czwartek, 18 grudnia 2014

Minóg strumieniowy - niepasożytniczy minóg

inne nawy: minog strumieniowy 
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Cefalaspidokształtne
  • Rząd: Minogokształtne
  • Rodzina: Minogowate
  • Gatunek: Minóg strumieniowy(Lampetra planeri)

Występowanie

Minóg strumieniowy zasiedla jedynie słodkie, czyste i dobrze natlenione wody niewielkich rzek i strumieni, gdzie występuje głównie w ich górnym i środkowym odcinku. Preferuje dno piaszczyste, lub żwirowe, miejscowo muliste. Minoga strumieniowego można spotkać w systemach rzecznych zalewisk Morza Północnego, Bałtyku, oraz w basenie Morza Śródziemnego, gdzie zamieszkuje niektóre rzeki u wybrzeży Francji i zachodnich Włoch. Zasiedla także rzeki u wybrzeża Oceanu Atlantyckiego Francji, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Izolowane populacje odnotowano w rzekach Douro, Sado, Tag(Portugalia), Pescara(Włochy), górnym dorzeczu Dunaju, oraz rzekach Cisa, Hornad, Drawa i Morawa.

Ogólny opis

Minogi charakteryzują się silnie wydłużonym, wężowatym i bezłuskim ciałem, pokrytym warstwą ochronnego śluzu. Nie posiadają parzystych płetw ani szczęk. Głowa zakończona jest lejkowatą przyssawką gębową przesuniętą na spód ciała i wyposażoną w zęby rogowe i wrostki. Minóg strumieniowy dorasta do 12-18 cm długości ciała. Oczy są niewielkie, a między nimi znajduje się pojedynczy otwór nosowy. Na każdym z boków w przedniej części ciała znajduje się 7 owalnych otworów skrzelowych. Minog strumieniowy posiada dwie stykające się ze sobą płetwy grzbietowe, gdzie druga płetwa jest wyraźnie wyższa. Płetwa ogonowa okala ogon minoga, dając jej charakterystyczny lancetowaty kształt. Płetwa ogonowa połączona jest niskim fałdem z drugą płetwą grzbietową. Pigmentacja ciała zmienna, zwykle od żółtawej po szarozieloną z biało-żółtawą częścią brzuszną. Larwy minoga strumieniowego osiągają 21 cm długości, ich oczy są ukryte pod warstwą skóry, a otwór gębowy przypomina trójkątną szparę, pozbawioną ząbków i przystosowaną do odfiltrowywania wody. Minóg strumieniowy jest morfologicznie bardzo podobny do minoga rzecznego(gatunki bliźniacze), jednak ten drugi osiąga zwykle większe rozmiary(30-45 cm). Ponadto płetwy grzbietowe minoga rzecznego są oddzielone od siebie, a jego zęby rogowe są ostrzejsze niż u minoga strumieniowego. Larwy obu gatunków morfologicznie są nieodróżnialne.

Dymorfizm płciowy

Widoczny. Samce posiadają dłuższy ogon, wyższe płetwy grzbietowe, większą średnice przyssawki, oraz występuje u nich tzw. brodawka moczopłciowa. Samice posiadają natomiast proporcjonalnie dłuższy tułów, grubszą podstawę drugiej płetwy grzbietowej, oraz fałd płetwowy za otworem płciowym. W okresie tarła ogon samców zostaje zagięty ku dołowi, natomiast u samic ku górze.

Populacja i zagrożenia

Minóg strumieniowy jest klasyfikowany przez IUCN jako gatunek najmniejszej troski, mimo to uznawany jest za gatunek dosyć rzadki i wymarły w niektórych rejonach. Minóg strumieniowy żyje jedynie w czystych wodach, dlatego poważnym zagrożeniem dla tego gatunku jest zanieczyszczenie wody. Zabudowania poprzeczne rzek prowadzą do fragmentacji populacji co także może być przyczyną wymierania gatunku w niektórych miejscach. Obecnie minóg strumieniowy jest objęty ochroną gatunkową na niemal całym swoim zakresie występowania, oraz prowadzone są działania ochronne dla tego gatunku. Nie posiada znaczenia w rybołówstwie, czasami jedynie larwy poławiane jako zanęta na większe ryby.

Pożywienie

Larwa żywi się glonami, planktonem rzecznym i detrytusem. U osobników dorosłych podczas przeobrażenia dochodzi do atrofii układu pokarmowego, dlatego dorosłe minogi strumieniowe nie przyjmują pokarmu. Jest tzw. minogiem niepasożytniczym.

Zachowanie

W przeciwieństwie do większości minogów nie podejmuje wędrówek do wód słonych, a osobniki dorosłe nie są pasożytami(nie przyjmują pokarmu w ogóle). Po przeobrażeniu się(zwykle w okresie jesiennym) i ewentualnym przezimowaniu osobnik dorosły wyczekuje zwykle w zacienionych miejscach do wiosny, kiedy odbywa tarło i ginie po nim w przeciągu 2-3 tygodni. Larwy prowadzą skryty tryb życia, będąc zakopane w drobnoziarnistym podłożu.

Rozród

Okres tarła zależny jest od szerokości geograficznej, lecz zwykle rozpoczyna się kiedy temperatura wody wynosi ok. 10°C(w Polsce okolice kwietnia i maja). Minogi strumieniowe podejmują w tym okresie krótkie wędrówki w górę strumienia(zwykle kilkaset metrów). Na tarlisko wybierane są tereny o twardym kamienistym, lub żwirowym podłożu. Samce budują gniazda w formie wykopanego płytkiego dołku w miejscu o umiarkowanym lub wartkim nurcie. Ryby trą się zwykle w dużych grupach, a na jedną samice przypadają 2-3 samce. Samica może znieść do 2100 ziarenek ikry, lecz średnio składa 1500 jaj, które natychmiast zostają zapłodnione przez samca i przysypane podłożem. Minogi nie wykazują opieki rodzicielskiej, a w przeciągu 2-3 tygodni wszystkie osobniki dorosłe giną(choć odnotowano osobniki dożywające 4 miesięcy po tarle). Po 11-14 dniach od złożenia ikry, wykluwają się larwy, zwane ślepicą, lub węgornicą, które po spożyciu zawartości woreczka żółtkowego spływają w dół strumienia i zagrzebują się w podłożu, prowadząc skryty tryb życia. Okres larwalny trwa przeciętnie 2-3,5 roku, lecz jego długość jest zależna od warunków topograficznych i temperatury wody i może przedłużyć się nawet do 4-6 lat(niektóre źródła podają o postaci larwalnej żyjącej 20 lat). Ślepice do metamorfozy przystępują w okresach letnich, a samo przeistoczenie trwa 2-3 miesiące. Osobniki dorosłe nie przyjmują pokarmu, dlatego są zwykle mniejsze od postaci larwalnych.

