czwartek, 9 listopada 2017

Mrównik afrykański - żywa mrówkożerna skamielina

inne nazwy: prosię ziemne
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Rurkozębne
  • Rodzina: Mrównikowate
  • Gatunek: Mrównik afrykański(Orycteropus afer)

Występowanie

Szeroko rozpowszechniony w Afryce Subsaharyjskiej od południowych terenów Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu, Sudanu i południowo-wschodnich terenów Afryki, aż po Południową Afrykę. Zamieszkuje również lasy deszczowe Kotliny Kongo i Afryki Zachodniej, choć jego rozmieszczenie na tych terenach jest słabo poznana.

Siedlisko 

Akceptuję wiele siedlisk. Przed wszystkim liczny na terenach półpustynnych, trawiastych, krzewiastych i sawannach. Spotykany także w rożnego typu lasach(także deszczowych). Unika terenów bagiennych, pustynnych i skalistych(gdzie trudno wybudować nory). Jego występowanie jest zależne od populacji mrówek i termitów na danych terenie. Spotykany na terenach uprawnych.

Ogólny opis

Mrównik posiada dość charakterystyczna budowę ciała. Ciało jest masywne, zwarte i pokryte grubą, jasną(kremową) skórą. Osiąga 100-130 cm długości ciała, 70 cm długości ogona i masę 40-80 kg. Grzbiet mocno wygięty ku gorze. Głowa wąska z silnie wydłużonym pyskiem. Oczy niewielkie. Na końcu pyska znajdują się duże i szerokie nozdrza z możliwością zamknięcia. Uszy bardzo długie i wąskie(podobne do zajęczych). Kończyny krótkie, muskularne. Przednie krótsze niż tylne, wyposażone w cztery palce(bez kciuka) zakończone długimi pazurami, przypominającymi łopaty. Tyle kończyny posiadają 5 palców, uzbrojone w masywne i szerokie pazury przypominające racice. Ogon mocno umięśniony, wleczony po ziemi. Sierść rzadka, szczeciniasta i brązowa, gęstsza i ciemniejsza jedynie na nogach. 
              

Dymorfizm płciowy

Samce osiągają nieco większe rozmiary. Samice posiadają jaśniej zabarwioną głowę i ogon.

Populacja i zagrożenia

Populacja mrównika nie została oszacowana, nie ma także dowodów na to że populacja może się znacząco zmniejszać lub zwiększać. Sądzi się jednak że z uwagi na rosnącą ekspansję człowieka, niszczenie środowiska i polowania jego liczebność może się zmniejszać. Bywa także tępiony na obszarach rolniczych. Mimo to na obszarach chronionych występuje dość licznie, dodatkowo jego szeroki zakres występowania przyczyniło się do zakwalifikowania go do gatunków niższego ryzyka na wyginięcie.

Pożywienie

Mrównik jest myrmekofagiem, czyli żywi się mrówkami i termitami. Głównym składnikiem diety mrównika są mrówki, których zwierzę może zjadać w okolicach 50 tysięcy podczas jednej nocy. Mrównik rozkopuje gniazdo mrówek długimi pazurami, a następnie łapie owady lepkim językiem. Termity są zwykle łapane podczas ich wędrówek, gdyż w kopcach ich gęstość występowania jest o wiele mniejsza niż mrówek. Jedynym dodatkiem do diety mrówników są owoce ogórków Cucumis humifructus, które są zjadane przez ssaka z uwagi na dużą zawartość wody(nasiona rośliny kiełkują jedynie po przejściu przez układ pokarmowy mrównika).

Zachowanie 

Mrównik afrykański jest zwierzęciem o samotnym trybie życia. Jest zwierzęciem terytorialnym, zajmującym powierzchnie 2-5 km², przy czym tereny zajmowane przez samce są zwykle większe. Aktywność wykazuje po zmroku.

