo(Tragelaphus eurycerus), kudu małe(Tragelaphus imberbis), buszbok(Tragelaphus scriptus), sitatunga(Tragelaphus spekii), kudu wielkie(Tragelaphus strepsiceros) i imbabala*(Tragelaphus sylvaticus).
  • Niegdyś do rodzaju Tragelaphus notowany był także eland(Taurotragus oryx) i oreas(Taurotragus derbianus).
Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Nyala
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Niala_grzywiasta
-http://www.iucnredlist.org/details/22052/0
-http://animaldiversity.org/accounts/Tragelaphus_angasii/
-http://www.ultimateungulate.com/artiodactyla/Tragelaphus_angasii.html
-http://www.robinsonlibrary.com/science/zoology/mammals/artiodactyla/nyala.htm

Bóg - istota najwyższa

Pierwsze podania

Bóg, lub bóstwo to istota nadprzyrodzona, o niezwykłej mocy, występująca w niemal każdej religii i wierzeniach. Wiara w Boga sięga dziejów pierwszych wierzeń i religii. Według większości przekazów Bóg jest istotą o niezwykle potężnej mocy, przekraczającej pojęcie człowieka, zwykle jest nieśmiertelny i nietykalny, górując nad innymi istotami. W wielu religiach to bogowie stworzyli świat i ludzi, sami zaś powstali z Chaosu, lub istnieli od zawsze. 

Wygląd

W niemal każdej religii postać Boga jest przedstawiana inaczej. W jednej jest podobny do człowieka(Wierzenia Starożytnych Greków, chrześcijaństwo), w innych przybiera kształt pół zwierząt, pół ludzi(Starożytny Egipt), lub bestii(Wierzenia Azteków), w innych zaś nie posiada formy(zaratusztrianizm).

Bogowie w religiach i wierzeniach

Bogowie greccy- Starożytni Grecy byli politeistami(wierzyli w wielu bogów). Kilkunastu, zwykle wzajemnie ze sobą spokrewnionych bogów reprezentowało panteon bogów greckich. Bogowie greccy zwykle przypominali ludzi, a także ich pobudki przypominały nasz gatunek i choć byli nieśmiertelni, często rządziła nimi żądza władzy, duma, popęd seksualny, czy zemsta. Najważniejszymi z bogów greckich byli:

  • Zeus- Władca Olimpu, zatem także władca wszystkich bogów i ludzi. Zrodzony z związku pierwszych tytanów Kronosa i Rei. Jako jedyny został uratowany przez swoją matkę przed pożarciem przez swojego ojca, który obawiał się przepowiedni o zajęciu władzy przez jednego z jego synów. Zeusem opiekowały się nimfy i Amaltea(koza), a kiedy dorósł namówił matkę na podanie ojcowi środka wymiotnego, wynikiem czego było uwolnienie braci i sióstr Zeusa. Rodzeństwo wypowiedziało wojnę Kronosowi, która trwała ok. 10 lat. Kronos w końcu został przepędzony do Tartaru, a Zeus otrzymał zwierzchnictwo nad innymi bogami, oraz panowanie nad niebem.
  • Kronos- Ojciec pierwszych bogów, oraz syn Uranosa i Gai. Objął władze po Uranosie, który bojąc się potęgi swoich dzieci, cyklopów i sturękich strącił ich do Tartaru. Gaja nie chcąc aby podobny los spotkał tytanów, podarowała Kronosowi sierp i namówiła na atak na własnego ojca. Kronos przy pomocy sierpa, wykastrował Uranosa, strącając go od władzy. Wcześniej przepowiedział on jednak iż jego syn także odbierze mu tron.
  • Uranos i Gaja- pierwsi bogowie, powstali z Chaosu. Uranos(niebo) i Gaja(ziemia) stworzyli Świat i spłodzili pierwsze pokolenia bogów cyklopów, hekatonchejrow i tytanów. Jednak Uranos bojąc się potęgi swoich dzieci strącił do Tartaru cyklopów i  hekatonchejrów, czego nie pochwalała ich matka, kochając wszystkie ze swoich dzieci. W końcu tytan Kronos pokonał swojego ojca i przejął władze.
  • Hades - brat Zeusa, oraz syn Kronosa i Rei. Władca świata podziemnego i pan umarłych. Mimo współczesnych przedstawień jako żądnego władzy i zniesmaczonego swoim losem jako pan podziemi w mitologi Hades bardzo rzadko próbował odebrać władze Zeusowi i sprzeciwiał się mu. Zwykle nie wtrącał się w sprawy na powierzchni. Był także jednym z najwierniejszych bogów, gdyż nie zdradził on nigdy swojej małżonki Persefony.
  • Posejdon-brat Zeusa, syn Kronosa i Rei. Przypadłą mu władza nad wodami morskimi. Zwykle przedstawiany z trójzębem w ręku. W przeciwieństwie do Hadesa, często spiskował przeciwko Zeusowi w celu objęcia władzy. 
  • Hera - siostra Zeusa, a także jego małżonka. Była opiekunką macierzyństwa i rodziny. 
  • Hestia- siostra Zeusa. Ślubowała dziewictwo. Opiekunka ogniska domowego, sierot i nowożeńców.
  • Atena- córka Zeusa i Metis(bogini rozwagi). Zniesmaczona Hera romansem Zeusa, przepowiedziała mu iż z jego związku zrodzi się córka, później syn, który odbierze władze ojcu. Zeus obawiając się tego połknął Metis. Od tego dnia Zeus skarżył się na bóle głowy, dlatego wezwał Hefajstosa, aby znalazł przyczynę jego cierpień. Kiedy rozłupał on czaszkę boga, wyskoczyła z niej bogini Atena. Atena jest opiekunką miast, mądrości oraz sprawiedliwej wojny. 
  • Hefajstos- syn Zeusa i Hery. Bóg kowalstwa. Został strącony z Olimpu przez Zeusa, kiedy sprzeciwił się jemu w obronie matki. Od tego czasu kuleje. W końcu Dionizos(bóg wina) sprowadził go z powrotem na Olimp. Określany mianem najbrzydszego, lecz najbardziej pracowitego z bogów. Za jego małżonkę podarowano mu piękną, lecz niewierną Afrodytę, która zdradzała go z Aresem(bogiem wojny).
  • Ares- bóg wojny, nie zawsze uczciwej. Syn Zeusa i Hery. Patronuje katom i szpiegom.
  • Apollo- bóg sztuki. Syn Zeusa i Leto, oraz bliźniak Artemidy(bogini łowów). Najmłodszy, lecz także najurodziwszy z bogów.
  • Afrodyta- bogini urody i piękna. Zrodzona z morskiej piany, zmieszanej z krwią Uranosa. Określana mianem najpiękniejszej z bogiń.
  • Prometeusz - tytan i twórca ludzi. Stworzył istotę ludzką z ziemi, oraz natknął ją duszą, stworzoną z ognia. Stworzył ludzi na podobieństwo bogów. Zeusowi początkowo nie był zadowolony z nowo powstałych istot, obawiając się podobnej sytuacji jaka miała miejsce z gigantami. Zeus postanowił aby ludzie składali mu ofiary. Tak więc pod namową Prometeusza, ofiarowali bogowi dwie możliwości. Tłuszcz za którym był ukryte kości, oraz skóra za którą było ukryte mięso. Zeus wybrał tłuszcz, myśląc iż za nim kryje się mięso, tak więc od tego czasu Zeusowi poświęcało się tłuszcz i kości. Zeus zniesmaczony tym podstępem wysłał na ziemie najpiękniejszą z kobiet Pandorę, która uwiodła brata Prometeusza Epimeteusza. Pandora miała ze sobą puszkę, którą nie mogła otworzyć. Jednak skuszona tajemnicą owej puszki, otworzyła ją. Z puszki uwolniły się choroby, wojny, plagi oraz wszystkie złe rzeczy, które człowiek mógł sobie wyobrazić.  W końcu przy życiu pozostała jedynie para ludzi, Deukalion i Pyrra(córka Pandory). Bogowie chcąc wreszcie zakończyć żywot ocalałych ludzi, zesłali potop. Jednak litościwa Gaja uratowała małżonków, oraz mówiąc aby wzięli kamienie i rzucali je za siebie. Z kamieni rzucanych przez Deukaliona powstawali mężczyźni, natomiast Pyrre kobiety. Później nastały czasy herosów, wielkich wojowników i wypraw wojennych.
Bogowie azteccy-podobnie jak Grecy Aztecy byli politeistami. Panteon bogów azteckich reprezentowało kilkunastu bogów, choć ich dokładna liczba nie jest poznana ze względu na skromne źródła pozostawione przez tą tajemniczą cywilizację. Wiadomo jednak iż bogowie azteccy, w przeciwieństwie do greckich byli żądni krwawych ofiar w zamian za deszcz, słońce, lub litość.