Naturalni wrogowie

Głównie większe ryby np. pstrągi.

Długość życia

Postać larwalna: 2-6 lat(choć niektóre źródła podają o postaci larwalnej żyjącej nawet 20 lat).
Postać dorosła: ok. 10 miesięcy(maksymalnie 14 miesięcy)

Znaczenie dla człowieka

Larwy czasami poławiane i używane jako przynęta na większe ryby drapieżne np. pstrągi. Nie posiada znaczenia w rybołówstwie.

Ciekawostki


  • Minóg w formie larwalnej różni się tak bardzo od osobnika dorosłego iż początkowo był on klasyfikowany jako osobny gatunek Ammocoetes branchialis.
  • Niektórzy badacze sugerują iż poszczególne populację minoga strumieniowego są bliżej spokrewnione z współżyjącymi minogami rzecznymi, lub ich sąsiadującymi populacjami niż z minogami strumieniowymi z innych oddalonych populacji. Świadczy to o tym iż minóg strumieniowy może być taksonem polifiletycznym, czyli grupą organizmów pochodzących od różnych przodków. Mimo to minogi rzeczne i strumieniowe zamieszkujące ten sam obszar nie krzyżują się.
  • Mimo zmienności morfologicznej i genetycznej poszczególnych populacji minoga strumieniowego, nie opisano dotychczas żadnych jego podgatunków.
  • Minóg strumieniowy jest bioindykatorem, czyli gatunkiem wskaźnikowym. Jego wystąpienie świadczy o dobrym stanie wody.
  • Minogi to prymitywna grupa zwierząt blisko spokrewnionych z wymarłymi anaspidami i kostnopancernymi .
  • Rodzaj Lampetra liczy 9-10 gatunków minogów min. minoga rzecznego(Lampetra fluviatilis), Lampetra lanceolata i Lampetra richardsoni.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lampetra_planeri#mediaviewer/File:Brook_Lampreys_nesting_-_Lampetra_planeri_5.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lampetra_planeri#mediaviewer/File:Sorgenti_del_Pescara_21_(RaBoe).jpg

Larwa
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lampetra_planeri#mediaviewer/File:Querder_Spree_bei_Friedersdorf_070710_1.jpg

niedziela, 14 grudnia 2014

Straszak kapsztadzki - gekonia żabka

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Płazy
  • Rząd: Płazy bezogonowe
  • Rodzina: Straszakowate
  • Gatunek: Straszak kapsztadzki(Heleophryne rosei)

Występowanie

Zakres występowania straszaka kapsztadzkiego jest ograniczony do wschodnich i południowych zbocz Góry Stołowej w Prowincji Przylądkowej Zachodniej(RPA) na obszarze ok. 9 km*2. Osobniki dorosłe preferują wilgotne obszary leśne, wrzosowiska, wąwozy, doliny, oraz formację roślinne typu fynbos, czasem daleko od źródła wody, zwykle między 240, a 1060 m n.p.m.. Czasami spotykane także w jaskiniach.

Ogólny opis

Straszak kapsztadzki jest średniej wielkości płazem, dorastającym do 6 cm długości ciała. Jego ciało jest spłaszczone grzbietobrzusznie i krępe, natomiast kończyny wyposażone w wydłużone, łyżeczkowate palce, posiadające blaszki przylgowe(ułatwiające wspinaczkę po pionowych powierzchniach). Straszak posiada także powiększony guzek śródręcza, przypominający szczątkowy kciuk(przystosowanie do wspinaczki). Palce połączone są błoną pławną. Skóra straszaka kapsztadzkiego zwykle koloru jasnozielonego z ciemnofioletowymi, lub brązowymi gęsto rozmieszczonymi plamami. Oczy duże, wyłupiaste z pionową, czarną źrenicą. Kijanki posiadają jasną skórę z gęsto rozmieszonymi, ciemnobrązowymi plamkami i charakterystyczną, duża blaszkę przylgową(ssawkę) na aparacie gębowym(podobną do ssawki występującej u kijanek żab z rodzaju Ascaphus).

Dymorfizm płciowy

Samce mniejsze od samic(samce osiągają ok. 5 cm długości ciała, samice ok. 6 cm). W okresie godowym samce wytwarzają modzele godowe i podłużne fałdy skórne wzdłuż grzbietu. U samców pojawiają się także czarne wyrostki na zewnętrznej części przedramienia, oraz górnej i tylnej części kończyn miedniczych.

Populacja i zagrożenia

Straszak kapsztadzki jest notowany jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem, głównie z powodu ograniczonego zakresu występowania, rozpowszechnianiu się obcych gatunków roślin, zagrożenia pożarowego, zwiększenia turystyki i erozji gleby. Na terenie wąwozu Skeleton Gorge odnotowano 50% spadek liczby kijanek płaza w latach 1980-2000, lecz współczesny monitoring kijanek dowodzi iż populacja utrzymuje się jak na razie na stabilnym poziomie. Poważnym zagrożeniem są jednak obce gatunki roślin, jak sosny, topole i eukaliptusy, które mogą powodować wysychanie niektórych górskich strumieni, podobnie jak zła gospodarka leśna. Wyższe temperatury, a także opadłe, łatwopalne listowie niektórych obcych gatunków drzew(np. sosen), może powodować lokalne pożary. Intensyfikacja turystyki często powoduje także nasilenie erozji gleby wokół strumieni. W niektórych rejonach Gór Stołowych straszak kapsztadzki jest uważany za gatunek znikły. U niektórych populacja odnotowano także chorobę grzybiczą chytridiomikoze. Cały obszar zasięgu straszaka kapsztadzkiego obejmuję Park Narodowy Góry Stołowej, który wchodzi w skład zespołu obszarów ochrony przyrody Cape Floral wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Planuje prowadzić się stały monitoring liczebności kijanek na całym zakresie występowania tego gatunku, oraz hodowle w niewoli.

Pożywienie

Drobne stawonogi. Kijanki glony.

Zachowanie

Ze względu na swoją rzadkość, stosunkowo niewiele wiadomo na temat straszaka kapsztadzkiego. Osobniki dorosłe prowadzą nocny tryb życia. Dzień spędzają zwykle w szczelinach skalnych. Dzięki spłaszczonemu i w miarę elastycznemu ciału, mogą wcisnąć się nawet w niewielkie otwory. Nocą żaby wychodzą na żer. Dzięki palcom wyposażonym w przylgi, potrafią wspinać się po skałach i roślinach. Osobniki dorosłe, poza okresem godowym, nie wchodzą do wody. Czasem spotykane w jaskiniach, jako troglokseny, czyli orgiazmy żyjące jedynie przejściowo w jaskini, lub przy jej wyjściu(w przeciwieństwie do troglobiontów, które spędzają całe życie w jaskiniach).