Dzień spędza w norze. Na swoim terytorium mrównik buduje kilka nor, które różnią się swoim zastosowaniem. Jedne służą jako ostoja(miejsce odpoczynku, miejsce ewentualnego schronienia się), inne jako stałe domy, zaś inne wykopywane są jedynie podczas poszukiwania pożywienia i nie mają większego zastosowania. Główna nora jest używana jako sypialnia i schronienie dla młodych. Jest zwykle bardziej obszerna(może pomieścić człowieka) i rozległa niż pozostałe nory(osiąga nieraz 13 metrów długości). Posiada czasem kilka wejść, a układ tunelów i pomieszczeń jest zwykle regularnie zmieniana. Nieraz także sama nora jest opuszczana, a mrównik buduje nową. Poza czasem na żerowanie mrównik często spędza czas na poszerzaniu nor i budowie nowych. Zwykle wchodzi i opuszcza norę z głową skierowaną do wyjścia. Przed opuszczaniem nory wychyla głowę węsząc i zasłuchując kilka minut, wyszukując niebezpieczeństwa, po czym gwałtowanie wybiega z nory na odległość ok. 10 metrów. Skacze, nasłuchuję, telepię głową, aby upewnić się że nie ma drapieżników w pobliżu, po czym zaczyna żerować.

Żerując mrównik powoli porusza się do przodu, starannie obwąchując ziemię, szukając skupisk owadów. Po zlokalizowaniu gniazda, przednimi łapami szybko rozkopuje ziemię, następnie do otworów mrowiska wkłada lepki język, szybko wsuwając go z powrotem wyłapując stawonogi. Otwory nosowe zwierzęcia są  zamykane, co uniemożliwia wniknięciu do niego mrówki, a liczne włoski wewnątrz ochraniają przed pyłkami uwalnianymi podczas kopania. Gruba skóra na ciele chroni mrównika przed ugryzieniami. Podczas posilania się, uszy mrównika zawsze zasłuchują, aby uchronić go przed atakiem drapieżników. Zwykle co noc wybiera inną trasę wędrówek dając tym samym czas na zregenerowanie się mrowisk.

Rozród 

Okres rozrodczy u mrówników przypada różnie w zależności od szerokości geograficznej. W północnych rejonach Afryki rozpoczyna się w marcu/kwietniu, natomiast w południowych w październiku-styczniu. Zwierzęta w owym okresie wyjątkowo dobierają się w pary i pozostają w nich przez kilka dni. Para przyciąga siebie nawzajem przy pomocy bodźców zapachowych. Samiec podczas sezonu kryje wiele samic, natomiast nie wiadomo czy samica posiada wielu partnerów. Ciąża trwa 225-240 dni. Samica rodzi zwykle 1 młode(rzadziej 2). Noworodek rodzi się dobrze rozwinięty(nagi, otwarte oczy, wiele zmarszczek, pazury obecne) i mierzy ok. 55 cm, przy wadzę ok. 2 kg. Początkowo młode karmione jest mlekiem i pozostaje w norze, lecz w przeciągu 2 tygodni ją opuszcza i zaczyna wędrować z matką(uczy się zdobywać pokarm). 3 miesięczny mrównik zaczyna jeść owady, a w wieku 6 miesięcy usamodzielnia się(sam zdobywa pokarm, kopie nory), zwykle w niedługim odstępie czasu odchodzi. Dojrzałość płciową osiąga w przeciągu 2 lat. Mrówniki zwykle rozmnażają się raz na rok.

Długość życia

Na wolności mogą dożyć 18 lat. W niewoli najstarszy żył 23 lata.

Naturalni wrogowie

Bywają zabijane przez lwy, lamparty i hieny.

Podgatunki

Mrównik posiada 17 podgatunków.

Znaczenie dla człowieka

Bywają obiektem polowań dla mięsa, trofeum, skór i innych narządów(z których robi się amulety), zwłaszcza przez rdzenne ludy buszmeńskie i hotentockich. Czasami niektóre części ciała mrównika są wykorzystywane w tradycyjnej medycynie.

Mrównik jest zwykle uważany za zwierzę pożyteczne, gdyż żywi się owadami niszczącymi uprawy, jednak jego rozkopywanie i budowanie nor na obszarach rolniczych czasem przynosi więcej szkód, dlatego bywa tępiony. Dodatkowo nory utrudniają przejazd pojazdom.