  • Ometecuhtli i Omecihuatl - bóstwa z męskim i żeńskim pierwiastkiem, tworzącym zwykle jednego boga zwanego Ometeotl. Ometecuhtli, czyli pan dwoistości i Omecihuatl, pani dwoistości zasiadali w niebie, na 13 poziomie. Mieli czworo dzieci Yayauhqui Tezcatlipoca(czarny), Tlatlauhqui Tezcatlipoca(czerwony), Quetzalcoatl i Huitzilopochtli, ten ostatni zrodzony bez ciała, złożony jedynie z kości. Rodzice nakazali swoim dzieciom stworzyć Świat. Najstarsi dwaj synowie polecili tworzeniem młodszym, zatem stworzyli oni ogień, połowę słońca, wodę, ryby, a także kobietę i mężczyznę. Z ryby uczynili ziemie. Jednak połowa słońca niedostatecznie ogrzewała nowy świat, dlatego Tezcatlipoca zastąpił połowę słońca sobą. Ludzie giganci pierwsze dzieło bogów, wymarli po tym jak Quetzalcoatl uderzył Tezcatlipoca i ten upadł do wody, przez co ziemie ogarnęło wielkie zimno. Także następnym słońcem został Quetzalcoatl, a ziemia została zaludniona przez nowo powstałych ludzi. Jednak Quetzalcoatl został kopnięty przez Tezcatlipoca, dzięki czemu nastały wielkie wiatry, a ludność wymarła. Następnym słońcem został Tlaloc bóg deszczu, jego epoka zakończył się deszczem ognia. Następnym słońcem została jego małżonka Chalchiuhtlicue bogini wody, po której nastąpił potop. Następnie aby stworzyć piąte słońce, bogowie poświęcili swoja krew, aby wprawić je w ruch, a Quetzalcoatl zszedł do świata podziemnego Mictlanu, aby wskrzesić ludzi. Aztekowie wierzyli iż żyją w epoce piątego słońca, a po tej epoce nastąpi kolejna z poprzedzającą katastrofom.
  • Quetzalcoatl - zwany ojcem dzisiejszych ludzi. Przedstawiany najczęściej jako opierzony wąż. Utożsamiany z wiatrem i niebem. 
  • Tezcatlipoca - bóg występująca pod dwoma postaciami Yayauhqui(czarny) i Tlatlauhqui(czerowny). Uważany za boga zła i zemsty. Ku jego czci składano ofiarę z najpiękniejszego jeńca. Pierw uczono go etyki i muzyki, później darowano mu 4 najpiękniejsze kobiety, a pod koniec na szczycie piramidy wyrywano mu serce.
  • Tlaloca - bóg deszczu. Ku jego czci składano ofiary z niemowląt, gdyż jedynie ich łzy przyzywały deszcz. 
  • Huitzilopochtli- bóg wojny. Często utożsamiany z kolibrem. Jeden z najważniejszych bogów azteckich.
Bogowie rzymscy- bogowie rzymscy często mieli swoich odpowiedników w mitologi greckiej. Panteon rzymski składał się z kilkunastu bogów, nad którymi piecze sprawowało troje najważniejszych bogów Jowisz, Mars i Kwirynus.
  • Jowisz- zwany Jupiterem, rzymski odpowiednik Zeusa. Władca piorunów i nieba, utożsamiany z orłem. Syn Saturna i Ops. Objął władze po Saturnie, którego pokonał. Małżonek Junony, odpowiedniczki Hery i obrończyni kobiet.
  • Saturn - utożsamiany z Kronosem. Przypuszczalnie pierwszy bóg, obrońca Italii. Nauczył ludzi rolnictwa i prawa. Strącony z tronu przez swojego syna Jowisza. Małżonek Ops, utożsamiana z Reją, jako bogini płodności i zamożności.
  • Mars- bóg wojny i jeden z najważniejszych bogów rzymskich. Odpowiednik greckiego Aresa. Utożsamiany z wilkami, które odciągał od stad zwierząt hodowlanych. Uważany za ojca bliźniąt, Remusa i Romulusa.
  • Kwiryn - obrońca kwirytów(wojska Rzymskiego), objawiający się pod postacią włóczni. Jeden z trzech najważniejszych bogów rzymskich.   
  • Neptun - bóg mórz, utożsamiany z Posejdonem. Był także opiekunem wyścigów i rydwanów.
  • Amor - zwany Kupidynem, bóg miłości, rzymski odpowiednik Erosa. Najczęściej przedstawiany z łukiem i skrzydłami na plecach.
  • Pluton - bóg świata zmarłych, utożsamiany z Hadesem. Często składano ku jego czci ofiary z czarnych jagniąt i świń.
  • Fauna i Flora - boginie natury, obrończynie zwierząt i roślin.
  • Westa - bogini ogniska domowego, utożsamiana z grecką Hestią. Jedna z najważniejszych bogiń rzymskich. 
Bogowie egipscy - Starożytni Egipcjanie byli politeistami. Wierzyli w kilkunastu bogów, lecz dla samych Egipcjan najważniejszym z nich był sam faraon, któremu przypisywano boskie pochodzenie. Bogowie egipscy zwykle przedstawiani jako pół-zwierzęta, pół-ludzie.
  • Atum - pierwszy z bogów. Stworzył sam siebie, oraz stworzył obecny świat przez masturbację. Utożsamiany z doskonałością i początkiem. Wraz z Ra, Horachte i Chepri, byli pierwszymi bogami stwórcami, często utożsamianymi z słońcem. Przedstawiany jako człowiek z głową barana.
  • Ra - bóg słońca, a także ładu. Przedstawiany jako człowiek z głową sokoła i dyskiem słonecznym na głowie. Egipcjanie wierzyli iż bóg Ra przechodzi ciągłe metamorfozy. Rano pojawia się jako skarabeusz zrodzony z Nut, toczący swoją kulkę gnoju(co przypomina toczenie słońca na zenit). Kiedy słońce staje w zenicie, staje się młodym bogiem, natomiast pod koniec dnia starzeje się. Ponoć Ra przewodzi swoją łódką dusze zmarłych do świata podziemnego.
  • Szu i Tefnut - bóg powietrza i bogini wilgoci, zrodzili bogów ziemi i nieba(Geba i Nut). Szu powstał z tchnienia boga Atum. Szu przedstawiany jako człowiek o skrzydlatych rękach w których trzyma symbol życia powietrza, natomiast Tefnut jako kobietę z głową lwicy.
  • Geba i Nut - bóg ziemi i bogini nieba. Szu nie pozwolił swojej córce Nut połączyć się z swoim bratem w żaden z dni w roku(360 dni), dlatego Nut poprosiła Thota, aby stworzył dla niej kilka dodatkowych dni, w trakcie których Nut zrodziła swoje dzieci, Ozyrysa, Seta, Izydę i Neftydę.
  • Ozyrys - bóg śmierci i odrodzenia. Najwyższy sędzia w Sądzie Umarłych. Małżonek Izydy. Nauczył ludzi uprawy pola. Został zabity przez Seta, a jego szczątki zostały rozrzucone po całym świecie. Izyda jednak odnalazła wszystkie szczątki i wraz z Thotem przywrócili go do życia, mumifikując jego ciało. Jedyny nieodnalezionym organem było prącie, które spoczęło na dnie Nilu i motywowało rzekę do corocznych wylewów. Jednak odtąd Ozyrys mógł przebywać jedynie w świecie zmarłych. Przedstawiany często jako mumia z ludzką twarzą.
  • Set - bóg pustyni, chaosu i sił demonicznych. Przedstawiany z głową niezidentyfikowanego zwierzęcia. Toczył spór o tron faraona z Horusem, który wygrał ten drugi. Wściekły Set zabił swojego brata Ozyrysa. Małżonek Neftydy, oraz przypuszczalnie ojciec Anubisa.