Rozród

Słabo poznany. Okres godowy przypada w miesiącach od listopada do lutego, kiedy temperatury są wyższe, a poziom wody w strumieniach najniższy. W ten sposób żaby zabezpieczają swoje jaja przed wyschnięciem z powodu cofającej się wody pod koniec miesięcy ulewnych. Podczas okresu godowego u obu płci rozwija się charakterystyczna chropowatość skóry, która zapewnia lepszy ampleksus. Rechotanie samców zostało zarejestrowane w miesiącach godowych tych płazów(poza grudniem). Nigdy nie widziano jaj tych płazów. Kijanki z charakterystyczną ssawką zostały znalezione w szybko płynących i zimnych strumieniach. Kijanka rozwija się przez ok. 12 miesięcy po czym przechodzi metamorfozę w osobnika dorosłego, zwykle przed nadejściem zimowych deszczy.

Naturalni wrogowie

brak danych. Przypuszczalnie niektóre ptaki i węże. Dla kijanek większe ryby.

Długość życia 

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka.

Ciekawostki  


  • Gatunek został opisany w 1925 roku przez południowoafrykańskiego zoologa John'a Hewitt'a.
  • Rodzina straszakowatych(Heleophrynidae) jest rodziną monotypową z pojedynczym rodzajem Heleophryne. Wcześniej straszakowate zaliczane był do rodzin ropuchowatych, świstkowatych i żab właściwych, lecz po dokładniejszych badaniach naukowcy zasugerowali iż rodzina straszakowatych oddzieliła się ok. 100 milionów lat temu, a jej najbliższych krewnych można szukać wśród rodziny świstkowatych i żółwinkowatych.
  • Nazwa rodziny tych płazów pochodzi od angielskiej nazwy "Ghost frogs", czyli "żaby duchy".
  • 21 stycznia 2008 Evolutionarily Distinct and Globally Endangered (EDGE) ogłosiło spis najbardziej dziwacznych, a zarazem poważnie zagrożonych gatunków płazów. Rodzina straszakowatych znalazła się w pierwszej dziesiątce tej listy.
  • Rodzaj Heleophryne liczy 6-7 gatunków płazów, min. straszaka kapsztadzkiego, straszaka natalskiego(Heleophryne natalensis), Heleophryne hewitti, Heleophryne orientalis, Heleophryne regis, Heleophryne purcelli, oraz Heleophryne depressa o niepewnej taksonomii. Niektórzy badacze sugerują wyodrębnienie kolejnego monotypowego rodzaju Hadromophryne do którego zaliczany byłby straszak natalski(Hadromophryne natalensis). 

wtorek, 9 grudnia 2014

Pyton molukański - pyton z Moluki

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Gady
  • Rząd: Łuskonośne
  • Rodzina: Pytony
  • Gatunek: Pyton molukański(Morelia clastolepis)

Występowanie

Pyton molukański zamieszkuje endemicznie lasy tropikalne wyspy Ambon i Seram(Wyspy Moluki). Przypuszczalnie spotkać go można także na wyspach Haruku i Saparua.

Ogólny opis

Pyton molukański jest średniej wielkości wężem, osiągającym 2,5-3 metry długości ciała. Głowa dosyć duża, wydłużona, szeroka i wyraźnie oddzielona od reszty ciała. Ciało zwykle koloru jasnożółtego, lub brązowawego z jaśniejszą częścią spodnią i ciemnym paskowaniem wzdłuż ciała, choć niektóre osobniki nie posiadają żadnego wzoru na ciele. Często można spotkać także osobniki srebrzysto-szarawe. U większości osobników wzdłuż kręgosłupa można zaobserwować ciemniejsze zabarwienie ciała.

Dymorfizm płciowy

W przeciwieństwie do większości węży to zwykle samce osiągają większe rozmiary, natomiast samice charakteryzują się zazwyczaj ciemniejszym zabarwieniem ciała. 

Populacja i zagrożenia

Gatunek nie podlega klasyfikacji w stopniach zagrożenia. Populacja gatunku i jej stan są obecnie nieznane i wymagają dalszych prac badawczych. Wąż podlega konwencji CITES w Załączniku II.

Pożywienie

Gryzonie, nieduże ssaki, ptaki, jaszczurki i inne węże. Młode polują na bezkręgowce i niewielkie jaszczurki.

Zachowanie

Gatunek dość słabo zbadany. Pyton molukański jest głównie nadrzewnym pytonem o nocnym trybie życia. Podczas dnia zazwyczaj odpoczywa, owijając swoje ciało wokół gałęzi, zwykle wśród gęstego listowia, licząc na swój dobry kamuflaż. Polują z zasadzki, wyczekując w danym miejscu, próbując namierzyć zwierzynę.

Rozród

Słabo poznany. Samica po ok. 50 dniach ciąży, składa 6-14 jaj, wokół których się owija(aby utrzymać stałą temperaturę) i broni przed napastnikami. Młode wężyki klują się po ok. 30 dniach, mierząc ok. 60 cm długości. Młode pytony molukańskie charakteryzują się dużym wskaźnikiem kanibalizmu

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie niektóre ptaki drapieżne.

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Czasami spotykany w hodowlach terrarystycznych, choć nie należy do gatunków zbyt częstych i łatwych w utrzymaniu. Rdzenna ludność Moluki czasami poluje na ten gatunek węża dla mięsa.

Ciekawostki


  • Gatunek czasami spotykany na rynku terrarystycznym, lecz nie polecany dla początkujących hodowców węży. Zwykle jest bardzo żarłoczny, nieraz atakując rękę, która daje karmówkę. Bardzo trudno nakłonić pytony molukańskie do godów, a młode węże należy oddzielać, gdyż mogą zostać pożarte przez silniejszego wężyka(wysoki wskaźnik kanibalizmu wśród młodych węży). Bardzo mało jest także informacji dotyczących sprawdzonych metod hodowli tego węża.
  • Został opisany dopiero w 2000 roku przez grupę herpetologów podczas badań terenowych.
  • Czasami klasyfikowany do rodzaju Simalia.
  • Obecnie do rodzaju Morelia klasyfikowanych jest 15 gatunków pytonów(w tym 1 wymarły) min. pyton zielony(Morelia viridis), pyton tanimbarski(Morelia nauta) i pyton z Flinders(Morelia mippughae).

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Morelia_clastolepis#mediaviewer/File:Morelia_clastolepis.jpg

niedziela, 7 grudnia 2014

Tangarka sina - niebieskawy owocożer

inne nazwy: tangara sina
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ptaki
  • Rząd: Wróblowe
  • Rodzina: Tanagry
  • Gatunek: Tangarka sina(Thraupis glaucocolpa)

Występowanie

Tangarka sina zamieszkuje północną część wybrzeża Kolumbii i północną Wenezuelę min. stan Sucre, Barinas, Apure, Guárico, Miranda,Vargas, Carabobo, Yaracuy, Falcón, północny Lara, Cojedes i Anzoátegui, oraz wyspa Margarita. Preferuje tereny zalesione, wilgotne lasy liściaste, suche tereny zakrzewione, zadrzewienia blisko strumieni, plantację, parki i silnie zdegradowane lasy.