Bywają hodowane w ogrodach zoologicznych. Rozmnaża się w niewoli.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Mrównik afrykański należy do rodziny mrównikowatych(Orycteropodidae) do której klasyfikuje się ok. 17 gatunków(w 7 rodzajach), lecz obecnie jedynym żyjącym przedstawicielem jest opisywany gatunek. Niegdyś był klasyfikowany do rzędu Edentata wraz z szczerbakami i łuskowcami z uwagi na podobieństwo anatomiczne. Obecnie za najbliższych obecnie żyjących krewnych mrównika uznaje się ryjkonosy, złotokrety i tenreki. Mrównik jest czasami uznawany za przedstawiciela kladu afroterów, który został zaproponowany na podstawie badań molekularnych i poza wcześniej wymienionymi, obejmuje także trąbowce, brzegowce i góralkowce.

Najstarsi przodkowie rurkozębnych liczą sobie 23 mln lat. Jednym z najstarszych jest Myorycteropus africanus, który przypuszcza się że poza mniejszym rozmiarem nie różnił się nadto od obecnie żyjącego mrównika. Posiadał podobną anatomię, a co za tym idzie przypuszczalnie ekologię. Większość kopalnych przedstawicieli zamieszkiwało tereny Afryki, choć szczątki rurkozębnych odnajdywano także na terenie Europy i Azji. Z uwagi iż anatomia przedstawicieli rodzaju Orycteropus nie uległa większym zmianom w ciągu milionów lat, mrównik afrykański jest uznawany za żywą skamielinę.

Ciekawostki 


  • Opuszczone nory mrówników są często zamieszkiwane przez nietoperze, sowy, wiewiórki, jeże, mangusty, guźce i hieny.
  • Mrównik jest bardzo dobrym pływakiem.
  • Nazwa rzędu "Rurkozębne" wzięła się od specyficznej budowy zębów ssaka, które wypełniają skupiska małych kanałów(rurek). Zęby są ścieralne, lecz rosną przez całe życie.
  • Oczy mrównika są jednym z najmniej rozwiniętych narządów. Ssak widzi czarno-biało i rozróżnia kształt i ruch.
  • Nory mrówników podczas pożarów sawanny są często używane jako kryjówki dla wielu zwierząt.
  • Mrównik jest powszechnie obecny w afrykańskim folklorze. Niektórzy sugerują iż głowa Seta(egipskiego boga pustyni) jest inspirowana właśnie mrównikiem.           


Bibliografia:
-http://www.iucnredlist.org/details/41504/0
-http://animaldiversity.org/accounts/Orycteropus_afer/
-http://eol.org/pages/327830/details
-https://en.wikipedia.org/wiki/Aardvark
-http://dinoanimals.pl/zwierzeta/mrownik-prosie-ziemne-orycteropus-afer/

sobota, 21 października 2017

Trukwa ostrokątna - odpowiednik ogórka i cukinii.

  • Królestwo: Rośliny 
  • Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
  • Klasa: Okrytonasienne
  • Rząd: Dyniowce
  • Rodzina: Dyniowate
  • Gatunek: Trukwa ostrokątna(Luffa acutangula)

Występowanie

Przypuszczalnie roślina wywodzi się z terenów Indii, lecz obecnie występuję jako roślina uprawna i antropofit na wielu terenach tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie(Afryce, Azji, Ameryce Południowej itp).

Siedlisko

Rejony o wysokich opadach deszczu np. lasy deszczowe. Często rośnie na nieużytkach lub terenach zaśmieconych.

Ogólny opis

Trukwa ostrokątna to jednoroczne pnącze do 2-6 metrów o pięciokątnej, zielonej i lekko owłosionej łodydze o licznych wąsikach przyczepnych. Liście zielone, ząbkowane, gęsto i szorstko owłosione, dłoniasto-wcinane zwykle 5-7 klapowe. Liście dorastają do 13 cm długości i 30 cm szerokości.

Rozmnażanie

Trukwa ostrokątna jest rośliną jednopienną, rozdzielnopłciową i obcopylną. Kwiaty męskie zebrane w grona po kilkanaście sztuk, posiadają 5 żółtych, szerokich płatków i usytuowane są na krótkich szypułkach. Kwiaty żeńskie wyrastające później są pojedyncze, podobne do męskich lecz o wiele większe od nich. Wyrastają na długich szypułkach i posiadają dobrze widoczną zalążnie. Kwiaty zapylane są krzyżowo przez owady. Trukwa ostrokątna kwitnie dopiero gdy osiągnie odpowiednie rozmiary(masę wegetatywną), w przeciwieństwie np. do egipskiej, która wytwarza kwiaty i owoce już w fazie wzrostu.

