poniedziałek, 15 sierpnia 2016

Alcea longipedicellata - malwa na próchnice

  • Królestwo: Rośliny 
  • Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
  • Klasa: Okrytonasienne
  • Rząd: Ślazowce
  • Rodzina: Ślazowate
  • Gatunek: Alcea longipedicellata

Ogólny opis

Bardzo słabo poznany gatunek. Informację o owym gatunku malwy są bardzo skromne, a wiarygodne dane zostały podane poniżej.

Wiarygodne dane:

  • Występuje na terenie Iranu. Przypuszczalnie jak spokrewnione gatunki, rośnie na terenach dobrze nasłonecznionych, lecz osłoniętych(np. skraje lasów) o glebach żyznych.
  • Podobnie jak inne malwy, posiada grubą, wyprostowaną i owłosioną łodygę, pokrytą gęsto szerokimi liśćmi na długich ogonkach. Alcea longipedicellata  posiada liście dłoniasto-klapowe. Kwiaty wyrastają na szczycie łodygi w tzw. nibykłosie. Kwiaty osadzone pojedynczo na szypułkach, korona zrosłopłatkowa o kolorze blado żółtym. Charakterystyczne dla rośliny są długie szypułki(od 7 do 40 mm) i mały słupek(2,5-4 x 2,5-4 mm).
  • Obecnie prowadzone są badania w celu wykorzystania Alcea longipedicellata w medycynie. U owej rośliny wykryto silne właściwości anty-próchnicogenne.
  • Nie podlega klasyfikacji w stopniach zagrożenia IUCN.
  • Malwy(Alcea) to rodzaj roślin, obejmujących ok. 60 gatunków. Liczba przynależących gatunków do tego rodzaju jest kwestią sporną, gdyż niektóre rośliny uznawane za osobny gatunek, mogą być tak naprawdę hybrydami, Malwy są blisko spokrewnione z prawoślazami(Althaea) do których są niezwykle podobne, a czasami klasyfikuje się oba rodzaje pod jednym. Malwy rosną dziko na terenie Azji i Europy. Na terenie Polski występują jedynie gatunki obce: malwa różowa(Alcea rosea), malwa pomarszczona(Alcea rugosa) i malwa figolistna(Alcea ficifolia). Wiele gatunków jest popularnych w uprawie. Uprawiane w celach ozdobnych, kosmetycznych, leczniczych, oraz jako dodatek diety zwierząt domowych. 
Bibliografia:
-https://www.researchgate.net/publication/45947992_Anti-Cariogenic_Properties_of_Malvidin-35-Diglucoside_Isolated_from_Alcea_longipedicellata_Against_Oral_Bacteria
-https://sv.wikipedia.org/wiki/Alcea_longipedicellata
-http://www.sekj.org/PDF/anbf45/anbf45-133.pdf
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Malwa
-https://en.wikipedia.org/wiki/Alcea

niedziela, 14 sierpnia 2016

Stomopneustes variolaris - najczarniejszy jeżowiec

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Typ: Szkarłupnie
  • Gromada: Jeżowce
  • Rząd: Stomopneustoida
  • Rodzina: Stomopneustidae
  • Gatunek: Stomopneustes variolaris

Występowanie

Stomopneustes variolaris występuje w tropikalnych, wodach przybrzeżnych Oceanu Indyjskiego i zachodniej części Oceanu Spokojnego. Gatunek najpospoliciej występuje u wybrzeży wysp Maskarenów, Sri Lanki i Filipin. Dokładny zasięg gatunku nie został ustalony.

Siedlisko

Jeżowiec preferuje wody przybrzeżne od kilkunastu centymetrów po kilkadziesiąt metrów głębokości, najczęściej usytuowując się na skałach, lub martwych koralowcach. Unika jednak stref narażonych na działanie fal.


Ogólny opis

Stomopneustes variolaris, podobnie jak inne jeżowce posiada kuliste ciało, pokryte gęsto osadzonymi, wapiennymi kolcami. Stomopneustes variolaris jest jeżowcem o regularnym kształcie ciała, osiągającym do 8 cm średnicy i niemal trzykrotnie tyle licząc z kolcami. Ciało i kolce zwykle koloru czarnego(czasami z domieszką kolorów szarego i fioletowego), nieraz z niebieskawozielonym opalizującym odcieniem. Charakterystyczne dla gatunku jest występowanie na górnej powierzchni ciała pięciu szarobiałych linii, oznaczając promienie jeżowca(szwy płyt skorupy zwierzęcia) i biegnących przez boczne strony ciała. Kolce jeżowca są długie, solidne i ostre, o prawie jednolitej długości(poza krótszymi kolcami znajdującymi się blisko otworu gębowego). Osobniki młode często posiadają jaśniejszy kolor ciała(jasno-czarny, jasnobrązowy), a także z uwagi na to iż większość czasu spędzają w norach i szczelinach, ich kolce odkształcają się(są asymetryczne), dając złudzenie symetrii dwubocznej. Stomopneustes variolaris może być mylony z jeżowcami z rodziny Diadematidae(ich kolce są dłuższe i smuklejsze) i Echinometra mathaei, który ma mniejsze i krótsze kolce, oraz nigdy nie jest całkowicie czarny.

Dymorfizm płciowy

Niezaznaczony.

Populacja i zagrożenia

Rozmieszczenie populacji Stomopneustes variolaris jest nierównomierne. Na jednych terenach występuje pospolicie, na innych jest gatunkiem bardzo rzadkim. Populacja Stomopneustes variolaris jest jednak bardzo duża, tak więc nie został mu przyznana kategoria zagrożenia IUCN. Nie są znane potencjalne zagrożenia dla populacji tego gatunku.

Pożywienie

Gatunek wszystkożerny z przewagą pokarmów pochodzenia roślinnego. Żywi się głównie algami i detrytusem, lecz może zjeść także gąbkę(i inne organizmy o osiadłym trybie życia), czy padlinę.

Zachowanie

Stomopneustes variolaris podobnie jak inne jeżowce jest gatunkiem przydennym, przyczepiającym i poruszającym się dzięki nóżkom ambulakralnym(i kolcom umieszczonym na spodniej części ciała). Osobniki dorosłe zwykle aktywne są całodobowo, przemieszczając się po skale i martwej rafie w poszukiwaniu pożywienia z prędkością kilku centymetrów na minute. Osobniki młodociane wolą nocną aktywność, dzień spędzając w szczelinach skalnych(przez co ich kolce często odkształcają się). Latarnia Arystotelesa(narząd żujący, umieszczony w otworze gębowym) wyposażona jest w silne ząbki(5 mocnych zębów typu stirodonte), które służą do rozdrabiania pokarmu, lecz także jeżowiec dzięki nim potrafi drążyć nory w miękkie skale i koralowcu.

Rozród 

Stomopneustes variolaris jest gatunkiem rozdzielnopłciowym, rozmnażającym się płciowo. Okres godowy przypada zwykle od końca grudnia do połowy lutego(z natężeniem w styczniu). Samice uwalniają do wody komórki jajowe, samce plemniki. Dochodzi do zapłonienia zewnętrznego w wyniku czego po kilku godzinach z komórki jajowej tworzy się blastula, która szybko przeobraża się w larwę echinoplateus(posiada 12 wydłużonych ramion, pokrytych rzęskami, za pomocą których chwyta pokarm). Larwa odżywia się planktonem przez kilka tygodni, po czym opada na dno i przeobraża się w osobnika dorosłego(młodocianego). Okres w ciągu którego osobnik młodociany osiąga rozmiary dorosłego, nie jest znany.

Długość życia

Brak danych. Jeżowce są zwierzętami długowiecznymi, żyjącymi od 30 do nawet 200 lat.


Naturalni wrogowie

Niektóre ryby(ogończowate, rogatkokształtne), rozgwiazdy i kraby

Znaczenie dla człowieka

Z uwagi na to iż jeżowce żyją blisko brzegu, stanowią zagrożenie dla kąpiących się ludzi. Nieraz człowiek nadepnie na jeżowca. Kolce Stomopneustes variolaris z łatwością przebijają skórę człowieka. Złamany kolec jeżowca pozostawiony w ranie, często prowadzi do zakażenia. Stomopneustes variolaris nie jest gatunkiem jadowitym, dlatego nie jest uznawany za gatunek niebezpieczny.

Systematyka i pokrewieństwo

Stomopneustes variolaris jest jedynym poznanym przedstawicielem rodzaju Stomopneustes, oraz jedynym współcześnie żyjącym członkiem rodziny Stomopneustidae. Jego najbliższymi krewnymi są wymarli przedstawiciele rodziny Stomopneustidae min. rodzaj Phymechinus z 6 gatunkami żyjącymi na terenie Europy i Bliskiego Wschodu od jury środkowej po górną kredę, rodzaj Triadechinus z jednym gatunkiem(Triadechinus multiporus) żyjącym na Jamajce w eocenie, rodzaj Promechinus z 1 znanym gatunkiem(Promechinus taferdoutensis) z Maroka z okresu jury środkowej i rodzaj Phymotaxis z 3 znanymi gatunkami żyjącymi w kredzie na terenie Niemiec. Przedstawiciele rodziny Stomopneustidae charakteryzują się regularnym, kulistym kształtem ciała z różnicami anatomicznymi(zwłaszcza w budowie skorupy), które wyróżniają rodzinę od innych przedstawicieli jeżowców. Obecnie najbliższym krewnym Stomopneustes variolaris jest Glyptocidaris crenularis, który także jest jednym przedstawicielem rodzaju Glyptocidaris i rodziny Glyptocidaridae. Oba jeżowce są jedynymi obecnie żyjącymi przedstawicielami rzędu Stomopneustoida. 