Ogólny opis

Tangarka sina mierzy ok. 16 cm długości ciała, przy masie 31-37 gramów. Głowa i grzbiet tangarka koloru jasnoszarego. Reszta ciała koloru szaroniebieskiego z zielonkawym odcieniem. Skrzydła zwykle bardziej wyraziście ubarwione, zwłaszcza lotki, które mogą przybierać lazurowe zabarwienie. Ogon długi, koloru szaroniebieskiego. Dziób i nogi koloru szaroniebieskiego.

Dymorfizm płciowy 

Nie występuje.

Populacja i zagrożenia 

Gatunek notowany przez IUCN jako najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Populacja tangarki sinej nie została oszacowana ilościowo, lecz notowana jest jako gatunek dość pospolity. Nieznane są potencjalne zagrożenia dla tego gatunku.

Pożywienie

Owoce(np. papaja), nektar kwiatowy i drobne owady.

Zachowanie

Ekologia gatunku słabo poznana. Spotykany zwykle samotnie, lub w parach. Rzadziej w małych grupkach 3-5 osobników. Zwykle bytuje na wysokich drzewach, gdzie wyszukuje dojrzewających owoców. Jest ptakiem hałaśliwy, ciekawskim, lecz ostrożnym. Głos tangarka przypomina pulsujące ćwierkanie.

Rozród

Słabo poznany. Ptak monogamiczny. Okres godowy odnotowano od kwietnia do sierpnia. Głębokie i otwarte gniazdo budowane jest na wysokości 3-30 metrów(wysokie drzewa i budynki) przez oboje partnerów, głównie z korzonków, mchu, trawy i paproci. Czasami zajmują niedokończone gniazda, lub gniazda innych ptaków np. cierniaków. Samica składa 1-3(zwykle 2) białoszare jaja z ciemnym nakrapianiem, które inkubowane są przez okres ok. 15 dni. Samiec i samica opiekują się młodymi przez ok. 17-18 dni.

Naturalni wrogowie

Niektóre ptaki drapieżne z rodziny jastrzębiowatych i rzędu sów. Tanagarka sina bywa ofiarą pasożytów lęgowych z rodzaju Molothrus(starzyki).

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Często występuje na terenach ludzkich osiedli. Czasami powoduje szkody na plantacjach melonowca właściwego i innych uprawianych owoców.

Ciekawostki


  • Tangarka sina, jak i większość przedstawicieli rodzaju Thraupis byli niegdyś klasyfikowani do rodzaju Tangara.   
  • Tangara sina została opisana w 1850 roku przez niemieckiego ornitologa Jean'a Cabanis'a.
  • Rodzaj Thraupis liczy 9-10 gatunków ptaków min. tangarkę niebieską(Thraupis episcopus), tangarkę palmową(Thraupis palmarum) i andagrę modrogłową(Thraupis cyanocephala).
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thraupis_glaucocolpa#mediaviewer/File:Thraupis_glaucocolpa.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Thraupis_glaucocolpa#mediaviewer/File:Thraupis_glaucocolpa_-near_Ocumare_de_la_Costa,_Estado_Aragua,_Venezuela-8.jpg

piątek, 5 grudnia 2014

Kozica - skalna koza

inne nazwy: kozica północna
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Parzystokopytne
  • Rodzina: Krętorogie
  • Gatunek: Kozica(Rupicapra rupicapra)

Występowanie 

Kozica zamieszkuje tereny górskie min. Alpy we wschodniej i południowo-wschodniej Francji, Austrii, Szwajcarii, Słowenii i południowych Niemczech, Apeniny Północne w północnych Włoszech(mały region blisko miasta Reggio nell'Emilia), Góry Dynarskie na terenie Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, wschodniej Serbii i Albanii, główne i największe masywy górskie na terenie Bułgarii, Macedonii i Kosowa, góry Parnas, region Epirus i Rodopy na terenie Grecji, Karpaty na terytorium Rumunii, Tatry na terenie Polski i Słowacji, góry Taurus i Góry Pontyjskie we wschodniej Turcji, oraz Kaukaz na terytorium Gruzji, południowej Rosji i Azerbejdżanu. Kozica została wprowadzona na tereny Niżnych Tatr(Słowacja), Masywu Centralnego(Francja), Sudetów(północno-wschodnie Czechy), Pogórza Zachodniosudeckiego(Niemcy), rejonów blisko miasta Neumarkt in der Oberpfalz(Niemcy) i na niektóre górskie rejony Argentyny i Nowej Zelandii(dokładny zasięg nieznany). Kozica zasiedla głównie alpejskie i subalpejskie łąki powyżej górskiej granicy lasu. Zimuje głównie na terenach liściastych i iglastych lasów, lub stromych zbocz, gdzie warstwa śniegu jest niska. Występuje między 500, a 3100 metrem n.p.m.

Ogólny opis

Kozica jest średniej wielkości przedstawicielem kozłowatych, osiągającym 110-135 cm długości ciała, 70-90 cm wysokości w kłębie i 30-60 kg wagi. Kończyny kozicy są silne i muskularne, wyposażone w elastyczne, długie i szpiczaste racice. Na kantach racic znajdują się rogowe wyrostki(ratki), które w okresie zimowym twardnieją umożliwiając stabilność na oblodzonych skałach. W zależności od pory roku umaszczenie kozicy jest zmienne. Latem kozica posiada krótszą sierść koloru jasnopłowego, brązowego, lub szarorudego. W okresie zimowym sierść staje się grubsza i przybiera ciemniejsze barwy. Policzki, czoło i kark kozicy koloru żółtawego, lub białawego, tworząc charakterystyczne pasy po obu stronach głowy, ciągnące się od nozdrzy po uszy. Na grzbiecie zwierzęcia znajduje się charakterystyczna czarna pręga. Ogon krótki. Rogi występują u obu płci, są haczykowate, czarne(rzadziej szare) i odgięte do tyłu, osiągając maksymalnie 30 cm długości.

Dymorfizm płciowy

Samce osiągają zwykle większe rozmiary, oraz posiadają grubsze i dłuższe rogi. Na grzbiecie u samców może występować także charakterystyczna grzywa.