  • Izyda -bogini płodności i rodziny. Przedstawiana jako kobieta, bez zwierzęcych atrybutów. Uratowała swojego małżonka, po tym jak został poćwiartowany przez Seta. Często utożsamiana z dobrą matką i dobrocią.
  • Thot - bóg o nie jasnym pochodzeniu. Przypuszczalnie twórca ludzi. Nauczył ludzi pisma hieroglificznego, matematyki, muzyki i wiele innych dziedzin nauk. Utożsamiany z Księżycem. Był bratem Maat(bogini sprawiedliwości). Przedstawiany z głową ibisa.
  • Anubis - bóg z głową szakala i patron mumifikacji. Często określany jako strażnik umarłych.
  • Bastet - bogini miłości, radości i kotów. Przedstawiana jako kobieta z głową kota. Córka boga Ra i Izydy.
Bogowie japońscy shintō- religia zwana shintō mówiła o wierze w kilkunastu, zwykle spokrewnionych bogów. Obecnie wiedza o tej religii jest skromna, gdyż nie przetrwała próby czasu. Najważniejsi bogowie to min.
  • Izanami i Izanagi - para jednych z pierwszych bogów. Stworzyli wyspy japońskie, oraz spłodzili wiele innych bóstw. Izanami podczas porodu Kagutsuchi(boga ognia, którego z rozpaczy zabił Izanagi) umarła trafiając do krainy ciemności, gdzie odnalazł ją Izanagi w świecie Yomi(piekło). Prosił on Izanami, aby do niego wróciła, ta oświadczyła iż pod warunkiem iż poczeka na nią przed wejściem do krainy. Jednak zobaczywszy iż jego małżonka jest w trakcie rozkładu, szybko uciekł. Ta natomiast chciała go złapać, lecz dzięki magicznym zdolnością uciekł. Izanami zagroziła iż będzie zabijać 1000 osób dziennie jeśli nie wróci, lecz Izanagi oznajmił iż on natomiast będzie doprowadzał do płodzenia 1500 osób dziennie. Izanagi w końcu opuścił Yomi i oczyścił się w morzu z podziemnych nieczystości. Kiedy zmywał oczy narodzili się dwaj bogowie Amaterasu(bogini słońca) i Tsukuyomi(bóg Księżyca), a kiedy wydmuchiwał nos narodził się Susanoo(bóg burz). Po tym umarł, oddając władze Amaterasu. 
  • Amaterasu - bogini utożsamiana z słońcem. Panuje na Wysokiej Równinie Niebios, odziedziczonej po Izanagi. Uważa się ją za matkę rodu cesarskiego.
  • Tsukuyomi - bóg Księżyca. Został wysłany przez Amaterasu do bogini pożywienia Ukemochi. Bogini ugościła boga potrawami, które wyciągała ze swojego ciała. Wściekły Tsukuyomi, oburzony faktem iż miał zjeść potrawy zwymiotowane przez Ukemochi, zabił ją. Amaterasu za ten czyn wygnała Tsukuyomi z swojego królestwa, dlatego słońce i Księżyc nigdy nie spotykają się na nieboskłonie.
  • Susanoo - bóg burz. Porywczy bóg Susanoo pewnego dnia oznajmił iż wyrusza w podróż po kraju. Kiedy jednak wyruszył ziemia zatrzęsła się, a Amaterasu odczytała to za znak, świadczący o tym iż brat chce jej odebrać ziemie. Wyszła więc bratu na spotkanie, ten zirytowany wyzwał siostrę na ukei(sąd niebios). Za wyzwanie wybrali tworzenie życia oraz ocena potomstwa pod względem prawdomówności. Bogini Amaterasu stworzyła trzy boginie, natomiast Susanoo pięciu bogów, oraz wymienili się potomstwem w celu wyłonienia zwycięzcy. Boginie powiedziały Susanoo iż mówił prawdę, także wygrał osąd. Wraz z wygraną stał się niezwykle nieznośny. Doprowadzał rzeki do wylewów, zanieczyszczał izby posilania się bogów, oraz poluzował podłogę tkalni bogini Amaterasu oraz podłożył pod nią zmasakrowanego źrebca. Kiedy bogini wpadła pod podłogę i zauważyła martwe zwierzę, schowała się w jaskini i nie chciała wyjść. W końcu bogowie przekonali ją do wyjścia, a Susanoo ukarano i zesłano do prowincji Izumo. 
  • Amenouzume - bogini o wesołym usposobieniu. Poślubiła Sarutahiko i dała początek rodowi mimów.
  • Okame - bogini wielorakiego szczęścia. Opiekunka małżonków i patronka kobiet w ciąży. Pomaga w ciężkich życiowych sytuacjach.
  • Inari - bóstwo rolnicze, odradzające jedzenia ryżu. Pojawia się pod postacią lisa.
Bogowie nordyccy - bogowie pochodzący z mitologi skandynawskiej, min. wierzyli w nich Wikingowie. Przedstawiani najczęściej z podziałem na rody min. Azów i Wanów, oraz bogów o innym pochodzeniu.
  • Odyn - stwórca Świata, wraz swoimi braćmi We i Wilim, oraz najwyższy z bogów, władca Asgardu i Wanhalii. Ziemia(i świat Midgard) została stworzony z ciała lodowego giganta Ymiara, pradziadka braci, przez których został pokonany w celu zatrzymania jego brutalności. Małżonek Frigg, oraz ojciec Thora, Baldura oraz przybranego Lokiego.
  • Thor - bóg burz, błyskawic i deszczu. Opiekun rolnictwa i małżeństwa. Małżonek Sif(bogini zbóż i urody). Przedstawiany jako kochającego i opiekującego się ludźmi, bardziej niż Odyn.
  • Loki - pół-gigant, pół-bóg. Opiekun ognia i oszustw. Syn gigantów Farbautiego i Laufey, przygarnięty przez Odyna. Tworzył potwory, oraz posiadał córkę boginię umarłych Hel. Małżonek Sigyn. Został ukarany, przykuciem do skały za przyczynienie się do śmierci Baldura. Ponoć podczas Ragnaroku(końcu świata) zabije się wzajemnie z Heimdallem.
  • Baldur - bóg dobra i piękna. Małżonek bogini wiosny Nanny. Wszyscy go kochali, a jego matka Frigg nakazała wszystkim stworzeniom przysiądź iż nie zrobią krzywdy Baldurowi. Jedynie jemioła nie złożyła przysięgi. Loki wiedząc o tym wręczył ślepemu bratu Baldura Hodurowi strzałę wykonaną z jemioły. Nieświadomy brat pod namową Lokiego strzelił, zabijając nieświadomie swojego brata. Kiedy bogowie przybyli do Hel(bogini śmierci), aby oswobodziła Baldura, Loki przeszkodził naradzie, a Hel nie zgodziła się na powrót boga. Loki został za to ukarany. Ma zostać wskrzeszony podczas Ragnaroku.
  • Haimdall - bóg strzegący Tęczowego Mostu, będącego wejściem do Asgardu. Był synem dziewięciu dziewic Fal, córek boga morza Agira. Miał niezwykle wyczulone zmysły oraz wyszkolenie w walce. Zginie w walce z Lokim wraz z nadejściem Ragnaroku.
W religiach takich jak chrześcijaństwo, islam, judaizm i bahaizm, wierni wierzą w jedynego Boga, czasami używając imienia Jahwe, lub Allah. Bóg zwykle jest wieczny, miłosierny, wszechmocny i święty.