Ciekawostki

  • Wśród kolców Stomopneustes variolaris często można znaleźć krewetkę Athanas dorsalis. Owa krewetka korzysta z kolców jeżowca jako ochrony, bardzo rzadko opuszczając ciało gospodarza. Żywi się resztkami organizmów konsumowanych przez jeżowca. Athanas dorsalis osiąga od 1 do 1,8 cm długości ciała, a jej ciało jest całkowicie czarne, co pozwala na dodatkowy kamuflaż przy ciemnych jeżowcach. Jeżowiec nie otrzymuje dodatkowych korzyści z obecności krewetki, dlatego ten związek uznawany jest za komensalizm. Zwykle na pojedynczym jeżowców może żyć od 1 do 3 krewetek.
  • Gatunek został opisany już w 1816 roku przez francuskiego przyrodnika Jean-Baptiste de Lamarck'a, oraz zakwalifikowany do rodzaju Stomopneustes w 1841 roku przez szwajcarskiego zoologa Louis'a Agassiz'a.  
Bibliografia
-http://pubs.sciepub.com/marine/2/3/1/
-http://www.nhm.ac.uk/our-science/data/echinoid-directory/taxa/taxon.jsp?id=1560
-https://en.wikipedia.org/wiki/Stomopneustes_variolaris
-https://fr.wikipedia.org/wiki/Stomopneustes_variolaris
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Je%C5%BCowce
-http://dinoanimals.pl/zwierzeta/jezowce-echinoidea/

środa, 3 sierpnia 2016

Callichthys oibaensis - pancerny, mało znany sumik

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Promieniopłetwe
  • Rząd: Sumokształtne
  • Rodzina: Kiryskowate
  • Gatunek: Callichthys oibaensis

Występowanie

Callichthys oibaensis jest gatunkiem endemicznym dla niewielkiej rzeki Oibita(Vereda Las Monjas, Rio Oibita, Kolumbia), która jest dopływem rzeki Suárez(departament Santander, Kolumbia), leżącej w basenie rzeki Magdalena.

Siedlisko

Rzeka Oibita reprezentuje biotop tzw. czarnych wód z podłożem glinianym, lub złożonym z materii organicznej(głównie opadłych liści).

Ogólny opis

Nie znaleziono wiarygodnego opisu wyglądu ryby w dostępnych mi źródłach. Sum przypuszczalnie dorasta do ok. 15 cm długości ciała. Ciało masywne i wydłużone. Głowa szeroka, spłaszczona, zbudowana z twardej płyty kostnej. Oczy niewielkie. Otwór gębowy usytuowany w dolnej części ciała, od którego odchodzą dwie pary długich(sięgających krańca płetw piersiowych) wąsów. Wzdłuż ciała od głowy, biegną dwa rzędy dachówkowato ułożonych płytek kostnych(ok. 30), pokrywających boki ciała suma, po obu stronach ciała, zwężających się ku tyłowi. Płetwa grzbietowa nieduża, posiadająca 6-7 kolczystych promieni. Płetwy piersiowe posiadają przeważnie 6 kolczystych promieni z pierwszym pogrubionym(przypuszczalnie u samców grubszy, koloru pomarańczowego). Płetwy brzuszne podobnie posiadają 6 kolczystych promieni, natomiast płetwa odbytowa posiada 5 twardych promieni. Płetwa ogonowa nieduża, homocerkalna. Ciało koloru brązowooliwkowego, zwykle bez oznaczeń. Część brzuszna nie pokryta pancerzem, jaśniejsza.

Dymorfizm płciowy

Brak danych. Przypuszczalnie jak u spokrewnionych gatunków, pierwszy promień płetwy piersiowej u samca jest pogrubiony i przybiera barwę pomarańczową.

Populacja i zagrożenia

Liczebność i trend populacji Callichthys oibaensis nie zostały oszacowane. Gatunek jest bardzo słabo poznany, oraz bardzo rzadko bywa obiektem badań terenowych, lecz z uwagi na ograniczony zakres występowania traktowany jest przez IUCN jako bliski zagrożenia. Obecnie nie są znane potencjalne zagrożenia dla przetrwania gatunku.

Pożywienie

Przypuszczalnie jak u spokrewnionych gatunków, różnorakie organizmy wodne np. owady i ich larwy, skąposzczety, niewielkie skorupiaki, małe ryby i ich ikra. Dietę może urozmaicać w materię roślinną(kawałki roślin wodnych, glony).

Zachowanie 

Brak danych. Callichthys oibaensis, jak inni przedstawiciele kiryskowatych, jest rybą przydenną. Prowadzi głównie nocny tryb życia, w dzień ukrywając się wśród roślinności, lub pod zatopionymi obiektami(np. pniami, kamieniami). Przy użyciu pyska, kopie w dnie, wyszukując odpowiednich ofiar. Potrafi przeżyć w wodzie ubogiej w tlen, pobierając co jakiś czas powietrze znad tafli wody przy pomocy otworu gębowego, które transportowane jest do dobrze unaczynionego jelita grubego ryby ze zdolnością przyswajania tlenu. W razie zagrożenia ryba szybko ucieka, złapana stroszy kolce. Callichthys oibaensis jak inni przedstawiciele rodzaju, jest przypuszczalnie rybą towarzyską, lubiącą przebywać w małych stadach.

Rozród

Brak danych. U spokrewnionych gatunków, samiec buduje gniazdo z piany i kawałków roślin tuż pod powierzchnią wody, wśród gęstwiny roślin. Gniazdo przyciąga samice z którą dochodzi do dość burzliwego tarła, po którym samica składa ok. 120 jajeczek ikry. Ikra następnie umieszczana jest przez parę w gnieździe i chroniona. Zwłaszcza samiec odznacza się szczególnym zaangażowaniem, często stając się agresywny w stosunku do samicy i odgania ją. Nie akceptuje żadnych stworzeń w pobliżu gniazda. Po ok. 5 dniach wykluwa się narybek, a po 6-8 dniach są zdolne do pływania, stając się samodzielne.

Długość życia 

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Niektóre ptaki wodne i duże ryby. Z uwagi na obecność kolców na płetwach, rzadko bywa obiektem polowań.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka.

Systematyka i pokrewieństwo

Kiryskowate to rodzina sumów do której należy ok. 210 gatunków, blisko spokrewniona z Astroblepidae, Scoloplacidae i zbrojnikowatymi. Najstarszy kopalny gatunek(Corydoras revelatus), pochodzi z późnego paleocenu(ok. 58 mln lat temu). Kiryskowate zamieszkują jedynie rzeki(głównie basen Amazonki) Ameryki Południowej. Jedynie jeden gatunek Hoplosternum punctatum występuje na terenie Ameryki Środkowej. Ciało kiryskowatych osłonięte jest pancerzem, zwykle z dwóch rzędów płytek biegnących wzdłuż ciała po bokach ciała. Głowa zbudowana jest z jednej, lub kilku płytek kostnych. Otwór gębowy mały, znajdujący się w położeniu dolnym i wyposażony w jedną, lub dwie pary niewielkich wąsików. Płetwy piersiowe i grzbietowa wyposażone w kolce(zwykle pierwszy promień przekształcony w solidny kolec). Kiryskowate osiągają różne wielkości, od 2 cm(kirysek pigmejski, kirysek sierpoplamy) do 24 cm(Hoplosternum littorale). Kiryskowate to głównie gatunki przydenne, choć istnieje także kilka gatunków pelagicznych. Zamieszkują szeroką gamę środowisk od potoków górskich po tereny bagienne. Większość przedstawicieli może przetrwać w środowiskach o niskiej zawartości tlenu w wodzie, gdyż posiadają zdolność oddychania przez jelito grube. Niektóre gatunki poławiane komercyjnie(Callichthys callichthys), inne zaś popularne w akwarystyce(np. rodzaj Corydoras).