Populacja i zagrożenia

Kozica jako gatunek jest notowana przez IUCN jako gatunek niższego ryzyka na wyginięcie, jednak poszczególne podgatunki są mniej, lub bardziej zagrożone. Kozica alpejska(populacja 380 tysięcy sztuk) i karpacka(populacja 9 tysięcy sztuk) są podgatunkami niezagrożonymi, podobnie jak kozica bałkańska(populacja ok. 17 tysięcy sztuk), której jednak populacja ostatnimi laty zmniejszyła się. Kozica kaukaska(populacja ok. 1,5 tysięcy sztuk) jest już gatunkiem zagrożonym i bardzo słabo poznanym. W przeciągu 2-3 lat populacja tego podgatunku zmniejszyła się o ok. 50%. Trend i wielkość populacji kozicy anatolijskiej jest nieznany, choć przypuszcza się iż jej populacja maleje. Najbardziej zagrożonymi podgatunkami(krytycznie zagrożonymi) są kozica tatrzańska(populacja ok. 930 sztuk) i kozica kartuska(której populacja wzrosła z 150 sztuk w 1986/87 roku do ok. 2 tysięcy sztuk obecnie). Kozica była niegdyś popularnym obiektem polowań dla mięsa i skór z których wyrabiano giemzę(zamsz). Dziś najistotniejszym zagrożeniem dla kozic, które w większości są objęte ochroną jest kłusownictwo i nadmierne polowania, zwłaszcza poza rejonami chronionymi. Dla mniej licznych podgatunków, jak kozica tatrzańska, kartuska i bałkańska dużym zagrożeniem jest hybrydyzacja z umyślnie wprowadzanymi podgatunkami z innych rejonów geograficznych, zwłaszcza z kozicą alpejską. W niektórych rejonach kozice są także wypierane przez gatunki wprowadzone np. muflony i kozy bezoarowe. Utrata naturalnego siedliska i konkurencja ze strony zwierząt hodowlanych jest także poważnym zagrożeniem, zwłaszcza dla kozicy bałkańskiej. Epidemie robaczycy i parchu poważnie naruszyły stabilną populacje kozicy alpejskiej, a na kozią ślepotę często padają kozicę tatrzańskie. Wzrost turystyki górskiej także źle wpływa na populację kozicy. Obecnie prowadzone są zabiegi ochronne dla kozicy, a gatunek został wymieniony w załączniku III Konwencji Berneńskiej. Podnoszenie świadomości ludności, proponowanie alternatywnych form zdobywania mięsa i skór, reintrodukcja, oraz ochrona zmienności genetycznej podgatunków są podstawowymi zabiegami ochronnymi dla tego gatunku. Populacja najbardziej zagrożonej kozicy kartuskich zwiększyła się poprzez udane zabiegi reintrodukcji zwierząt urodzonych w niewoli. Planowane jest także zamknięcie dla większości ludzi części zachodnich Tatr(w celu zmniejszenia kłusownictwa), oraz usunięcie populacji kozicy alpejskiej z rejonu Słowacji w celu polepszenia sytuacji kozicy tatrzańskiej.

Pożywienie 

Roślinożerca. Wszelkiego rodzaju rośliny trawiaste i strączkowe, a także młode gałązki drzew, igliwie, jagody, owoce i grzyby. Nie przepadają za grubą trawą i aromatycznymi ziołami np. miętą.
Zimą zjadają mchy, porosty i młode pędy roślin iglastych. Kozice potrafią obejść się bez jedzenia nawet przez 2 tygodnie. Bardzo rzadko piję wodę, gdyż większość płynów pozyskuje z pożywienia. Jedynie w okresach suszy kozice mogą korzystać z źródeł wody np. potoków i stawów. Zimą wodę uzupełniają zjadając śnieg.

Zachowanie 

Kozica jest zwierzęciem o dziennym trybie życia, której największa aktywność przypada w godzinach wczesnoporonnych i wieczornych. Większość czasu kozice spędzają na wypasie, odpoczywaniu i przeżuwaniu. Żyją w stadach, zwanych kierdlami. Przeciętny kierdel liczy od 5 do 15 osobników, choć kozice w trudnych warunkach potrafią tworzyć stada liczące nawet 70 sztuk. Stado złożone jest zwykle z samic, koźląt i dorastających samców do 3 roku życia. Kierdlem przewodzi zwykle najsilniejsza i najbardziej doświadczona samica(licówka). Samce powyżej 3 roku życia żyją zwykle w grupach kawalerskich po 2-4 osobników, natomiast starsze capy żyją samotnie. Kozice wydają z siebie charakterystyczny stłumiony gwizd, aby ostrzec resztę grupy przed niebezpieczeństwem, lub pomrukuje i beczy, aby przywołać danego osobnika. Kozice mają niesamowicie rozwinięte zmysły słuchu, węchu i wzroku, które pomagają im w odnalezieniu odpowiednich żerowisk, dostrzec niebezpieczeństwo i wykryć odpowiednią drogę na skalnych półkach. Zwierzęta te są bardzo czujne i płochliwe. Kozica podczas ucieczki może rozwinąć prędkość do 50 km/h i skakać na odległość 6 metrów i 2 metrów wzwyż. W przeciwieństwie o większości przeżuwaczy, kozica zjada jedynie górną część rośliny(najbardziej smakowita), nie uszkadzając całego organizmu. Kozice występują na różnych wysokościach w zależności od pory roku. Wiosną schodzą nawet do 600 m n.p.m., aby skorzystać z świeżej roślinności na pastwiskach. Latem wracają na wyższe tereny, gdzie czują się najbezpieczniej.

Rozród

Okres godowy u kozic przypada zwykle od października do grudnia, podczas którego samce przyłączają się do stad samic. Samce wydzielają w owym okresie ostry piżmowy zapach z gruczołów łojowych znajdujących się blisko rogów. Samce często znaczą teren ocierając rogami o gałęzie niskich krzewów, a walki o hierarchie nie należą do rzadkości. Rywalizujące samce zwykle wpierw krążą między sobą na sztywnych nogach i nastroszoną sierścią na grzbiecie, po czym próbują nacierać na siebie rogami, najczęściej wspinając się na wyższe struktury, aby z większą siłą rzucić się na przeciwnika(dlatego najczęściej wygrywa najcięższy z samców). Walki czasami kończą się śmiercią, kiedy jeden z rywali zostanie zepchnięty w przepaść. Krycie trwa jedynie kilka sekund, a samica może być kryta nawet kilkakrotnie. Po ok. 180 dniach ciąży samica rodzi jedno, rzadziej dwa młode. Nowo narodzone koźlę waży zwykle ok. 2 kg, a samica przez kilka dni po porodzie trzyma młodego z dala od kierdla. Koźle po ok. 2 tygodniach zaczyna interesować się stałą żywnością, a po 5-6 tygodniach potrafi już samo żerować. Po ok. 3 miesiącach koźle usamodzielnia się, lecz zwykle dalej pozostaje z matką. Jeżeli matka znajdująca się w stadzie umrze to koźlakiem może zaopiekować się inna karmiąca samica(lecz samice nie zaadoptują koźlaka z poza stada, także takiego któremu matka zmarła podczas przebywania poza kierdlem, czyli podczas pierwszych dni). Kiedy samica zajdzie w kolejną ciąże tuż przed porodem odgania zeszłoroczne młode, a kiedy wróci do kierdla, często przyjmuje je z powrotem pod opiekę. Samice zwykle pozostają w rodzimym kierdlu do końca życia, natomiast samce po 2-3 latach opuszczają stado. Samice dojrzałość płciową zyskują zwykle po 2,5 latach, natomiast samce w wieku 1-1,5 roku.