W niektórych religiach jak buddyzm, dżinizm i taoizm pojęcie boga nie jest rozpatrywane.

W środkach masowego przekazu

Trudno znaleźć książkę, lub film, gdzie nie ma chociaż najmniejszego odniesienia do Boga lub bogów np. najwyraźniej bogowie greccy występują w książce  i filmie Percy Jackson i Bogowie Olimpijscy: Złodziej Pioruna oraz w filmie Starcie Tytanów. W komiksie produkcji Marvel'a o przygodach superbohatera Thor'a, widać dobrze przedstawioną mitologie nordycką, wraz z bóstwami. Opowieści biblijne często przedstawiane w formie serialu, są dobrym źródłem na temat wiedzy o Bogu chrześcijańskim.

Bibliografia:
-https://pl.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3g
-https://en.wikipedia.org/wiki/God
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_grecka
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_nordycka
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_rzymska
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Wierzenia_Aztek%C3%B3w
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_egipska
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Mitologia_japo%C5%84ska

sobota, 1 marca 2014

Dront samotny - drugi z drontów. Wymarły ptak Rodrigues.

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ptaki
  • Rząd: Gołębiowe
  • Rodzina: Dronty
  • Gatunek: Dront samotny(Pezophaps solitaria)

Występowanie

Występował endemicznie na wyspie Rodrigues(Maskareny), gdzie zasiedlał tamtejsze suche lasy i przypuszczalnie zarośla.

Ogólny opis

Aż do roku 1789 dront samotny znany był jedynie z opisów i szkiców, aż odnaleziono subfosylne szczątki w jaskini z których skonstruowano pierwsze szkielety ptaka. Samiec dronta samotnego mierzył ok. 90 cm wysokości i ok. 28 kg masy, natomiast samice był mniejsze z 70 cm wysokością i 17 kg wagą. Upierzenie było brązowe, lub szarawe. Dziób był lekko zakrzywiony z czarną naroślą u jego podstawy. Szyja i nogi były dosyć długie. Skrzydła były krótkie i uwstecznione z kostnym wyrostkiem, służącym przypuszczalnie przy walkach. Od pokrewnego dodo, różnił się dosyć znacznie. Dront samotny był wyższy i bardziej smukły, dziób i głowa były mniejsze, szyja i nogi proporcjonalnie dłuższe oraz charakterystyczne występowania wyrostka na skrzydłach, którego brak u dodo.

Dymorfizm płciowy

Znaczny. Samce był  zauważalnie większe od samic(patrz wyżej. ogólny opis) oraz przypuszczalnie posiadały bardziej wyrazisty kolor piór. Samice były bledsze.

Pożywienie

Z kilku relacji wynika iż dront samotny żywił się owocami, liśćmi i nasionami. Przypuszczalnie żywił się głównie owocami palmy Latania lontaroides porastającej Rodrigues. Obserwowano iż zjadał także kamienie, służące mu zapewne jako gastrolit.