Rodzaj Callichthys zawiera obecnie 4 gatunki ryb. Często określany mianem podstawowego rodzaju kiryskowatych z uwagi na to iż Callichthys callichthys został po raz pierwszy naukowo opisany już w 1758 roku przez Karola Linneusza. Posiadają wydłużone i masywne ciało, oraz dość długie(jak na kiryskowate) dwie pary wąsów. Przypominają przedstawicieli rodzaju Megalechis, lecz różnią się od nich anatomicznie. Zamieszkują wolno płynące rzeki, tereny podmokłe, baseny i rowy melioracyjne głownie o błotnistym, lub mulistym dnie. Ryby te są w stanie wydawać odgłosy(pomruki, chrząkania), słyszalne zwłaszcza podczas budowy gniazda przez samca. Callichthys callichthys i Callichthys serralabium nie są oceniane w stopniach zagrożenia, występują dość pospolicie, jednak Callichthys oibaensis uważany jest za bliski zagrożenia z uwagi na ograniczony zakres występowania, a Callichthys fabricioi za gatunek narażony na wyginięcie z uwagi na niszczenie środowiska i endemiczne występowanie. Callichthys callichthys(zwany sumikiem pancernym) jest rybą o średnim znaczeniu w rybołówstwie, a także spotykany jest w akwarystyce(mała popularność). W domowych hodowlach można spotkać także Callichthys serralabium(gatunek bardzo rzadki na rynku akwarystycznym).

Ciekawostki

  • Callichthys oibaensis został opisany jako gatunek dość niedawno bo w 2006 roku przez kolumbijskiego ichtiologa Carlos'a A. Ardila Rodríguez'a.
  • Spokrewniony gatunek Callichthys callichthys jest jedną z pierwszych ryb, które trafiły do europejskich akwariów. Pierwsze osobniki do Europy trafiły w XIX wieku około roku 1897.
  • Callichthys oibaensis jest gatunkiem bardzo słabo poznanym.
 Bibliografia:
-http://www.iucnredlist.org/details/64791131/0
-http://www.fishbase.org/summary/63185
-http://www.planetcatfish.com/common/species.php?species_id=722
-http://akwa-mania.mud.pl/ryby/ryby/rybyc/Callichthys%20callichthys.html
-https://en.wikipedia.org/wiki/Callichthys
-https://en.wikipedia.org/wiki/Callichthyidae
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Kiryskowate
-http://www.scotcat.com/factsheets/callichthys_callichthys.htm
-Zarzyńscy P. i J, Wielki atlas ryb akwariowych, Pro Creo Piotr Łuczka na zlecenie AQUAEL Janusz Jankiewicz Sp. z o.o., 2015 r.   

piątek, 29 lipca 2016

Grandisonia alternans - marszczelec z Seszel

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Płazy
  • Rząd: Płazy beznogie
  • Rodzina: Marszczelcowate
  • Gatunek: Grandisonia alternans

Występowanie

Grandisonia alternans jest gatunkiem endemicznym dla 7 granitowych wysp Seszeli(Afryka): Mahé, La Digue, Silhouette, Ste, Frégate, Félicité i Praslin.

Siedlisko

Marszczelec zasiedla tereny lasów deszczowych i plantacji(np. palm kokosowych), choć spotyka się go także na terenach silnie zmienionych przez człowieka np. zdegradowanych lasach, obszarach wiejskich i miejskich(np. w ogrodach, parkach). Głównym czynnikiem ograniczającym występowanie gatunku jest wilgotność, która musi zachowywać się na dość wysokim poziomie. Spotykany do ok. 600-700 m n.p.m.

Ogólny opis

Grandisonia alternans podobnie jak inne marszczelcowate, posiada wydłużone, wężowate i beznogie ciało. Osiąga ok. 330 mm długości ciała. Głowa zaokrąglona, lekko trójkątna z proporcjonalnie dużym otworem gębowym. Para czuciowych wyrostków zlokalizowana między oczami, a nozdrzami, lecz bliżej tych drugich. Otwory nosowe dobrze widoczne. Oczy widoczne, lecz pokryte cienką warstwą skóry(uwstecznione). Całe ciało płaza zwykle koloru ciemnofioletowego, czasami z żółtoszarymi przebarwieniami.

Dymorfizm płciowy

Brak danych

Populacja i zagrożenia

Grandisonia alternans jest uznawany za gatunek niezagrożony, określany przez IUCN jako najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Jego populacja mimo endemicznego charakteru jest dość szeroko rozłożona(na 7 wyspach Seszeli). Gatunek wydaje się powszechny, bardzo łatwo akceptuje tereny zmienione przez człowieka(plantację, parki, ogrody).

Pożywienie

Brak danych. Zapewne drobne bezkręgowce, jak u innych marszczelców.

Zachowanie

Gatunek słabo poznany. Większość czasu przebywa pod wilgotną glebą, liśćmi, kamieniami i pniami, gdzie wykopuje niewielkie norki. Może opuszczać schronienie w deszczowe dni.

Rozród

Słabo poznany. Przypuszczalnie okres rozrodczy przypada w porze deszczowej(grudzień-marzec). Jest gatunkiem jajorodnym. Samica składa ok. 20 jaj(informacja niepewna), wokół których owija się i chroni. Gniazduje zwykle w norkach pod pniami, kamieniami itp. Młode przechodzą formę larwalną. Po wykluciu się posiadają parę otworów skrzelowych. Przypuszczalnie larwy rozwijają się w nasiąkniętej wodą glebie, okresowych zbiornikach wodnych, lub małych strumieniach, już bez opieki matki.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Brak danych. Marszczelec może padać ofiarą ptaków drapieżnych np. pustułki seszelskiej(Falco araeus), oraz wprowadzonych przez człowieka kotów i szczurów. Z uwagi na skryty tryb życia Grandisonia alternans rzadko bywa obiektem łowów.


Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka, poza tym iż występuje w środowiskach antropogenicznych.

Systematyka i pokrewieństwo

Marszczelcowate to rodzina płazów beznogich, obejmująca ok. 100 gatunków. Linia ewolucyjna tych płazów nie jest poznana, gdyż istnieje bardzo mało dowodów kopalnych. Przypuszczalnie płazy te istniały już  we wczesnym paleozoiku(ok. 500-450 mln lat temu), gdyż występujące na Seszelach marszczelce z rodzaju Grandisonia, uważane są za pozostałości po superkontynencie Gondwana. Sama ewolucja płazów beznogich jest dla badaczy wielką niewiadomą. Jedna teoria mówi iż są potomkami lepospondyli, inne iż temnospondyli. Marszczelcowate posiadają wężowe, wydłużone ciało z widoczną segmentacją. Głowa zwykle szeroka i stosunkowo masywna. Marszczelce posiadają parę czuciowych wyrostków na pysku(zwykle między oczami, a nozdrzami, lub pod nozdrzami). Skóra wyposażona jest w gruczoły jadowe. Jad marszczelców jest słaby, choć jego dokładny skład i oddziaływanie na organizmy żywe nie zostało zbadane. Zwykle nie przekraczają 40-60 cm. Marszczelce występują obecnie na terenach obu Ameryk, Afryki, Azji, oraz na Seszelach. Prowadzą skryty tryb życia, kryjąc się w ściółce, glebie, pod kamieniami, pniami itp. Większość gatunków jest jajorodna z przejściową formą larwalną w cyklu dojrzewania, choć u niektórych gatunków z jaj wykluwają się ukształtowane osobniki, zaś niektóre są jajożyworodne. Przedstawiciele marszczelcowatych zwykle nie są uważane za zagrożone(poza niektórymi gatunkami np. Grandisonia brevis), choć u większość przedstawicieli z uwagi na to iż prowadzą skryty tryb życia , trudno jest oszacować stan populacji. Szybko adaptują się do środowisk zmienionych przez człowieka.

Rodzaj Grandisonia liczy obecnie 4 gatunki(Grandisonia alternans, Grandisonia larvata, Grandisonia sechellensis Grandisonia brevis, czasami zaliczany do rodzaju Hypogeophis). Wszyscy przedstawiciele są endemiczni dla Seszeli. Występują na terenach leśnych, lecz szybko przystosowują się do środowisk zmienionych przez człowieka. Jednym wyjątkiem jest Grandisonia brevis. Występuje na wyspie Mahé i przypuszczalnie na wyspie Silhouette. Znany jest tylko z kilku rejestracji, z czego ostania pochodzi z 1991 roku. Zamieszkuje lasy deszczowe i przypuszczalnie nie akceptuje terenów zmienionych przez działalność człowieka(nigdy go na owych terenach nie spotkano). Obecnie klasyfikowany przez IUCN jako poważnie zagrożony.

Ciekawostki


  • Poza przedstawicielami rodzaju Grandisonia na Seszelach występuje jeszcze innych gatunek marszczelca Hypogeophis rostratus. Wraz z Praslinia cooperi(gatunek łusecznika) są jedynymi płazami beznogimi zamieszkującymi Seszele. 
  • Grandisonia alternans jest uważany za najpowszechniejszego marszczelca na terenie Seszeli.
  • Gatunek został opisany w 1893 roku przez amerykańskiego zoologa Leonhard'a Stejneger'a.