Naturalni wrogowie

Młode, stare i osłabione osobniki czasami padają ofiarą drapieżników, takich jak wilki, rysie i niedźwiedzie brunatne. Młode są dodatkowo narażone na ataki lisów i orłów przednich(które czasami atakują także dorosłe osobniki). Jednak ze wszystkich zagrożeń, najgroźniejszym jest człowiek.

Długość życia

15-20 lat.

Znaczenie dla człowieka

Niegdyś obiekt masowych polowań, głównie dla skór z których wyrabiano zamsz i bezoaru(niestrawione substancję w żołądku przeżuwaczy), którego używano jako talizman. Mięso kozicy także klasyfikuje się jako dobre. Obecnie kozica objęta jest ochroną, często tworząc rezerwaty i parki narodowe chroniące ten gatunek. Niezbyt lubiana przez hodowców owiec, gdyż konkuruje z nimi o pastwiska.

Ciekawostki

  • Dużym zagrożeniem dla kozic są lawiny, które pochłaniają nieraz całe stada.
  • Kozice są bardzo narażone na czynniki stresowe np. hałas. W 1971 roku grupka ludzi świętująca na Barańcu(Tatry, Słowacja) sylwestra, obudziła kierdel kozic. Przerażone zwierzęta zaczęły biec na oślep, po czym całe stado spadło w przepaść. Żadne z 11 samic i 3 koźląt nie przeżyło.
  • Bezoar to twardy produkt powstały z nagromadzenia niestrawionych substancji w żołądku np. żywicy. Przypisywano mu właściwości lecznicze np. ochronę przed zawrotami głowy. Używany był także jako antidotum na zatrucia i choroby.
  • Wiek kozicy można rozpoznać po długości rogów. Corocznie na zewnętrznej stronie rogu pojawia się jeden karb obrączki wzrostowej.
  • Aby uzupełnić niedobory mineralne, kozice często wyluzują skały z których wyciekają słone źródła. Bardzo często korzystają także z lizawek, pozostawionych przez pasterzy.
  • Wyróżnia się 7 podgatunków kozicy, min. kozice alpejską(Rupicapra rupicapra rupicapra), kozice kartuską(Rupicapra rupicapra cartusiana), kozice kaukaską(Rupicapra rupicapra caucasica), kozice bałkańską(Rupicapra rupicapra balkanica), kozice tatrzańską(Rupicapra rupicapra tatrica), kozice anatolijską(Rupicapra rupicapra asiatica) i kozice karpacką(Rupicapra rupicapra carpatica).
  • Najbliższym krewnym kozicy północnej, jest kozica południowa(Rupicapra pyrenaica), zwana też pirenejską, lub iberyjską. Zamieszkuje Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rupicapra_rupicapra#mediaviewer/File:Chamois_(Rupicapra_rupicapra)_01.JPG
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rupicapra_rupicapra#mediaviewer/File:HanChamois2.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rupicapra_rupicapra#mediaviewer/File:Gemse_niedere_tauern0065.JPG
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rupicapra_rupicapra#mediaviewer/File:Chamois_cabri.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Rupicapra_rupicapra#mediaviewer/File:AD2009Oct12_Rupicapra_rupicapra_rupricapra_02.jpg

czwartek, 27 listopada 2014

Wilkołak - dziki likantrop

Pierwsze podania

Postać człowieka zmieniającego się w wilka, występuje w niemal wszystkich wierzeniach cywilizacji, które miały styczność z wilkiem. Wilkołaki można spotkać począwszy od wierzeń starożytnych Greków, Rzymian, czy Słowian, skończywszy na kulturze Indian północnoamerykańskich.

Postać istoty

Postaci wilkopodobne można spotkać w wierzeniach i kulturze wielu cywilizacji min:
  • Król Likaon - król Arkadii, pochodzący z mitologi greckiej. Królestwo Likaona często odwiedzali bogowie, lecz ten powątpiewając w ich wielką moc, postanowił poddać próbie największego z bogów Zeusa. Król zabił swojego syna, obdarł ze skóry, ugotował, oraz podał odwiedzającemu go bogowi jako danie. Zeus jednak od razu rozpoznał iż podane mu mięso to człowiek. Wściekły bóg ukarał Likaona i jego synów zmieniając ich w wilki, oraz wskrzesił zabitego syna(Arkasa). Inna wersja mówi iż Dionizos zamienił króla i jego synów w wilki, aby uchronić ich przed gniewem Zeusa(gdyż bóg wina nie był przeciwny kanibalizmowi).
  • Luperkus - rzymskie bóstwo, utożsamiane z wilkiem(później z faunem). Chronił pasterzy i ich stad przed wilkami. Jego siedzibą była jaskinia Luperkal w której wilczyca karmiła Romulusa i Remusa.
  • Wilkołaki i wilkodłaki - w kulturze słowiańskiej istnieje dużo motywów człowieka, który mógł przemienić się w wilka. Jedna z legend mówi o wężokształtnym człowieku zwanym Zmaj Ogneni Wuk. Mógł zmieniać się w węża, lecz pod postacią ludzką pokrywało go nadmierne owłosienie. Posiadał on także zdolność zmieniania swoich kompanów w zmiennokształtnych, głównie wilkołaki. Inne legendy mówią o ludziach, którzy przybierali postać wilka. Księżyc w pełni dawał im moc, lecz srebro osłabiało, a nawet zabijało wilkołaki.
  • Mit Algonkinów - jeden z mitów indiańskiego plemienia Algonkinów mówi o mężczyźnie, który ożenił się z dwiema kobietami, które nieustannie go zdradzały. Jednak mężczyzna bardzo kochając swe żony, postanowił przenieś się wraz z nimi na pustkowie i zacząć od nowa, będąc odizolowanym od reszty społeczeństwa. Jednak żony nie popierały czynu swego męża, tak wiec pewnego razu postanowiły go zabić. Kobiety wykopały dziurę, którą przykryły gałęziami, oraz czaszką bizona na której zwykle mężczyzna odpoczywał. Kiedy mąż przybył z polowania, usiadł na czaszce i zapadł się w dół. Żony tymczasem zwinęły namiot i powróciły do obozu, mówiąc wszystkim iż ich małżonek zginą. Okaleczony mężczyzna uwięziony w jamie nie potrafił się z niej wydostać, lecz w tym czasie przez prerie przechodził wilk, który zauważywszy człowieka w beznadziejnej sytuacji zawył z litości. Wycie zwabiło inne wilki, które pomogły wydostać się mężczyźnie z jamy. Stary wilk przywódca w magiczny sposób uleczył człowieka, dając mu wilcze cechy i wygląd. Mężczyzna przysiągł wierność wilczemu stadu, lecz pewnego razu napotkał swoich towarzyszy, którzy rozpoznali dawnego kompana. On opowiedział im o podstępie jakiego dopuściły się jego żony, które później zostały należycie ukarane.