Zachowanie

Zachowało się kilka pisanych wzmianek na temat zachowania dronta samotnego. Żyły głównie samotnie, lub w parach. Odznaczały się znacznym terytorializmem. Do walki o terytorium służyły i kostne wyrostki na skrzydłach. Porozumiewały się przypuszczalnie przy pomocy trzepotania skrzydłami. Trzepot skrzydłami słyszalny był przypuszczalnie w odległości przynajmniej 200 metrów, co może stanowić obszar terytorialny dla dronta samotnego. W przeciwieństwie do wyspy Mauritius, na Rodrigues klimat był bardziej suchy, a deszcze rzadsze, co tłumaczy terytorializm ptaka. Ich waga i ilość tkanki tłuszczowej, przypuszczalnie zmieniała się sezonowo. Przypuszczalnie podczas pory suchej  tkanka tłuszczowa drontów była mniejsza i przybierała na ilości podczas pory deszczowej(marzec-wrzesień). Złapane w niewole nie przyjmowały pokarmu i szybko zdychały.

Rozród 

Istnieje kilka opisów  zachowań rozrodczych drontów samotnych. Gniazdo budowane było z liści palmowych w postaci kopca o wysokości ok. 45 cm. Składały w nim jedne jajo. Młode wykluwało się po 7 tygodniach. Samica przypuszczalnie karmiła młode tzw. ptasim mleczkiem(wydzieliną z górnych narządów układu pokarmowego). Zadziornie broniły gniazda i pisklęcia przed innymi osobnikami. Samica zwykle opiekowała się młodym, natomiast samiec patrolował teren. Po kilku miesiącach(nie ma dokładnych określeń) pisklę usamodzielniało się. Przypuszczalnie były monogamiczne. Odnotowano ataki na ludzki w obronie gniazd.

Naturalni wrogowie

Przed przybyciem na wyspę ludzi brak. Konkurowały jedynie o pokarm z endemicznymi żółwiami na wyspie. Po przybyciu człowieka, głównym wrogiem stały się koty i świnie, które polowały na pisklęta i niszczyły gniazda.

Długość życia

Przypuszcza się iż ok. 15-20 lat.

Przyczyny wymarcia

Wyspa Rodrigues została odkryta w 1528 roku przez portugalskich badaczy. W roku 1691-93 holenderski kapitan François Leguat rozpoczął kolonizować wyspę, opisując tym samym rodzimą faunę wyspy, skupiając uwagę przede wszystkim na dronta samotnego. 1761 roku populacja ptaka została zauważalnie przetrzebiona, co zbiegło się w czasie z handlem rodzimymi żółwiami, między rokiem 1730-50, kiedy to też przywleczono ze sobą koty i świnie. Koty polowały na pisklęta drontów, natomiast winie niszczyły gniazda z jajkami i konkurowały o pokarm. Wymarł ok. roku 1730-60. Kiedy w 1761 roku Alexandre Guy Pingré francuski astrolog, chcący zbadać ptaka, którym została nazwana gwiazdozbioru Turdus Solitarius. Jednak nie odnalazł ptaka i nie wiedząc jak wygląda, zmieniał nazwę gwiazdozbioru.

Ciekawostki


  • Nie są znane dowody masowego palowania na tego ptaka. Znane zapiski mówią o dwóch znanych skonsumowanych drontach samotnych, jednak opisuje się iż ich mięso było tłuste i niesmaczne.
  • Nie wiadomo czy podobnie jak dront dodo, dront samotny był transportowany do Europy.
  • François Leguat chciał także poznać i opisać dronta dodo na Mauritiusie, jednak kiedy na niego przybył, ptak był już wymarły.
  • Na wyspie Rodrigues poza drontem samotnym wymarło kilka innych gatunków min. wodnik Erythromachus leguati, papuga rodrigueska(Necropsittacus rodericanus), aleksandretta maskareńska(Psittacula exsul), szpak maskareński(Necropsar rodericanus), puszczyk Mascarenotus murivorus, ślepowron wielkogłowy(Nycticorax megacephalus),  gołąb Nesoenas(?) rodericana, żółw Cylindraspis peltastes Cylindraspis vosmaeri, oraz felsuma Phelsuma edwardnewtoni. Natomiast rudawka rodrigueska(Pteropus rodricensis) występująca także na wyspie Mauritius jest krytycznie zagrożona, petrel wulkaniczny(Pterodroma baraui) gniazdujący jedynie na Rodrigues jest zagrożony, mroczek Scotophilus borbonicus występujący także na Madagaskarze jest przypuszczalnie wymarły, gołąb Alectroenas payandeei uważany jest za wymarłego, szczeciak Hypsipetes cowlesi uważany jest za wymarłego, wikłacz maskareński(Foudia flavicans) występujący także na Mauritiusie uważany jest za bliskiego zagrożenia, a endemiczna ćma Xyrosaris obtorta nie podlega klasyfikacji.
  • Najbliższym krewnym dronta samotnego, jest dront dodo, a niegdyś uważano za pokrewnego także dronta reuniońskiego(Raphus solitarius), który po dokładniejszych badaniach okazał się gatunkiem ibisa.Obecnie najbliższym krewnym drontów jest nikobarczyk(Caloenas nicobarica).
  • Dront samotny jest monotypowym przedstawicielem rodzaju Pezophaps. Został opisany jako gatunek w 1789 roku przez niemieckiego przyrodnika Johann'a Friedrich'a Gmelin'a.
Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Rodrigues_solitaire
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Dront_samotny
-http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/rodriguessolitaire.htm
-http://www.iucnredlist.org/details/22690062/0

piątek, 28 lutego 2014

Arctotherium angustidens - duży miś

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Drapieżne
  • Rodzina: Niedźwiedziowate
  • Gatunek: Arctotherium angustidens

Występowanie

Zamieszkiwał Amerykę Południową między 2 milionem lat temu do 50 tysięcy lat temu w Argentynie, a w pleistocenie i Boliwie. Przypuszczalnie przebywał głównie na otwartych terenach trawiastych pampasach.