Bibliografia:
-http://islandbiodiversity.com/Phelsuma%2024-3.pdf
-http://eol.org/pages/1048222/details
-https://en.wikipedia.org/wiki/Caeciliidae
-https://en.wikipedia.org/wiki/Gymnophiona
-https://en.wikipedia.org/wiki/Grandisonia
-http://www.iucnredlist.org/details/59558/0
-http://amphibiaweb.org/species/1889

środa, 20 lipca 2016

Krokodyl wąskopyski - jeden z najrzadszych krokodyli

inne nazwy: krokodyl pancerny
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Gady
  • Rząd: Krokodyle
  • Rodzina: Krokodylowate
  • Gatunek: Krokodyl wąskopyski(Mecistops cataphractus)

Występowanie

Krokodyl wąskopyski zamieszkuję zachodnią i środkową część Afryki. Jego zasięg obejmuje Senegal, Gambię, Gwinee Bissau(wraz z archipelagiem Bijagós), Gwinee, Sierra Leone, Liberię, Wybrzeże Kości Słoniowej, południowej rejony Mali, Ghanę, Burkina Faso, Togo, Benin, Nigerię, Kamerun, południowy Czad, Republikę Środkowoafrykańską, Gwinee Równikową, Gabon, Kongo, Demokratyczną Republikę Konga, zachodnią Tanzanię, północną Angolę i północną Zambię. W wielu tych rejonach został jednak przypuszczalnie wytępiony(Benin, Senegal, Burkina Faso, Gwinea Bissau, Mali, Togo, Angola, Czad, Gwinea Równikowa, Tanzania i Zambia).

Siedlisko

Krokodyl wąskopyski preferuje rzeki i słodkowodne zbiorniki wodne(retencyjne, słodkowodne laguny) na terenach gęsto zalesionych. Spotykany jednak także w zbiornikach wodnych na terenie lasów sawannowych. Okazjonalnie może wpływać do słonawych, przybrzeżnych lagun.

Ogólny opis

Krokodyle, do których należy opisywany gatunek, charakteryzują się solidnie zbudowanym, wydłużonym, podobnym do jaszczurczego ciele. Kończyny są stosunkowo krótkie(przednie łapy zakończone 5 palcami, tylne czterema spięte błoną pławną). Pysk spłaszczony, wydłużony, wyposażony w ostre zęby. Skóra gruba, zrogowaciała, tworząca szereg tarczek, chroniących zwierzę. Krokodyl wąskopyski jest średniej wielkości krokodylem, osiągającym rozmiar w przedziale 2,5-4,3 metrów. Pysk wyjątkowo smukły, przypominający ten występujący u gawiala(przystosowany do łapania ryb), pozbawiony wypukłości kostnych. Paszcza wyposażona w 64-70 zębów, 14-18 po każdej stronie szczęki i żuchwy. Nozdrza znajdują się na uwypukleniu na końcu pyska. Oczy wyłupiaste, znajdujące się na czubku głowy. Krokodyl wąskopyski posiada 3-4 rzędów ochronnych łusek na karku(inne krokodylowate posiadają tylko 2). Grzbiet, ogon i boki ciała pokryte grubymi, uwypuklonymi łuskami. Kończyny masywne, wyposażone w ostre pazury. Na górnej części ogona występują kile(grzebienie ogonowe), wysokie, trójkątne łuski, biegnące w 2 rzędach, przechodzące w pojedynczy grzebień w okolicach środka ogona. Ubarwienie od zielono-szarego po żółto-zielony. Ciało pokryte ciemnymi plamami i poprzecznymi pręgami na grzbiecie i ogonie. Powierzchnia brzuszna jaśniejsza(oliwkowa, żółtawa), czasami z kilkoma ciemnymi plamami.

Dymorfizm płciowy 

Samce osiągają większe rozmiary, niż samice w podobnym wieku.

Populacja i zagrożenia

Krokodyl wąskopyski jest gatunkiem dość rzadkim, co znacznie utrudnia jednoznaczne określenie statusu. Od 1996 roku był uznawany przez IUCN jako gatunek DD(niewystarczające dane), lecz ostanie badania wniosły wiele informacji, które określiły stan populacji krokodyla. Na terenie Afryki Zachodniej gatunek poniósł znaczne straty w liczebności w skutek działalności człowieka(wycinanie lasów, polowania). Na terenie Liberii i Nigerii gatunek znacznie zmniejszył swoją populację, oraz prawdopodobnie wymarł z terenów Benin, Senegalu, Burkina Faso, Gwinei Bissau, Mali, Togo, Czadu i Gwinei Równikowej. Jedynie na terenie Gabonu i Wybrzeża Kości Słoniowej populacja zachodnio-afrykańska, mimo dużych spadków, wydaje się być niezagrożona. Na terenie Gwinei Równikowej gatunek nie był widywany od 1980 roku. Na terenie Angoli, północnych i południowych obszarach Demokratycznej Republiki Konga gatunek jest wymarły(choć niema jednoznacznych dowodów na to iż kiedykolwiek tam występował), natomiast w wyniku zmian środowiskowych na terenie jeziora Tanganika, Mweru i rzece Luapula, gad na owych obszarach stał się niezwykle rzadki(przypuszczalnie wymarły na terenie Tanzanii i Zambii). Niektórzy badacze sądzą jednak iż na terenie jeziora Mweru przetrwała stabilna populacja krokodyla, oraz występuje jeszcze w kilku populacjach na terenie dorzecza Luapula. Na terenie Demokratycznej Republiki Konga i Konga obecnie liczebność krokodyla wąskopyskiego wydaje się niezagrożona. Informację dotyczące występowania i stanu populacji krokodyla pochodzą zwykle z pojedynczych, często przypadkowych obserwacji(min. nie wiadomo czy krokodyl występował kiedykolwiek na terenie Mali, Burkina Faso, czy Angoli, gdyż obserwację tego gatunku na tych obszarach nie zostały nigdy potwierdzone). Na terenie Tanzanii krokodyl wąskopyski jest uznawany za przypuszczalnie wymarłego, mimo to podczas wyznaczania mokradeł Malagarasi-Muyovozi Wetland Complex(Tanzania) w Konwencji ramsarskaiej w 2000 roku, kilka krokodyli tego gatunku nadal tam występowało. Doniesienia z Afryki Środkowej sugerują także iż krokodyl pancerny posiada kilka lokalnych, lecz dużych populacji na terenie dorzecza rzeki Ogowe(Gabon, Kongo), zbiorników przybrzeżnych na terenie Gabonu i rejonie Lac Tele(obszar Jeziora Tele, DRK). Podczas badań z 2011 roku na terenie Demokratycznej Republiki Konga odkryto także kilka małych populacji na terenie rzeki Aruwimi i górnym biegu rzeki Lomami, co skłoniło badaczy do wysunięcia spekulacji iż na dużych połaciach niezamieszkałych lasów wzdłuż rzeki Kongo, może utrzymywać się duża populacja tego gada. W Afryce Zachodniej. Spadek liczebności krokodyla wąskopyskiego związany jest z kilkoma czynnikami. W przeszłości krokodyl był obiektem polowań komercyjnych, głównie z uwagi na skórę(z której wykonuje się elementy odzieży). Polowania zasilały się zwłaszcza tam, gdzie odnotowano spadek liczebności krokodyla nilowego. Krokodyl był także zabijany w celu pozyskania mięsa. Obecnie w większości krajów w których występuje krokodyl pancerny, polowania na ten gatunek są prawnie zabronione. Jednak w kilku brak podmiotu wykonawczego nawet na obszarach chronionych, przez co mimo zakazu polowań krokodyle są nadal zabijane. Obecnie w Afryce Zachodniej i Środkowej odnotowano spadek polowań na owego krokodyla, lecz nie z uwagi na przepisy ochronne(wyznaczone przez CITES), lecz zmniejszenie się populacji gatunku. Niszczenie środowiska jest także poważnym zagrożeniem dla opisywanego gada. Lasy są często karczowane, lub modyfikowane na plantację kakao, kauczuku, lub pod osiedla ludzkie. Duże znaczenie w zmniejszaniu się liczebności krokodyla ma także  rybołówstwo. Nadmierna eksploatacja ryb w środowisku w którym żyje drapieżnik, ogranicza mu dostępność do pożywienia, a dodatkowa krokodyle często giną zaplątane w sieci rybackie. Obecnie nie są prowadzone żadne programy ochronne, skierowane głównie na krokodyla wąskopyskiego(występuje jednak na kilku obszarach chronionych). Wdrożenie programu hodowli gatunku w niewoli i jego reintrodukcji, wydaje się jedynym sposobem na przetrwanie krokodyla. Obecnie Wybrzeże Kości Słoniowej zgłosiło inicjatywę owego programu. Krokodyl wąskopyski przez IUCN jest notowany jako krytycznie zagrożony.

Pożywienie

Krokodyl wąskopyski, podobnie jak inne krokodyle, jest gatunkiem drapieżnym, polującym na wszelkiego rodzaju zwierzęta wodne i lądowe. Osobniki dorosłe żywią się głównie rybami, choć upolują także ptaka, żółwia, płaza, czy ssaka lądowego, który zbliżył się do wody(np. kanczyla). Nie gardzą padliną. Rybacy z Gabonu zaobserwowali także iż krokodyle dość często polują na węże wodne, nie zostało to jednak udokumentowane.