Owoc to jagoda rzekoma. Owoc trukwy ostrokątnej jest podłużny, cylindryczny i karbowane o długości do 1 metra. Kolor owocu pierwotnie zielony w fazie dojrzewania może przefarbować się na różne odcienie brązu i żółtego. Owoc podzielony jest na cztery komory nasienne. Nasiona ciemnobrązowe, jedno-centymetrowe o kropelkowym kształcie. Nasiona kiełkują przy temperaturze ok. 25°C w przeciągu 14 dni.

Zagrożenia

Brak informacji na temat stanu populacji trukwy ostrokątnej w stanie dzikim. Gatunek inwazyjny na innych nierodzimych terenach na całym świecie.

Długość życia

Roślina jednoroczna.

Znaczenie dla człowieka

Popularne warzywo jadalne na Dalekim Wschodzie o podobnym zastosowaniu jak nasze ogórki czy cukinię. Najlepsze są owoce niedojrzałe, wtedy są jeszcze miękkie i mniej gorzkie. Trukwy smaży się lub podaje świeże do sałatek. Nasiona mają zastosowanie jako drobny dodatek do zup i dań gotowanych, także wytłacza się z nich olej. Przy trukwie jadalne są także liście, pędy i kwiaty, zwykle przed podaniem zalewane wrzątkiem.

Trukwy w Europie znane głównie jako naturalny odpowiednich syntetycznych gąbek. W połączeniu z innymi materiałami także ma zastosowanie w budownictwie i stolarstwie. Dojrzałe owoce zwykle składają się z bardzo dużej ilości włókna, co daje ich oryginalny kształt po wysuszeniu. Trukwy także czasami traktowane jako ozdoby, dodatek do bukietów lub naturalna zabawka do zwierząt.

Owoce używane także w tradycyjnej medycynie chińskiej.

Systematyka i pokrewieństwo

Trukwa ostrokątna należy do rodzaju  Luffa do którego zalicza się 7 gatunków. Cztery pochodzą z rejonów tropikalnych Starego Świata, natomiast 3 pozostałe z Ameryki Południowej. Trukwy są jednak powszechnie uprawiane w wielu rejonach świata(głównie trukwa ostrokątna i egipska), bywają także spotykane w uprawie gruntowej w Polsce, lecz zwykle posiadają skrócony okres wegetacji(owoc nie dojrzewa w pełni).

Obecnie wyróżnia się 3 odmiany trukwy ostrokątnej: Luffa acutangula var. acutangula, var. amara i var. forskalii.

Ciekawostki


  • Często atakowany przez pasożytnicze grzyby zwane mącznikami(Erysiphe cichoracearum i Pseudoperonospora cubensis).
  • Z trukwy ostrokątnej wytwarza się naturalne gąbki, choć bardziej popularna w tym zastosowaniu jest trukwa egipska(Luffa aegyptiaca).
  • Roślina może hybrydyzować się z innymi przedstawicielami swojego rodzaju. Hybrydy są zwykle cenione w uprawie.              

Bibliografia:
-https://www.prota4u.org/database/protav8.asp?g=pe&p=Luffa+acutangula+(L.)+Roxb.
-http://www.ogrodinfo.pl/uprawy-pod-oslonami/trukwa-malo-znane-warzywo-z-chin
-https://en.wikipedia.org/wiki/Luffa

czwartek, 12 października 2017

Myotragus balearicus - czyżby zmiennocieplny ssak?

inne nazwy: koza jaskiniowa*
  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Ssaki
  • Rząd: Parzystokopytne
  • Rodzina: Krętorogie
  • Gatunek: Myotragus balearicus

Występowanie

Majorka, Minorka, Sa Dragonera i Cabrera(Baleary, Hiszpania).

Siedlisko

Przypuszczalnie głównie suche zakrzewienia porastające wyspy.