Wygląd

Wilkołak najczęściej przedstawiany jest jako zmiennokształtny, czyli człowiek mogący zmienić się w wilka. Zwykle wilkołak w ludzkiej formie nie odróżnia się niczym od zwykłych ludzi, choć czasami podawane są pewne cechy, jak krzaczaste i zrośnięte brwi, nadmierne owłosienie ciała, włosy na czole kształtujące trójkąt, żółte i przenikliwe oczy, czy pentagram, lub symbol księżyca, głównie na dłoni, które pozwalały rozpoznać wilkołaka w ludzkiej formie. Kilka z tych cech posiadał wilkołak z cyklu opowiadań J.K. Rowling Harry Potter Fenrir Greyback, natomiast Remus Lupin nie odróżniał się wyglądem od zwykłych ludzi. Największe różnice w wyglądzie w zależności od podania można zaobserwować u człowieka w formie wilkołaka. W niektórych podaniach człowiek po przemianie zmienia się po prostu w wilka, obdarzonego niezwykłą siła i szybkością(np. The Vampire Diaries), lub w wilka o nienaturalnym rozmiarze(np. Twilight), jednak także często zmienia się w hybrydę wilka i człowieka o wydłużonym pysku, owłosionym ciele, wydłużonych zębach i pazurach, oraz dwunożnej, garbatej postawie(np. Harry Potter, The Wolfman). Wilkołakami określane są także wargi w powieściach J.R.R. Tolkien Władca Pierścieni i Hobbit.

Umiejętności i skutki wilkołactwa

  • Pełnia Księżyca - człowiek w wielu podaniach mógł przemienić się w wilkołaka jedynie podczas pełni Księżyca(Harry Potter, The Wolfman). W innych zaś kontrolował swoją przemianę(Twilight), mogąc zmienić się w wilka w dogodnej sytuacji. Czasami podczas pełni Księżyca wilkołak zyskiwał jedynie więcej siły, a czasami rósł jego popęd seksualny.
  • Nadnaturalna siła, zwinność i szybkość - wilkołak po przemianie zyskiwał wielką siłę, która wraz z zwinnością i szybkością dawała temu stworzeniu niezwykłe możliwości i pustoszącą moc. Zwykle także wilkołak w formie człowieka posiadał nadnaturalną siłę(np. The Vampire Diaries)
  • Wyostrzone zmysły - wilkołaki nawet w ludzkiej formie posiadały bardziej wyczulony węch, słuch i wzrok(widząc w ciemnościach), a po przemianie ich zmysły jeszcze bardzie się wyostrzały.
  • Szybka regeneracja - rany wilkołaka zwykle szybko się zabliźniały, także bardzo trudno go zabić.
  • Życie w watasze - wilkołaki w wielu podaniach są stworzeniami stadnymi, żyjącymi w grupach dowodzonych przez wilkołaka alfa(The Vampire Diaries, Twilight). Instynkt nakazuje niższym wilkołakom być posłusznym dominatorowi i wykonywać jego rozkazy.
  • Jad wilkołaka - w wielu powieściach jeżeli jad, znajdujący się w ślinie wilkołaka dostanie się do krwiobiegu człowieka to ten zmienia się w wilkołaka. W Pamiętnikach wampirów wilkołaczy jad zabija wampiry, a jedynym antidotum jest krew hybrydy(pół wilkołaka, pół wampira)
  • Nienawiść do wampirów - Wilkołaki i wampiry często są do siebie wrogo nastawione, prawdopodobnie z powodu konkurencji o te same ofiary(ludzi). W Pamiętnikach wampirów ugryzienie wilkołaka zabija wampira, przez co te dwa stworzenia nie darzą się sympatią, natomiast w Zmierzchu obecność wampirów pobudza wilkołaki do przemian. Wilkołaki w tym cyklu nienawidzą wampirów, gdyż te niegdyś przybyły na ich tereny i zabijały członków ich rodzin.
  • oraz wiele innych, zwykle unikatowych umiejętności dla danego wilkołaka w danym dziele np. wykrywanie kłamstw przez wilkołaki z Pamiętników wampirów, czy podwyższona ciepłota ciała wilkołaków z Zmierzchu.

Wrażliwości 

  • Srebro - podstawowa wrażliwość wilkołaka. Według wielu mitów i legend srebro było jedynym lekarstwem na wilkołactwo, mogące zdjąć klątwę likantorpi z człowieka. W wielu książkach i filmach np. Underworld kontakt srebra z ciałem wilkołaka powodowało ból, a przebicie ciała stworzenia przy pomocy srebrnej broni powodowało jego śmierć. W powieści A. Sapkowskiego Wiedźmin wilkołaka można zabić trafiając srebrną kulą w jego serce.
  • Ogień - oparzenia zwykle zaburzają proces regeneracji, dlatego wilkołaki unikają, lub boją się ognia.
  • Tojad - w niektórych podaniach tojad posiada niekorzystne działanie na wilkołaki. W Pamiętnikach Wampirów kontakt tojadu ze skórą wilkołaka powoduje oparzenia, natomiast spożycie go powoduje poważne osłabienie, choć niektóre wilkołaki jak Tyler Lockwood spożywały tojad,przed przemianą, aby stanowić mniejsze zagrożenia dla otaczających go ludzi.
  • Odcięcie głowy, rozczłonkowanie i wyrwanie serca- są to zwykle skuteczne sposoby na zabicie wilkołaka, lecz ze względy na dużą wytrzymałość i siłę tego stworzenia, dosyć trudne do zrealizowania.
  • Jemioła -  w niektórych, zwłaszcza tych starszych podaniach jemioła skutecznie ochrania przed atakiem wilkołaka. Współcześnie w wielu książkach i filmach jemioła, podobnie jak czosnek u wampira, nie oddziałuje w żaden sposób na wilkołaka.
  • Zdjęcie klątwy - wilkołactwo było czasami określane mianem klątwy, za które rzucenie obwiniano czarownice. Także za sprawą magii można było oczyścić ciało człowieka z brzemienia likantorpi. Klątwę mógł nakładać także inny wilkołak, poprzez ugryzienie, a zdjąć ją można było jedynie zabijając wilkołaka, który ją nałożył. W opowiadaniach typu Zmierzch, czy Pamiętniki Wampirów wilkołakiem nie można było się stać, lecz trzeba było się nim urodzić.