Zachowanie

Ekologia gatunku dość słabo poznana. Krokodyl wąskopyski jest gatunkiem wodnym, samotniczym i zmiennym trybie życia(aktywny za dnia i w nocy). Większość czasu spędza w wodzie, pływając głównie przy użyciu falującego na boki ogona, podczas gdy kończyny leżą blisko ciała(rozstawiane przy zatrzymaniu się). Przy powierzchni poruszają się wolno, wykonując wijące ruchy ogonem, lecz mogą nagle przyśpieszyć(spłoszone, lub polujące). Na lądzie poruszają się ociężale, wychodząc zwykle w celu wygrzania się, lub przechodząc do innego zbiornika wodnego. Krokodyle posiadają dwa główne typy poruszania się na lądzie. Chód niski, czyli krokodyl pełznie nie podnosząc kończyn z brzuchem ocierającym się o podłoże. Stosowany głównie blisko brzegu, przy podłożu błotnistym. Drugi chód to wysoki, krokodyl podnosi brzuch z podłoża, a kończyny są niemal wyprostowane. Krokodyl porusza się tak przy podłożu twardym. Poluje głównie z zasadzki, wystawiając oczy i czubek pyska z nozdrzami ponad wodę. Kiedy wypatrzy ofiarę ponad wodą powoli zbliża się do niej, aby nagle wyskoczyć z otwartą paszczą, Małe ofiary są głównie zabijane od razu w paszczy krokodyla, przez przerwanie rdzenia kręgowego. Aby chwycić rybę, czyhają pod wodą by podpłynęła dostatecznie blisko i uderzają paszczą na bok, chcąc pochwycić ofiarę. Krokodyl większość dnia spędza pod wodą, najczęściej w zacienionych rejonach. Wczesnym rankiem zwykle wychodzi na ląd w celu wygrzania się. Krokodyle łatwo mogą ulec przegrzaniu dlatego przez resztę dnia nie wychodzą na ląd. W nocy mogą polować(widzą w ciemności), także często wychodzą na ląd np. w celu znalezienia lepszego żerowiska. Krokodyle wąskopyskie uznawane są za jedne z najczęściej wydających odgłosy krokodyli(choć nie zostało to potwierdzone badaniami). Najczęściej są to warknięcia i chrząkania, mające na celu komunikację z pobliskimi osobnikami. Częste wydawanie odgłosów może świadczyć o bardziej uporządkowanej hierarchii niż u reszty krokodylowatych, choć badacze skłaniają się także to tezy iż krokodyle z uwagi na samotniczy tryb życia, muszą częściej wydawać odgłosy, aby przyciągnąć partnera, lub odstraszyć rywala. Krokodyle wąskopyskie są terytorialne, zwłaszcza samce, które nie akceptują innego osobnika na swoim rewirze. Wyjątkiem jest pora godowa, podczas której samce akceptują obecność samic. Samice i osobniki młode wskazują mniejszy terytorializm, zwykle akceptując na swoim terenie innego, lub kilka osobników. Walki dorosłych krokodyli są widowiskowym przedstawieniem, pełnym wyskoków, gryzienia i przepychanek. Jednak z uwagi na grubą skórę, rzadko kończą się śmiercią.

Rozmnażanie

Pora godowa rozpoczyna się wraz z porą deszczową(trwa zwykle od stycznia do lipca). Nie wiadomo jak wyglądają zaloty krokodyla wąskopyskiego. Przypuszczalnie podobnie jak u innych krokodyli, samiec przyciąga samice przy pomocy wytwarzanych w wodzie wibracji(infradźwięki). Prawdopodobnie do kopulacji dochodzi w wodzie na płyciźnie, przedtem partnerzy mogą pływać wokół siebie i gonić się nawzajem. Samiec może kopulować z kilkoma samicami i jest to jedyny okres kiedy te krokodyle żyją w grupach. Samica po udanych zalotach zwykle wraca na swoje tereny, lub wyszukuje nowych. Po ok. 2-3 miesiącach samica jest zdolna do złożenia jaj. Buduje ona gniazdo z błota i martwej roślinności z wykorzystaniem tylnych nóg, zwykle u podstawy drzewa, blisko brzegu na terenach niezakłóconych(choć odnotowano kilka gniazd na plantacjach kakao). Gniazdo zwykle osiąga 50-80 cm wysokości i 120-220 cm długości i szerokości. Mniej więcej tydzień po zakończeniu budowy gniazda, samica składa w nim dość duże jaja(8 x 5 cm) w porównaniu do jej wielkości. Ilość składanych jaj przez krokodyla wąskopyskiego nie została obecnie do końca sprecyzowana, choć badane gniazda posiadały od 8 do 22 jaj. W stosunku do wielkości samicy, krokodyl wąskopyski znosi najmniej jaj, lecz są one także największe wśród przedstawicieli krokodyli. Okres inkubacji trwa od 90 do 110 dni(temperatura inkubacji utrzymuj się na poziomie 27,4 - 34ºC). U krokodyli występuje temperaturowa determinacja płci. Samica zwykle przebywa w okolicy gniazda. Przed wykluciem młode wydają z siebie skrzypiące odgłosy(jeszcze w jajku), które przyciągają ich matkę. Samica odkopuje młode, oraz rozkrusza skorupy jaj pisklętom, które maja trudności z wykluciem. Młode zwykle po wykluciu mierzą 28-38 cm długości(dość dużo). Następnie matka zgarnia do pyska wszystkie pisklęta i przenosi je do wody. Samica przez nieznany okres chroni młode. Pisklęta polują zwykle na owady i małe kręgowce. Tempo wzrostu u tego gatunku nie jest znane. Dojrzałość płciową krokodyl pancerny uzyskuje w wieku 10-15 lat.

Długość życia

Brak danych na temat długości życia krokodyli wąskopyskich na wolności. W niewoli żyją od 32 do 38 lat.

Naturalni wrogowie

Dorosłe osobniki nie posiadają naturalnych wrogów(poza ludźmi). Najbardziej narażone są osobniki młode i jaja, które często padają ofiarą lampartów, wydr plamoszyjnych, krokodyli krótkopyskich, ptaków drapieżnych i gryzoni. Większe osobniki krokodyla wąskopyskiego nie będą się wahać zjeść mniejszego(kanibalizm, widoczny zwłaszcza u osobników młodych).

Znaczenie dla człowieka

Krokodyl wąskopyski jest obiektem polowań, głównie dla skóry z której wykonuje się elementy odzieży(buty, torebki), lecz także dla mięsa(bardzo smacznego). Polowania na ten gatunek nasiliły się, kiedy to populacja krokodyla nilowego zanikała. Obecnie jednak z uwagi na bardzo małą liczebność, oraz normy ochronne, rzadko bywa obiektem łowów. Czasami bywa przyłowem podczas łowienia ryb. Krokodyl wąskopyski jest gatunkiem niebezpiecznym dla człowieka, mogącym z łatwością go zranić, lub zabić. Bywa trzymany w ogrodach zoologicznych.


Systematyka i pokrewieństwo

Krokodyl wąskopyski jest jedynym przedstawicielem rodzaju Mecistops. Wcześniej był klasyfikowany do rodzaju Crocodylus, jednak badania morfologiczne i DNA, potwierdziły klasyfikację do osobnego rodzaju. Badania zasugerowały także iż krokodyl wąskopyski może być prymitywną formą przedstawicieli rodzaju Crocodylus. Obecnie rodzina krokodylowatych obejmuje 3 rodzaje Crocodylus, Osteolaemus i Mecistops. Dwa ostanie posiadają po jednym przedstawicielu krokodylu wąskopyskim(Mecistops cataphractus) i krokodylu krótkopyskim(Osteolaemus tetraspis). Rodzaj Crocodylus posiada obecnie dość zmienną liczbę przedstawicieli(na tą chwile 15 i kilka wymarłych), gdyż obecne badania (min. morfologiczne i genetyczne) pozwalają na wyodrębnienie nowych gatunków. Jako gatunek niedawno został uznany krokodyl pustynny*(Crocodylus suchus), wcześniej uznawany za krokodyla nilowego, natomiast wiele innych gatunków czeka na zakwalifikowanie min. Crocodylus raninus, tajemniczy gatunek z wyspy Borneo, czy niedawno odkryte jaskiniowe krokodyle z Abanda. Potomkowie obecnych krokodyli pojawili się ok. 83,5 milionów lat temu(kreda), choć pierwsze krokodylomorfy pojawiły się ok. 250 mln lat temu we wczesnym triasie(Pseudosuchia, Protosuchia). Krokodylowate mimo iż nazywane są żywymi skamielinami(gdyż poza ptakami są jedynymi archozaurami) są dosyć młodą radiacją. Z badań naukowych wynika iż krokodyl wąskopyski oddzielił się od linii ewolucyjnej Crocodylus ok. 12-24 mln lat temu. Na pierwszy rzut oka krokodylowate, bardzo przypominają aligatorowate, lecz te dwie rodziny wyróżnia kilka cech. Krokodylowate posiadają węższą i dłuższą czaszkę niż aligatory, przypominającą kształtem literę V(u aligatorowatych przypomina literę U). U aligatorów górna szczęka jest zwykle szersza niż dolna, a zęby w żuchwie są dopasowane do wgłębień w szczęce, natomiast u krokodyli szczęka i żuchwa są zwykle tej samej szerokości, a czwarty ząb nie chowa się w zatoce i pozostaje widoczny po zamknięciu pyska. U gawialowatych pysk jest bardzo wydłużony i wąski. Krokodylowate różnią się wielkością. Krokodyl krótkopyski(najmniejszy przedstawiciel) osiąga rozmiary do 1,8 metra długości, z drugiej strony krokodyl różańcowy(największy przedstawiciel) dorasta do 7 metrów długości ciała. Obecnie krokodylowate zamieszkują jedynie rejony tropikalne(nie są odporne na zimno, jak aligatory) min. Afrykę, Azję, Australię i Oceanię, Amerykę Północną i Południową. Obecnie 8 gatunków krokodylowatych jest uznawanych za zagrożone z czego kilka bardzo poważnie min. krytycznie zagrożone krokodyl orinokański, krokodyl filipiński, czy krokodyl syjamski(który jest przypuszczalnie wymarły na wolności). Krokodylom zagrażają głównie polowania dla skór i mięsa, oraz przekształcanie środowiska naturalnego.