Ogólny opis

Myotragus balearicus był karłowatym kozłowatym, osiągającym ok. 75 cm długości ciała, ok. 50 cm wysokości w kłębie oraz wagę 50-70 kg. Ciało masywne o wyraźnych, zaokrąglonych kształtach. Nogi proporcjonalnie krótsze i mniej elastyczne niż u kontynentalnych kozłowatych, zakończone racicami. Ogon dość długi. W przeciwieństwie do większości kopytnych, oczy kozy jaskiniowej były skierowane do przodu(widzenie stereoskopowe), podobnie jak u naczelnych czy drapieżnych. Żuichwa posiadała dwa wydłużone siekacze, które rosły przez całe życie(podobnie jak u zajęczaków czy gryzoni), natomiast górna szczęka była ich pozbawiona. Reszta szczęki i żuchwy była wyposażona w trzonowce i przedtrzonowce. Nos był proporcjonalnie mały. Na szczycie głowy u obu płci występowała para krótkich rogów, choć ich długość mogła być różna w zależności czy poza kostną podstawą występowała dalsza cześć(na razie jednak dowody kopalne nie potwierdzają tego że rogi były dłuższe).

Dymorfizm płciowy 

Przypuszczalnie brak.

Pożywienie

Głównie krzewy i niskie gałęzie drzew. Przed przybyciem człowieka na wyspach nie występowały szerokie trawiaste łąki, także trawy nie były głównym składnikiem diety kóz.

Zachowanie

Z uwagi na izolację koza wykształciła niezwykłe przystosowania, odmienne od lądowych kuzynów. Z uwagi na brak drapieżnictwa(jedynie ptaki drapieżne), oczy Myotragus przesunęły się bliżej przodowi, aby łatwiej wyszukiwać pokarm, nie obserwując przy tym dalszej okolicy(wzrok stereoskopowy). Ograniczony dostęp do pożywienia spowodował iż koza pomniejszyła swoje rozmiary, mózg proporcjonalnie zmalał, kończyny zmieniły budowę, przez co ssak nie potrafił szybko biegać ani skakać, natomiast inną najbardziej zaskakującą cechą jest to że koza mogła wykształcić wtórną zmiennocieplność(jako jedyny znany ssak). Wskazuje na to budowa kości(warstwowa o różnych zagęszczeniu tkanki kostnej), czyli tępo wzrostu było różne w zależności od dostępu pokarmu, gdyż koza zmniejszała swój metabolizm z uwagi na dostępność pokarmu, wody i temperatury otoczenia(podobne zachowanie obserwuje się u zwierząt ektotermicznych).

Przypuszcza się że z uwagi na brak wyraźnego dymorfizmu płciowego Myotragus balearicus, koza nie tworzyła haremów(zwykle samce cechują się wtedy większymi rozmiarami), mogły prowadzić samotny tryb życia, żyć w parach monogamicznych lub tworzyć jednopłciowe bądź mieszane stada. Obecność rogów wskazuje iż samce mogły toczyć walki, lecz nie nacierały na siebie frontalnie, atakowały z boków(podobnie jak małe antylopy).

Rozród

Słabo poznany. Znaleziono jeden szkielet nowo narodzonego koźlęcia. Młody był proporcjonalnie duży w stosunku do matki(ponad 30 cm długości ciała). Przypuszczalnie mógł już niedługo po porodzie samodzielnie stać i chodzić. Koza przypuszczalnie rodziła jedno młode w sezonie(gdyż klimat śródziemnomorski charakteryzuje się sezonowością), nie wiadomo tylko w której części roku. Znajdowane kości wskazują na ich dość powolny i wstrzymywany rozwój(podobnie jak u gadów), przez co szacuje się iż Myotragus balearicus dojrzałość somatyczna(cielesną) osiągał w wieku ok. 12 lat.

Długość życia

Brak dniach. Wydaje się gatunkiem długowiecznym z uwagi na powolny rozwój.

Naturalni wrogowie

Mogły padać ofiarą ptaków drapieżnych np. orzełka włochatego, zwłaszcza młode osobniki. Brak drapieżnictwa z innych stron spowodował że koza wykształciła niespotykane cechy przystosowawcze.

Przyczyny wymarcia

Niejasne. Myotragus balearicus wymarł przypuszczalnie ok. 3 tysiące lat p.n.e. Istnieją dwie teorię na temat przyczyn zniknięcia gatunku. Jedna to zmiany klimatu. Zbyt suchy klimat powodował iż rośliny miały skrócony okres wegetacji, a zwierzętom brakowało źródeł pokarmu i wody. Inną przyczyną jest ekspansja człowieka na wyspach Baleary. Człowiek polował na miejscową zwierzynę(nieprzystosowaną do bronienia się przed drapieżnikami), przekształcał i zajmował środowisko życia kozy, a także wprowadził zwierzęta polujące i konkurujące o żywność z endemicznymi krętorogimi np. kozy domowe, owce, bydło, trzodę chlewną i psy(zdziczałe mogły polować na miejscowe zwierzęta).