Stosunki z innymi rasami


  • Stosunek z ludźmi - wilkołaki są zwykle realnym zagrożeniem dla zwykłego człowieka, zwłaszcza opętane szałem zabijania. Jednak mimo to często należą one do społeczności ludzkiej, czasami nie wiedząc iż co pełnie przemieniają się w krwiożerczego stwora. W cyklu opowiadań Zmierzch wilkołaki żyją w odosobnionych, rodzinnych klanach.
  • Stosunek z wilkołakami- Wilkołaki i wampiry często są do siebie wrogo nastawione, prawdopodobnie z powodu konkurencji o te same ofiary(ludzi). W Pamiętnikach wampirów wampir ginie jeśli zostanie ugryziony przez wilkołaka, a w cyklu Zmierzch wampiry często toczą walki przeciw wilkołakom, choć może je połączyć wspólny cel. W opowiadaniach Pamiętniki Wampirów możliwa jest hybryda wilkołaka i wampira, lecz nie jest to owoc namiętnej miłości, lecz magiczne przemienienie wilkołaka w wampira.

Skutki wilkołactwa 


  • Przemiana - wilkołaki zwykle nie posiadają kontroli nad swoją przemianą(jak np. w Pamiętnikach Wampirów, czy The Wolfman). Podczas pełni księżyca człowiek samoistnie przemienia się w wilkołaka, często nie mając kontroli nad swoimi czynami. W serialu The Originals wilkołak może uchronić się przed przemianą używając magicznego pierścienia, podobnie jak chronią się wampiry przed słońcem. W cyklu opowiadań Zmierzch wilkołaki zwykle kontrolują swoją przemianę(chyba że zostaną poważnie rozdrażnione) i mogą zmienić się w wilka w dogodnej sytuacji.
  • Szał - wilkołaka zwykle można łatwo rozdrażnić i rozgniewać przez co staje się naprawdę niebezpieczny, nawet dla bliskich osób. W Pamiętnikach Wampirów wilkołaki łatwo wytrącić z równowagi, a urazę trzymają dosyć długi okres, natomiast w cyklu Zmierzch gniew może wywołać niekontrolowaną przemianę w wilka.
  • oraz wiele innych skutków np. potrzeba trzymania się w stadzie, lub nienawiść do wampirów.

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Werewolves#mediaviewer/File:LobisomemRF.jpg

niedziela, 23 listopada 2014

Mammillaria rhodantha - kaktus dla początkujących

  • Królestwo: Rośliny 
  • Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
  • Klasa: Okrytonasienne
  • Rząd: Goździkowce
  • Rodzina: Kaktusowate
  • Gatunek: Mammillaria rhodantha

Występowanie

Kaktus jest szeroko rozpowszechniony w Meksyku min. w stanach Aguascalientes, Veracruz, Tlaxcala, Michoacán, Querétaro, Meksyk, Guanajuato, Hidalgo i Jalisco. Preferuje tereny górskie o kamienistym, lub piaszczystym podłożu, między 1700, a 3300 m n.p.m.

Ogólny opis

Mammillaria rhodantha jest niewielkim, kulistym kaktusem dorastającym do 6-12 cm wysokości. Rośnie zwykle w niewielkich kępach, lub samotnie. Nie posiada żeber, lecz charakterystyczne brodawki z których wyrastają mocne, ostre i białe ciernie o długości 1-1,5 cm, zebrane w otoczkę. Zwykle ciernie zebrane są po 4-7. U nasady brodawki najczęściej występuje białe, wełniste włókno.

Rozmnażanie 

Kaktus kwitnie wczesną wiosną. Kwiaty wytwarzane są w zagłębieniach między brodawkami na aksillach i zwykle tworzą okrąg wokół wierzchołka rośliny. Około 1 cm talerzykowate i owadopylne kwiaty są zwykle koloru różowego, lub purpurowego. Mammillaria rhodantha kwitnie przez długi okres czasu, zwykle od wczesnej wiosny, aż po jesień. Owoc wytwarzany jest wewnątrz pędu rośliny i wysuwany dopiero w odpowiednim stadium rozwoju. Zielonkawe, lub blado różowe owocniki pozostają na roślinie aż do następnej wiosny, osiągając ok. 1,5-2,5 cm długości i zamierając pomarańczowobrązowe nasiona. Przy odpowiednich warunkach nasiona kiełkują.

Zagrożenia

Nie jest gatunkiem zagrożonym, przez IUCN notowany jako gatunek najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Jednymi z zagrożeń dla tego gatunku to przekształcenie środowiska przez człowieka, oraz zbyt intensywny wypas zwierząt hodowlanych na terenach, gdzie występuje Mammillaria rhodantha.

Długość życia

Roślina wieloletnia.

Znaczenie dla człowieka

Popularna i bardzo mało wymagająca roślina doniczkowa. Nie wymaga wielu zabiegów pielęgnacyjnych, a długi okres kwitnięcia bardzo poprawia atrakcyjność rośliny.

Warunki uprawy

Roślina łatwa w uprawie, polecana dla początkujących hobbystów kaktusów. Wymaga jedynie pełnego nasłonecznienia i regularnego wietrzenia. Najlepiej rośnie i kwitnie w glebie przeznaczonej pod kaktusy z dodatkiem gruboziarnistego piasku. Latem należy podlewać rzadko, lecz obficie. Zimą najlepiej obniżamy temperaturę do ok. 5°C i zaprzestajemy podlewania. U kaktusów z rodzaju Mammillaria bardzo często dochodzi do przerostu, przez co korzenie nie potrafią utrzymać ciężaru całej rośliny przez co kaktus kładzie się, lub wypada z doniczki.

Ciekawostki


  • Kaktus jest w miarę odporny na mróz i może wytrzymać temperaturę do -4 °C.
  • Został opisany w 1829 roku przez niemieckich botaników Christoph'a Friedrich'a Otto i Heinrich'a Friedrich'a Link.
  • Wyróżnia się kilkanaście odmian Mammillaria rhodantha min. Mammillaria rhodantha subsp. aureiceps Mammillaria rhodantha subsp. mollendorffiana.
  • Rodzaj Mammillaria liczy obecnie 171 gatunków kaktusów min. Mammillaria bocasana, Mammillaria columbiana i Mammillaria heyderi.
http://commons.wikimedia.org/wiki/Mammillaria_rhodantha#mediaviewer/File:Mammillaria_rhodantha_ssp_pringlei2_ies.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Mammillaria_rhodantha#mediaviewer/File:Teguise_Guatiza_-_Jardin_-_Mammillaria_rhodantha_pringlei_01_ies.jpg
http://commons.wikimedia.org/wiki/Mammillaria_rhodantha#mediaviewer/File:Mammillaria_rhodantha_ssp._fera-rubra_c-1301_-_02.jpg