Ciekawostki

  • Najnowsze badania genetyczne i morfologiczne wskazują iż dwie populacja krokodyla wąskopyskiego(zachodnioafrykańska i środkowoafrykańska) mogą być w rzeczywistości osobnymi gatunkami. Naukowcy szacują iż te dwie populacja podzieliły się ok. 6,5-7,5 mln lat temu. Jeżeli zachodnioafrykański krokodyl wąskopyski zyskałby miano gatunku, stałby się jednym z najbardziej zagrożonych gatunków krokodyli i zwierząt. Obecnie jednak nie różnicuje się nawet podgatunków krokodyla wąskopyskiego.
  • Pisklęta krokodyla wąskopyskiego posiadają jeden z największych wskaźników przeżywalności wśród krokodyli. Wiąże się to głównie z wielkością z jaką rodzą się młode krokodylki, osiągając od 28-38 cm długości. Dla porównania świeżo wyklute krokodyle różańcowe(obecnie największy krokodyl) osiągają wielkość od 25-30 cm długości.
  • Tereny występowania krokodyla wąskopyskiego i krótkopyskiego w dużej mierze pokrywają się, ponadto oba gatunki zasiedlają podobne habitaty. Także ich okres gniazdowania jest podobny, chociaż u krokodyla krótkopyskiego bardziej wydłużony. Najprawdopodobniej oba gatunki łączy relacja antagonistyczna, wypierają się z zajmowanych siedlisk.
  • Gatunek został opisany w 1825 roku przez francuskiego zoologa Georges'a Cuvier'a.
  • Krokodyle podobnie jak roślinożerne ptaki, czy foki połykają kamienie. Służą one jako gastrolity, ułatwiając trawienie pokarmu.
  • Krokodyle różańcowe są odpowiedzialne za największy masowy atak zwierząt na ludzi. Podczas bitwy na wyspie Ramree w 1945 roku desant brytyjskiej i hinduskiej armii zepchną oddział broniących się wojsk japońskich na tereny podmokłe. Japończycy przez trzy tygodnie odmawiali kapitulacji, mimo iż męczyły ich choroby, owady, węże, a przede wszystkim krokodyle. Przypuszczalnie zwabione dźwiękiem strzelaniny(które mogły przypominać krokodylom odgłosy godowe), co noc zabijały dziesiątki żołnierzy, a za dnia stada sępów czyściły bagna ze zwłok. W końcu 20 otoczonych, ostaniach żywych i ciężko rannych żołnierzy japońskich poddało się, choć ok. 1 tysiąc ludzi uciekło na bagna(liczba kwestionowana przez niektórych historyków).
Bibliografia:
-http://carnivoraforum.com/topic/9333442/1/
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Krokodyle
-https://en.wikipedia.org/wiki/Slender-snouted_crocodile
-http://www.aquaticcommunity.com/crocodiles/slendersnout.php
-http://www.arkive.org/african-slender-snouted-crocodile/mecistops-cataphractus/
-http://www.iucnredlist.org/details/5660/0
-http://animaldiversity.org/accounts/Mecistops_cataphractus/
-https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Ramree_Island
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Krokodyl_r%C3%B3%C5%BCa%C5%84cowy

czwartek, 7 lipca 2016

Palmożer amarantowy - podryw na biel

inne nazwy: bławatnik amarantowy
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ptaki
  • Rząd: Wróblowe
  • Rodzina: Bławatnikowate
  • Gatunek: Palmożer amarantowy(Xipholena punicea)

Występowanie

Palmożer amarantowy zamieszkuje głównie region lasów amazońskich, między innymi na terenie wschodniej Kolumbii, zachodniej i południowej Wenezueli, Gujany, Surinamu, Gujany Francuskiej, amazońskiej Brazylii(północna, zachodnia i centralna), północno-wschodniej Boliwii, północno-wschodnim Peru, a także pojedyncze obserwację odnotowano w południowo-wschodnim Ekwadorze.

Siedlisko

Ptak zasiedla tropikalne i subtropikalne lasy nizinne do 1300 m n.p.m. Wydaje się liczniejszy na terenach o piaszczystej glebie, choć gatunek bytuje głównie w koronach drzew.

Ogólny opis

Palmożer amarantowy jest niedużym bławatnikiem, osiągającym 19-20 cm długości ciała i wagę w przedziale 58-76 gramów. Posiada charakterystyczny dla swojej rodziny szeroki dziób z lekko zakrzywionym końcem, krótki ogon, masywne nogi, oraz zaokrąglone skrzydła. Tęczówki oczu koloru jasnożółtego, nogi szare, natomiast dziób zabarwienia od żółtego po szarawy. Upierzenie jest cechą rozpoznawczą płci(dymorfizm płciowy). Większość ciała samca pokryta jest połyskującymi piórami koloru od bordowo-fioletowego po amarantowy z ciemniejszym zabarwieniem głowy. Skrzydła białe, najlepiej widoczne podczas lotu. W spoczynku okryte czerwonymi barkówkami, najczęściej odsłaniając jedynie białe lotki. Samica zwykle jednolicie szara(popielata) z jaśniejszym brzuchem i kuprem. Skrzydła koloru od popielatego do czarnoszarego z białym obramowaniem lotek. Osobniki młode upierzeniem podobne do samic.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Różnice w upierzeniu(patrz wyżej).

Populacja i zagrożenia

Całkowita wielkość populacji gatunku nie została oszacowana, lecz ptak najczęściej opisywany jest jako dość pospolity. Najliczniej występuje na północy Amazonii(Kolumbia, region Gujana), rzadszy na południu. Posiada szeroki zakres występowania, a trend populacji uważa się za stały, dlatego przez Czerwoną księgę gatunków zagrożonych IUCN palmożer amarantowy notowany jest jako najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Podobnie jak innym gatunkom zamieszkującym lasy Amazonii, zagraża mu niszczenie środowiska(wylesianie).

Pożywienie

Głównie owoce palm(zwłaszcza euterp Euterpe), figowców i mlekowców(Brosimum). Przypuszczalnie dietę urozmaica w drobne bezkręgowce.

Zachowanie

Słabo zbadane. Palmożer amarantowy jest ptakiem o dziennym trybie życia, zamieszkującym głównie korony drzew. Obserwowany zazwyczaj wczesnym rankiem, lub o zmierzchu, siedząc na szczycie odsłoniętej gałęzi. Poza tym, prowadzi raczej skryty tryb życia. Samice mogą tworzyć małe grupki, lecz samce spotykane na ogół pojedynczo. Obie płcie mogą wydawać z siebie krótki dźwięk "purp". Dodatkowo samce wydobywają z siebie grzechoczący(podobny do żab) śpiew, choć śpiewają bardzo rzadko. Podczas lotu wydobywają z siebie charakterystyczny szelest. Gatunek może wędrować w poszukiwaniu nowych żerowisk(owocujących drzew).

Rozród

Słabo zbadany. Z uwagi na spotykanie osobników o młodocianym upierzeniu przez większość miesięcy, przypuszcza się iż palmożer amarantowy nie posiada jednego okresu rozrodczego(lub rozmnaża się przez cały rok). Zwykle do zachowań godowych dochodzi podczas grupowego żerowania na owocujących drzewach. Samce latając nad drzewami, ukazują białe zabarwienie skrzydeł, którym próbują zachęcić samice do godów. Samiec zwykle kopuluje z kilkoma samicami, nie pomagając w budowie gniazda, ani odchowie piskląt. Samica buduje małe, kruche gniazdo na drzewie, wysoko nad ziemią, zwykle z gałązek, splątanych sierścią, lub pnączami. Znosi w nim jedno jajo(przypuszczalnie z uwagi na to iż kruche gniazdo nie utrzymało by ciężaru większej ilości jaj i piskląt). Okres inkubacji i czas odchowu piskląt jest nieznany. Okres inkubacji u spokrewnionych gatunków trwa ok. 25-28 dni, a odchów młodych(nauka latania) 30-40 dni. Nie wiadomo ile lęgów rocznie może wyprowadzić samica, lecz rozrodczość dużych bławatników jest na ogół bardzo mała.