Kości Myotragus balearicus często odnajduje się w jaskiniach, które często były zamieszkane przez ludność kultury neolitycznej, co wskazuje na to że ludzie polowali na owe kozy. Zaskakujące jest także to że niektóre szczątki wskazują ślady obcięcia rogów ze znakami zagojenia, co może świadczyć o tym że ludzie próbowali udomawiać Myotragus balearicus. Jednak ich powolny rozwój lub brak rozmnażania się w niewoli nie przyniósł zamierzonych rezultatów. 
               

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Myotragus jest rodzajem krętorogich zamieszkujących archipelag Baleary. Przodkowie ssaka przywędrowali na wyspy podczas tzw. kryzysu messyńskiego(5,9–5,33 mln lat temu), kiedy to Morze Śródziemne niemal całkowicie wyschło, łącząc wyspy z częścią lądową. Kiedy ponownie morze napełniło się wodą klimat wyspy zmienił się, a występujące tam zwierzęta wykształciły specyficzne przystosowania. Kozy Myotragus zmniejszyły swoje rozmiary(karłowacenie wyspowe), spadła im względna wielkość mózgu, narządy zmysłów uległy pomniejszeniu, natomiast kończyny swą anatomią nie nadawały się do biegania i skakania(cechy te wykształciły się z uwagi na brak drapieżnictwa). Także przypuszczalnie jako jedyny znany ssak wykształcił zmiennocieplność, co było przystosowaniem do sezonowych braków wody i pożywienia.

Najbliższych krewnych i przodków Myotragus można szukać wśród wymarłych rodzajów Aragoral i Norbertia zamieszkujących Europę. Z obecnie żyjących karłowate krętorogie wskazują najbliższe pokrewieństwo z rodzajem Ovis(owce) i takinem złotym(Budorcas taxicolor).

Liczba przedstawicieli Myotragus nie jest ściśle określona. Wlicza się do niego od 6 do 1 gatunku. Myotragus balearicus czasem uznawany jest za przedstawiciela monotypowego rodzaju, jednak częściej wyróżnia się także plioceńskie gatunki(Myotragus palomboi, Myotragus pepgonellae, Myotragus antiquus) i plejstoceńskie(Myotragus batei i Myotragus kopperi). Wszystkie gatunki odnaleziono jedynie na Majorce, poza Myotragus batei i Myotragus balearicus, których szczątki odnaleziono także na Minorce, Sa Dragonera i Cabrerze.

Wraz z Myotragus na wyspie Majorka wymarły także inne gatunki endemicznych zwierząt min. duże popielicowate z rodzaju Hypnomys i duża ryjówka zwana wysposorkiem balearskim(Nesiotites hidalgo).

Ciekawostka: Innymi ciekawym gatunkiem zamieszkującym wyspę Minorka był duży królik Nuralagus rex. Osiągał on ok. 1 metra długości i pół metra wysokości w kłębie oraz wagę ok. 12 kg. Był masywnych rozmiarów, uszy były bardzo krótkie, oczy małe, natomiast kończyny przystosowane do chodzenia(nie potrafił skakać i kicać). Taka ewolucja była wynikiem braku drapieżnictwa, przez co wyczulone zmysły i szybkie poruszanie stało się zbędne. Królik wymarł przypuszczalnie w wyniku zmiany klimatu 3 mln lat temu. Jedna z teorii zakłada że to właśnie przedstawiciele Myotragus wyparły króliki z wyspy, kiedy w wyniku ochłodzenia się klimatu powstał pomost lądowy łączący wyspę Majorka i Minorka.  