Ogólny opis

Arctotherium angustidens był największym przedstawicielem niedźwiedziowatych wszech czasów, oraz przypuszczalnie największym ssakiem drapieżnym znanym nauce(innymi konkurentami do tego miana są Megistotherium osteothlastes i Andrewsarchus mongoliensis). Nie odnaleziono kompletnego szkieletu tego niedźwiedzia. Odnalezione kości kończyn sugerują iż gatunek mógł ważyć w przedziale od 1-2 ton, choć górna granica wagi(która czyniła by go największym ssakiem drapieżnym), jest uważana za nieprawdopodobną przez niektórych naukowców i sugeruje się iż maksymalnie mógł ważyć do 1,5 ton. Szacuje się iż stojąc na tylnych łapach mógł osiągać 4,5 metra wysokości, w kłębie natomiast osiągał ok. 1,8 m. 

Dymorfizm płciowy 

Przypuszczalnie jak u współczesnych gatunków niedźwiedzi, samce były większe.

Pożywienie

Przypuszczalnie Arctotherium angustidens był wszystkożerny, z  przewagą diety roślinnej. Mógł polować na duże leniwce i inne duże ssaki roślinożerne, choć odnaleziona czaszka i szczęka wskazują podobieństwo do dzisiejszego niedźwiedzia malajskiego i himalajskiego, które w większości są roślinożerne i owadożerne. Znalezione, u szczerbione zęby wykazują iż mógł żuć kości.

Zachowanie

Brak danych. Przypuszczalnie prowadził podobnym tryb życia, jak dzisiejszy niedźwiedź grizzly. Konkurował o pożywienie z przybyłymi na kontynent południowoamerykański lwami amerykańskimi, jaguarami, lisami z rodzaju Theriodictis, Smilodon populator i wilkami z gatunku  Canis gezi. Przypuszczalnie był szczytowym gatunkiem mięsożernym w łańcuchu pokarmowym, z łatwością mogącym powalić Smilodon populator w konkurencji o ofiarę, choć tak jak wspomniane jest wyżej, Arctotherium przypuszczalnie sporadycznie zjadał mięso, a konkurencja był podobna, jak dzisiejszych wilków i niedźwiedzi brunatnych.

Rozród 

brak danych.

Naturalni wrogowie

Dorosły Arctotherium nie posiadał naturalnych wrogów.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Przodkowie rodzaju Arctotherium pojawili się w Ameryce Południowej po tzw. Wielkim Amerykańskim Połączeniu(kiedy Ameryka Pół. połączyła się z Ameryką Poł.) ok. 3 miliony lat temu. Arctotherium angustidens pojawił się ok. 2 miliony lat temu. Wymarł ok. 50 tysięcy lat temu z niewyjaśnionych do końca przyczyn. Możliwe iż zmiany zachodzące w środowisku naturalnym(zmiany klimatyczne), wymieranie megafuany i konkurencja ze strony nowo przybyłych drapieżników, mogło przyczyniać się do jego wygaśnięcia, wraz z innymi przedstawicielami rodzaju Arctotherium. Chociaż jeśli Arctotherium angustidens żywił się w większości pokarmem roślinnym to przybycie na kontynent południowoamerykański konkurentów o pokarm mięsny, nie mogło być dla Arctotherium angustidens większym zagrożeniem. Przybycie człowieka na kontynent Amerykański także nie było przypuszczalnie większym zagrożeniem.

Ciekawostki

  • Obecnie najbliższym krewnym rodzaju Arctotherium jest niedźwiedź andyjski(Tremarctos ornatus).
  • Arctotherium wingei był przypuszczalnie najbardziej roślinożernym Arctotherium. Przypuszcza się iż oprócz niewielkich gryzoni, nie żywił się pokarmem mięsnym, co potwierdza odnaleziona czaszka niedźwiedzia. Jednak stwierdzenie te można łatwo obalić, gdyż czaszka należy do młodego osobnika, oraz nie posiada żuchwy. 
  • Jeśli Arctotherium angustidens ważył powyżej 1,5 ton, byłby największym ssakiem drapieżnym, przewyższając Megistotherium osteothlastes i Andrewsarchus mongoliensis.
  • Arctotherium angustidens został opisany w 1880 roku przez Florentino Ameghino i niejakiego Gervais'a. Leopoldo Soibelzon(paleontolog) oszacował wielkość niedźwiedzia, odnalezioną kością ramieniową i porównując ją do k. ramieniowej słonia, oznajmiając iż są niemal takie same.   
  • W 1935 roku odnaleziono kolejne szczątki Arctotherium angustidens podczas budowy szpitala San Juan de Dios w La Plata City. Odnaleziono kości prawej i lewej łapy, oraz szczątki łopatki i kilka kości śródręcza, które obecnie uważane są za zaginione.
  • Najpóźniej wymarłym przedstawicielem rodzaju Arctotherium jest Arctotherium wingei. Wymarł ok. 12 tysięcy lat temu, choć niektórzy badacze sugerują iż mógł przetrwać do 10,3 tysięcy lat temu. 
  • Obecnie do rodzaju Arctotherium klasyfikuje się 7 gatunków niedźwiedzi min. Arctotherium wingei, Arctotherium angustidens, Arctotherium tarijense, Arctotherium vetustum, Arctotherium bonariense, Arctotherium latidens i Arctotherium brasilense(bliżej nieznany).
Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Arctotherium
-http://prehistoric-fauna.com/Arctotherium-angustidens
-http://dinopedia.wikia.com/wiki/Arctotherium

środa, 26 lutego 2014

Róża francuska - jedna z najstarszych róż ogordowych

inne nazwy: róża galijska*, róża prowansalska* 
  • Królestwo: Rośliny 
  • Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
  • Klasa: Okrytonasienne
  • Rząd: Różowce
  • Rodzina: Różowate
  • Gatunek: Róża francuska(Rosa gallica)

Występowanie

Pierwotnie zasiedlała południową, wschodnią i centralną Europe, wraz z Turcją, aż po Kaukaz. Obecnie wraz z rozpowszechnianiem się jej popularności, obecna na niektórych kontynentach jako antropofit zadomowiony, zaś w niektórych naturalnych siedliskach wymarła. Lubi rosnąć na terenach suchych, głównie miedzach i zaroślach. Spotykana także na przydrożach.