Długość życia

Brak danych.


Naturalni wrogowie

Głównie ptaki drapieżne(np. trębacze).

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka. Istnieje kilka doniesień o trzymaniu tego ptaka w niewoli. Czasami odwiedza karmiki dla dzikich ptaków na obrzeżach lasów. Z uwagi na dietę złożoną miedzy innymi z owoców figowców i euterpy, może być szkodnikiem plantacji tych drzew.

Systematyka i pokrewieństwo

Rodzaj Xipholena liczy jedynie 3 gatunki bławatników min. palmożera amarantowego(Xipholena punicea), palmożera białosternego(Xipholena lamellipennis) i palmożera białoskrzydłego(Xipholena atropurpurea). Zamieszkują one amazońskie lasy. Palmożery są średniej wielkości bławatnikami, osiągającymi średnio 19-20 cm długości ciała. Charakterystyczne dla tego rodzaju jest upierzenie samców. Pióra połyskujące, koloru od bordowo-fioletowego po amarantowy u palmożera amarantowego, czarnego z domieszką bordowego u palmożera białoskrzydłego i jednolicie czarnego u palmożera białosternego. U wszystkich gatunków występuje białe, kontrastujące zabarwienie skrzydeł, a dodatkowo u palmożera białosternego biało zabarwiony jest także ogon. Samice skromnie ubarwione, zwykle szare. Ekologia gatunków słabo poznana. Ptaki bytują w koronach drzew. Palmożer białosterny jest gatunkiem najsłabiej poznanym. Zachowanie, rozród i dieta tego gatunku jest dla naukowców tajemnicą. Pozostałe palmożery żywią się owocami(figi, jagody acai), czasami także kwiatami, częściami roślin(z obserwacji palmożera białoskrzydłego), oraz sporadycznie owadami. Podczas godów nie śpiewają, lecz popisują się kontrastującym upierzeniem podczas latania. Samce nie ingerują w odchów piskląt i budowę gniazda. Posiadają bardzo małą rozrodczość. Palmożer amarantowy jest gatunkiem niezagrożonym, notowany jako mniejszego ryzyka na wyginięcie. Palmożer białosterny jest uznawany jako bliski zagrożenia, z uwagi na nieco ograniczony zakres(Amazonia brazylijska) i wycinkę lasów, choć z uwagi na rzadkie obserwację jego faktyczny stan populacji może być różny. Palmożer białoskrzydły jest poważnie zagrożony z uwagi na ograniczony zakres(wybrzeże wschodniej Brazylii), wycinanie lasów deszczowych(ponad 60% jego siedlisk zostało zniszczonych), a także w mniejszym stopniu przez kłusownictwo(wyłapywanie ptaków i sprzedaż jako zwierzę domowe). Jego populacja nadal w drastycznym stopniu maleje.

Ciekawostki

  • Bławatnikowate są rodziną o jednym z największych zróżnicowań pod względem rozmiaru ciała. Najmniejszy gatunek bławatniczek(Calyptura cristata) osiąga zaledwie 7,5-8 cm długości ciała, natomiast największy strojnoczub amazoński(Cephalopterus ornatus) jest ponad 6 razy większy, osiągając 46-51 cm długości ciała. Bławatnikowate są także dosyć słabo poznaną rodziną.
  • Gatunek został opisany w 1764 roku przez niemieckiego zoologa Peter'a Simon'a Pallas'a. Został opisany pod nazwą Turdus puniceus(badacz zaliczał go do drozdów).
  • Palmożer amarantowy jest gatunkiem monotypowym(nie wyróżnia się podgatunków). Jego zakres nie pokrywa się z spokrewnionymi gatunkami, poza niewielkim terenem na obszarze Brazylii, gdzie występuje wraz z palmożerem białosternym(Xipholena lamellipennis).
Bibliografia:
-http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/overview?p_p_spp=494956
-http://www.iucnredlist.org/details/22700894/0
-http://www.hbw.com/species/pompadour-cotinga-xipholena-punicea
-https://en.wikipedia.org/wiki/Cotinga

czwartek, 30 czerwca 2016

Żeneta rybożerna - najrzadszy myśliwy Afryki.

inne nazwy: rybożer
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Drapieżne
  • Rodzina: Wiwerowate
  • Gatunek: Żeneta rybożerna(Genetta piscivora)

Występowanie 

Żeneta rybożerna ma charakter endemiczny dla Demokratycznej Republiki Konga. Gatunek spotykany w północno-wschodniej części kraju od prawego brzegu rzeki Kongo po zachodnią część Wielkich Rowów Afrykańskich. Żenetę zarejestrowano także w prowincji Mongala(DRK) na północ od brzegu rzeki Kongo. Niepotwierdzone obserwację pochodzą także z terenów Ugandy i Burundi.

Siedlisko

Rybożer obserwowany głównie w wilgotnych lasach równikowych z dominującym drzewostanem roślin z rodzaju Gilbertiodendron w pobliżu strumieni i małych rzek. Występuje na wysokościach od 460 do 1500 m n.p.m.

Ogólny opis

Żenety są smukłymi zwierzętami o wydłużonym ciele, budową przypominającą kotowate. Charakterystyczne dla żenet są wydłużony ogon, długie uszy, szpiczasty pysk i częściowo chowane pazury. Żeneta rybożerna jest słabo zbadanym gatunkiem, znanym jedynie z ok. 30 okazów. Wiadomo iż dorosłe osobniki osiągają całkowitą długość ciał w przedziale 75-90 cm(przy czym ogon często stanowi połowę długości całkowitej ciała) i masę ok. 1,5 kg. Futro gęste i długie koloru rdzawo-czerwonego na korpusie i łapach oraz czarne na ogonie. Spód ciała jaśniejszy, czasami białawy. Głowa koloru od jasnobrązowego po czarny z białymi, podłużnymi plamami, często obejmującymi większość powierzchni głowy. Białe zabarwienie najczęściej znajduje się po bokach głowy, poniżej oczu i powyżej, w okolicach czoła. Oczy obramowane wąskim, czarnym pierścieniem. W przeciwieństwie do większości przedstawicieli podrodziny wiwer, rybożer nie posiada charakterystycznych cętkowanych, lub paskowanych wzorów na ciele. Zęby dość małe i kruche(porównywalne do innych żenet), typowe dla zwierząt rybożernych. Powierzchnia stóp zwierzęcia bez owłosienia(adaptacja zwierząt polujących na wodne stworzenia) w przeciwieństwie do pozostałych członków rodzaju Genetta.

Dymorfizm płciowy 

Brak danych. Obecnie istnieje zbyt mało naukowych okazów gatunku, aby jednoznacznie określić różnice dymorficzne płci. 

Populacja i zagrożenia

Żeneta rybożerna jest zwierzęciem niezwykle rzadkim, obserwowanym jedynie kilka razy. Także przez miejscową ludność pigmejską Mbuti, zwierzę uważane jest za rzadkie, choć znane są dla nich rejony, gdzie można częściej spotkać rybożera. Lasy w których żyją żenety są w większej mierze nieobjęte działalnością człowieka. Tereny te charakteryzują się niedostępnością, niską populacją ludzi, oraz małą jakością gleby(z widzenia rolnictwa), choć czasami prowadzi się tu wycinkę lasu(w celu pozyskania drewna) i wydobycie(metalów takich jak kobalt, czy miedź). W wyniku kopalnictwa często wody DRK są zanieczyszczone przez metale ciężkie, które mogą akumulować się w drapieżnikach, jakim jest żeneta rybożerna. Rybożer jest także obiektem polowań rdzennej ludności. Obecnie notowany przez IUCN jako DD(niewystarczające dane).

Pożywienie 

Zawartość żołądka schwytanego osobnika, wskazuje iż głównym składnikiem diety żenety rybożernej są słodkowodne ryby. W żołądku znaleziono kości kilku gatunków ryb min. brzan(Barbus spp.), sumów(Clarias spp. i Synodontis spp.) i karpiowatych(Labeo spp.). Z relacji lokalnej ludności wynika iż rybożer zjada także często bulwy manioku(rodzaj uprawnej rośliny), które pozostawiane są w sumieniach przed procesem przygotowania mączki, oraz obserwowano zwierzę polujące na skorupiaki(co jest mało prawdopodobne z uwagi na budowę uzębienia drapieżnika). Z obserwacji nad dwoma złapanymi osobnikami, wiadomo iż nie chciały jeść podawanych żab, kijanek i krabów, a także ignorowały topiące się w basenie owady.