Bibliografia:
-https://nicprostszego.wordpress.com/2009/11/24/hit-sezonu-zmiennocieplne-kozy/
-http://www.ekologia.pl/wiadomosci/rosliny-i-zwierzeta/zmiennocieplny-ssak,11404.html
-https://en.wikipedia.org/wiki/Myotragus
-http://news.nationalgeographic.com/news/2009/11/091116-goat-reptile-island-majorca.html
-http://historia-news.pl/wieci-z-europy/604-krolik-gigant-odnalzeiony-na-minorce.html

poniedziałek, 18 września 2017

Milleretta rubidgei - anapsyd podobny do diapsyda

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Gady
  • Rząd: Millerosauria
  • Rodzina: Millerettidae
  • Gatunek: Milleretta rubidgei

Występowanie

Szczątki Milleretta rubidgei odnaleziono jedynie na terenie RPA(Republika Południowej Afryki).

Okres występowania

254-252 mln lat temu(perm).

Siedlisko

W owym okresie tereny RPA były porośnięte lasem, sezonowo suchym. Możliwe że w przeciągu tysięcy lat klimat na tych terenach stawał się coraz suchszy, jednak brak dokładnych badań geochemicznych aby to jednoznacznie potwierdzić. 

Ogólny opis

Milleretta rubidgei był anapsydem, osiągającym ok. 60 cm długości z ogonem i ok. 200 gram wagi. Wyglądem przypominał dzisiejsze jaszczurki właściwe. Czaszka osiągała ok. 2,5 cm długości. Wydłużona szczęka wyposażona była w liczne, smukłe i ostre zęby. Charakterystyczną cechą Milleretta rubidgei były dwa wgłębienia za oczodołami, co wzbudzało wątpliwości co do jego przynależności do anapsydów(otwory u postawie czaszki mają diapsydy). Obecność wgłębień tłumaczy się jednak obecnością dużych bębenków, które wyczulały zmysł słuchu. Ogon gada przypuszczalnie posiadał długość reszty ciała. Kończyny przednie, jak i tylne dobrze rozwinięte. 

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Pożywienie

Budowa uzębienia wskazuje iż gad polował głównie na owady i drobne bezkręgowce.

Zachowanie

Brak danych. Przypuszcza się że milleretta do polowań używał dobrego słuchu(o czym świadczą wgłębienia w czaszce gada, mogące stanowić miejsce na narządy słuchu).

Rozród

Brak danych.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie 

Mogły padać ofiarą wymarłych synapsydów gorgonopsów(np. Gorgonognathus longifrons).

Przyczyny wymarcia

Gatunek mógł wymrzeć podczas Wielkiego wymierania permskiego(wymarło ponad 60% gatunków gadów i płazów), lub podczas innych mniejszych wymierań.

Znaleziska

Kilka szczątków gada znaleziono w formacji Balfour na terenie RPA.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Milleretta jest zaliczana do kladu Parareptili, który jest różnie zdefiniowany, czasem jako zawierający wymarłe, pierwotne anapsydy lub takson obejmujący wszystkie anapsydy(nazwa synonimiczna), do których niektórzy badacze zaliczają żółwie(Testudines), jako jedynych obecnie żyjących przedstawicieli.

Do rzędu Millerosauria, czasami uważanego z siostrzany takson Procolofonomorpha, zaliczane są dwie rodziny Millerettidae(z 4 rodzajami Broomia, Milleretta, Milleropsis i Millerosaurus) Eunotosauridae z jednym rodzajem i gatunkiem Eunotosaurus africanus, którego płaskie i szerokie żebra tworzyły cienką powłokę ochronną, co dało życie teorii że może być "brakującym ogniwem" między żółwiami, a Parareptili. Gatunek został odnaleziony w tej samej formacji co Milleretta rubidgei, co świadczy że gatunki żyły w tym samym czasie.

Rodzaj Milleretta posiada jednego przedstawiciela Milleretta rubidgei.


Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Milleretta
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Milleretta
-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/m/milleretta.html
-http://www.reptileevolution.com/milleretta-rc14.htm 
- https://en.wikipedia.org/wiki/Parareptilia   

niedziela, 10 września 2017

Pseudocellus dissimulans - zakapturzony pająk

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Typ: Stawonogi
  • Gromada: Pajęczaki
  • Rząd: Kapturce
  • Rodzina: Ricinulei
  • Gatunek: Pseudocellus dissimulans

Występowanie

Gatunek stwierdzony jedynie na terenie Salwador.

Siedlisko 

Ściółka wilgotnych lasów tropikalnych.