Ogólny opis

Róża francuska jest niskim i rozkrzewiającym się krzewem osiągającym przeciętnie nieco ponad 1 metr wysokości. Pędy są cienkie, bezwłose z dwoma rodzajami kolców(hakowatymi i szczeciniastymi). Liście są pierzasto-złożone, 5-7 listkowe. Listki są jajowato-owalne z ząbkowanym gruczołkowato brzegiem. Liść ciemnozielony, z jaśniejszym spodem i delikatnym owłosieniem w okolicy nerwów. Kłącza krótkie, grube i czołgające się.

Rozmnażanie

Kwitnie zwykle od czerwca do października. Kwiat jest duży, pięciolistkowy, pojedynczy o silnym zapachu i jasnoróżowym zabarwieniu. Kielich pierzasto-działkowy, odgięty w dół i szybko opadający po przekwitnięciu. Owoc typu niełupkowego, powstający z rozrośniętego dna kwiatowego, zwykle czerwony i kulistopodłużny. Owoce są zjadane zwykle przez ptaki, a nasiona wydalane wraz z odchodami. Rozmnażają się także przez kłącza.

Zagrożenia

W stanie dzikim jest gatunkiem rzadkim. Obecnie dzikie populacje są spotykane coraz rzadziej, a z niektórych rejonów naturalnego występowania przypuszczalnie zanikł. Jednakże jest gatunkiem zadomowionym na niektórych obcych obszarach i stanowi zagrożenie dla rodzimej flory. Nie podlaga klasyfikacji w stopniach zagrożenia. W Polsce objęta ochroną gatunkową. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest niszczenie naturalnych siedlisk oraz niekontrolowana sukcesja leśna. W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski, umieszczona w kategorii narażony na wyginięcie.

Długość życia

Roślina wieloletnia.

Znaczenie dla człowieka

Róża francuska była uprawiana już za czasów antycznych. W starożytnym Rzymie była obecna niemal w całym Imperium i identyfikowana jako Róża z Miletu. Obecnie jest średnio popularną rośliną ozdobną. Swoje zastosowanie miała również w lecznictwie. Owoce róży posiadają duże ilości witaminy C, olejków eterycznych, kwasów organicznych, cukrów i pektyny. Często także stosowana do produkcji przetworów i win. Działa głównie wzmacniające, lecz także żółciopędnie i moczopędnie. Chronią przed szkorbutem. Kwiaty cięte odmian ozdobnych, stosowane w florystyce.

Warunki uprawy 

Roślina łatwa i bezproblemowa w uprawie. Tolerują różne rodzaje gleby, szczególności te o niskim zasoleniu. Rosną dobrze w pełnym słońcu i półcieniu. Odporna na wiele chorób, w szczególności liści. Mrozoodporna, lecz w surowe i bezśnieżne zimy może przymarzać. Dobrze znosi susze.

Ciekawostki


  • Jej wizerunek widnieje na freskach znalezionych w Pompejach.
  • Opisana po raz pierwszy przez Rembertusa Dodonaeusa około roku 1550 pod nazwą Rosa sativa. Pod nazwą Rosa rubra opisana przez John'a Gerard'a w roku 1596, a następnie pod nazwą Rosa Milesia rubra flore pleno opisana przez Basiliusa Beslera. Ostatecznie pod obecna nazwą opisał ją Linneusz w 1753 roku.
  • Tworzy mieszańce międzygatunkowe min. z różą drobnokwiatową(Rosa micrantha), różą dziką(Rosa canina), różą Jundziłła(Rosa jundzillii), różą kutnerowatą(Rosa tomentosa), różą polną(Rosa agrestis), różą rdzawą(Rosa rubiginosa), różą siną(Rosa dumalis) i różą Sherarda(Rosa sherardii). Z hybryd tych gatunków powstały min. róża damasceńska(Rosa ×damascena) i róża stulistna(Rosa ×centifolia).
  • Istnieją liczne odmiany róży francuskiej min. "Belle de Crecy", 'Cardinal de Richelieu' i 'Officinalis'. Te oraz parę innych odmian i hybryd zyskało udzielone przez Royal Horticultural Society 's miano Award of Garden Merit, czyli znak wyższej jakości roślin. 
  • Rodzaj Rosa liczy ponad 100 gatunków róż, do których należą min. róża pomarszczona(Rosa rugosa), róża wielokwiatowa(Rosa multiflora) i róża jabłkowa(Rosa villosa).
Bibliografia:
-http://rosarium.com.pl/produkt/rosa-gallica-officinalis
-https://pl.wikipedia.org/wiki/R%C3%B3%C5%BCa_francuska
-https://en.wikipedia.org/wiki/Rosa_gallica
-http://www.roses.webhost.pl/2008/06/rosa-gallica-officinalis/
-http://rozaria.pl/roze-historyczne-versicolor