Zachowanie

Ekologia żenety rybożernej nie została opisana w literaturze naukowej, dlatego w dużej mierze pozostaje nieznana. Uważa się iż prowadzi samotny tryb życia, choć okresowo może łączyć się w pary w okresie rozrodczym, o czym świadczy złapanie dwóch osobników(osobnych płci) na tym samym terenie w odstępie 2,5 tygodnia. Osobniki przetrzymywano razem w klatce o wymiarach 8 x 8 metrów, lecz nie odnotowano zaburzeń stresowych spowodowanych towarzystwem własnego gatunku(mimo iż samica była w ciąży). Jedynym przejawem agresji w stosunku do siebie, były miauknięcia, podobne do kocich. Żeneta rybożerna posiada słabiej rozwinięty zmysł węchu niż inne żenety, o czym świadczy zmniejszona opuszka węchowa i rhinarium. Przypuszczalnie do polowań używa długich wibryss, którymi wykrywa ruchy ryby, lub uderzając nimi w tafle wody przyciąga ofiary.

Rozród

Brak danych. Zwierzęta mogą łączyć się w pary w okresie rozrodczym, o czym świadczy złapanie dwóch osobników osobnych płci na tym samym terenie w odstępie 2,5 tygodnia. Przy czym samica była już w ciąży. Dnia 31 grudnia posiadała jeden 15 cm zarodek. U spokrewnionych gatunków ciąża trwa ok. 10-11 tygodni, po czym samica rodzi od 1 do 4 młodych. Większość żenet wychowuje swoje młode w gniazdach, lub norach, aż do osiągnięcia samodzielności w wieku ok. 5 miesięcy.

Długość życia

Brak danych. Żenety żyją średnio 13-20 lat.

Naturalni wrogowie

Brak danych. Możliwe iż poza człowiekiem, gatunek rzadko bywa celem drapieżników. Rybożer na swoim zasięgu współistnieje z wanzyrem błotnym(Atilax paludinosus), choć wzajemne relację tych dwóch gatunków są niepoznane. Wśród badanych 11 czaszek żenety rybożernej u jednego osobnika odnotowano zmiany w zatoce czołowej, co z wielkim prawdopodobieństwem świadczy o obecności pasożytniczej przywry z rodzaju Achillurbania.

Znaczenie dla człowieka

Żeneta rybożerna jest czasami łapana przez myśliwych rdzennej ludności pigmejskiej Mbuti(Bambuti). Zwierzę chwytane jest w sidła, choć przypuszczalnie nie jest ono konkretnym celem polowań. Mbuti relacjonują także sytuację zjadania bulw manioku przez rybożera, pozostawianych w strumieniach przed procesem przygotowania mączki.

Systematyka i pokrewieństwo

Rodzaj Genetta liczy sobie 14-17 gatunków żenet. Rodzina wiwerowatych(Viverridae) przez systematyków uważana jest za jedną z najbardziej problematycznych wśród ssaków drapieżnych. Wielu badaczy różnie klasyfikowało przedstawicieli rodziny, często w oparciu o cechy morfologiczne, lub przystosowania, choć badania genetyczne często zaprzeczają owym podziałom. Przykładowo linzangi(Prionodontinae) z uwagi na podobieństwo do pojan(Poiana) zostały zakwalifikowane do rodziny wiwerowatych, choć badania genetyczne, oraz materiały kopalne wykazały iż linzangi są bliżej spokrewnione z kotowatymi(dlatego należy je klasyfikować do osobnej rodziny Prionodontidae), oraz potwierdziły przynależność pojan do wiwerowatych. Owe podobieństwa mogą być jedynie przykładem skrajnej konwergencji. Do podrodziny wiwer(Viverrinae) najczęściej zakwalifikowani są wszyscy przedstawiciele rodziny wiwerowatych, występujący na kontynencie afrykańskim, w tym rodzaj Genetta. Żenety(Genetta) są najbliżej spokrewnione z pojanami(Poiana). Przypuszczalnie ich drogi ewolucyjne rozeszły się ok. 9,5-13 mln lat temu, a sam rodzaj Genetta powstał ok. 8,5 mln lat temu(wraz z przypuszczalnie najstarszym przedstawicielem żenetą sawannową Genetta thierryi). Żanety wizerunkowo przypominają koty, posiadają wydłużone ciało, długi ogon, duże uszy, spiczasty pysk i częściowo chowane pazury. Wytwarzają także piżmo z gruczołów okołoodbytniczych. Mierzą przeciętnie 40-60 cm długości ciała(bez ogona), a ich ogon często osiąga długość reszty ciała(czyli ok. 40-50 cm). Ich futro pokryte jest zwykle cętkami i plamami, wraz z ciemnym pasem biegnącym wzdłuż kręgosłupa(wyjątkiem jest żeneta rybożerna). Żenety prowadzą zwykle nocny tryb życia, są zwinne, szybki i trudne w obserwacji. Żenety są zwierzętami przyziemnymi, choć sprawnie wspinają się na drzewa, często spędzając na nich dużo czasu. Większość przedstawicieli jest wszystkożerna, polują na bezkręgowce i małe kręgowce, lecz zjadają także owoce i części roślin. Jednak niektórzy przedstawiciele wyspecjalizowali się w polowaniu na dany rodzaj zwierząt np. na ryby jak żeneta rybożerna(Genetta piscivora), czy na owady jak żeneta angolska(Genetta angolensis). Jako jedyne wiwery potrafią stanąć na tylnych łapach. Żyją zwykle samotnie, poza okresem rozrodczym i odchowem młodych. Wszystkie żenety występują naturalnie na terenie Afryki, choć żeneta zwyczajna(Genetta genetta), została wprowadzona na tereny Europy(Hiszpania, Francja, Andora, Portugalia, Włochy) ok. 1000-1500 lat temu. Zasiedlają różnorakie środowiska od sawann i łąk np. żeneta tygrysia(Genetta tigrina), żeneta angolska(Genetta angolensis) po lasy deszczowe np. żeneta olbrzymia(Genetta victoriae) i żeneta grzywiasta(Genetta cristata). Żenety są zwykle zwierzętami rzadkimi, którym grozi utrata siedliska, zmiany w gospodarce gruntami i rolnictwie, a także polowania dla mięsa i skór. Za najbardziej zagrożone uznaje się żenetę grzywiastą(Genetta cristata) i żenetę skrytą(Genetta johnstoni), oba gatunki notowane są przez IUCN jako narażone na wyginięcie. Żeneta liberyjska(Genetta bourloni) uznana jest za bliską zagrożenia, natomiast żeneta rybożerna(Genetta piscivora) i żeneta królewska(Genetta poensis) jako DD(niewystarczające dane) z uwagi na rzadkie obserwacje i małą wiedzę na temat gatunków. Pozostałe gatunki nie są zagrożone i uznane jako najmniejszej troski przez IUCN. Niektóre żenety z powodzeniem trzyma się jako zwierzęta domowe(szybko się oswajają).

Ciekawostki

  • Żeneta rybożerna jest często określana mianem najrzadszego ssaka drapieżnego Afryki. Gatunek znany jedynie z kilku obserwacji, oraz ok. 30 okazów w kolekcjach zoologicznych.
  • Żeneta rybożerna posiada kilka cech nietypowych dla przedstawicieli rodzaju Genetta. W przeciwieństwie do pozostałych członków jej umaszczenie jest bardziej jednolite, nie posiada cętek, plam, ani charakterystycznej pręgi ciągnącej się przez plecy. Także jako jedyna żeneta posiada nagie stopy(bez owłosienia), co jest zrozumiałym przystosowaniem do łapania stworzeń żyjących w wodzie. Przez owe różnice rybożer aż do roku 2004 był klasyfikowany do monotypowego rodzaju Osbornictis. Przynależność do rodzaju Genetta stwierdziły badania genetyczne. 
  • Gatunek został opisany przez amerykańskiego systematyka Joel'a Asaph'a Allen'a w 1919 roku pod nazwą Osbornictis piscivora.
  • Podczas badań na terenie lasów Demokratycznej Republiki Konga(wówczas Zairu), naukowcy(niejacy Hart i J. R. Timm) zdobyli 13 okazów rybożera. Jedna skóra budziła jednak wątpliwości, gdyż została zakupiona w rejonie Butemo(Uganda), poza znanym zasięgiem gatunku. Badacze sądzą jednak iż zwierzę zostało upolowane w kongijskich lasach, a następnie przeniesione, lub sprzedane na teren Ugandy.
Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Aquatic_genet
-http://www.iucnredlist.org/details/15628/0
-http://animaldiversity.org/accounts/Genetta_piscivora/
-https://books.google.pl/books?id=B_07noCPc4kC&pg=RA4-PA211&lpg=RA4-PA211&dq=Genetta+piscivora&source=bl&ots=u2b9KFV8cC&sig=RAED4iKFx0AOcRDd7Vp8IElsdTw&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiYraHotILOAhXD8ywKHZlwBY0Q6AEITzAG#v=onepage&q=Genetta%20piscivora&f=false