Ogólny opis

Kapturce to rząd bardzo małych pajęczaków, osiągających 5-10 mm długości ciała, posiadające dużą część odwłokową(prosoma) i nieco mniejszy głowotułów(opistosoma), dość mocno przypominając typowego przedstawiciela pająków(Araneae). Egzoszkielet kończyn i reszty ciała dość gruby. Charakterystyczną cechą kapturców jest występowanie u nich ruchomej płytki, zwanej kapturem(opuszczany i podnoszony nad głowę), osłaniającej otwór gębowy, wraz z ruchomymi szczękoczułkami. Nie posiadają oczu. Nogogłaszczki osiągają najmniejsze rozmiary z kończyn. Zakończone są małymi kleszczykami. Kolejne pary kończyn są wydłużone, zwłaszcza 2 para u samców, która służy miedzy innymi jako narząd kopulacyjny.

Pseudocellus dissimulans osiąga ok. 6,3 mm długości ciała.


Dymorfizm płciowy

 2 para odnóży samców jest wydłużona i przystosowana do przenoszenia spermatoforów.

Populacja i zagrożenia

Nie podlega klasyfikacji w stopniach zagrożenia. Populacja gatunku, z uwagi na jego wielkość, niemożliwa do oszacowania. Nie są znane zagrożenia dla przetrwania gatunku. 

Pożywienie

Drobne, mniejsze stawonogi, choć bardzo rzadko obserwuje się polujące lub konsumujące kapturce.

Zachowanie

Kapturce są drobnymi organizmami, które żyją głównie wśród liści w runie leśnym. Ich występowanie jest w dużej mierze zależne od wilgotności powietrza. Nogogłaszczki u kapturców pełnią  funkcję poznawczą oraz manipulują żywnością. Szczękoczułki służą głównie do pochwytywania zdobyczy. 2 para kończyn jest zwykle rozłożona, co pomaga wyczuć zbliżający się obiekt(np. drapieżnika). U samców pełni ona także funkcję narządu kopulacyjnego. Kapturce bardzo rzadko bywają obiektem badań.

Rozród

Słabo poznany. Samiec podczas kopulacji przenosi swoje spermatofory na samice przy pomocy wydłużonych kończyn II. Samica nosi jajeczka pod kapturem, aż do wylęgu larw. Larwy są samodzielne. Posiadają 3 pary odnóży(podobnie jak larwy roztoczy). Następnie larwa przechodzi stadium deutonimfy, która już bardziej przypomina osobnika dorosłego. Po kolejnych wylinkach pajęczak przechodzi do stadium dorosłego.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie 

Głównie większe stawonogi.

Podgatunki 

Nie wymienia się.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Obecnie poznano 58 gatunków z rzędu kapturców, choć z uwagi na małe rozmiary i bardzo rzadkie badania da ich temat, liczba gatunków jest zapewne o wiele większa. Większość gatunków zamieszkuje tereny Ameryki Południowej, choć pojedyncze gatunki stwierdzono także w Ameryce Północnej, natomiast przedstawiciele jednego rodzaju zamieszkują Afrykę(Ricinoides).

Co ciekawe pierwszym opisanym przedstawicielem rzędu kapturców był gatunek kopalny(Curculioides ansticii, choć opisany pierwotnie jako chrząszcz), który należy do najstarszego rodzaju kapturców zamieszkujących Ziemie w karbonie ok. 314-306 mln lat temu. Obecnie opisanych jest 16 gatunków kopalnych kapturców.

Pierwotnie kapturce uważano za przedstawicieli rzędu kosarzy(Opiliones) lub rząd ściśle z nim związany, później jednak zrezygnowano z doszukiwania się pokrewieństwa tych rzędów. Niektóre badania stwierdzają bliskie pokrewieństwo z rzędem Acari(roztocza) i  Ixodida(kleszcze), dając między innymi przykład że wszystkie wymienione rzędy pajęczaków w stadium larwalnym posiadają tylko 3 pary odnóż w przeciwieństwie do innych przedstawicieli. Inna hipoteza zakłada że kapturce mogą być krewnymi permskich kopalnych pajęczaków Trigonotarbida.

Bibliografia:
-https://thesmallermajority.com/2012/11/21/
-https://en.wikipedia.org/wiki/Ricinulei
-https://fr.wikipedia.org/wiki/Pseudocellus_dissimulans
-http://eol.org/pages/8312/overview
-http://fossilworks.org/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=211976

niedziela, 3 września 2017

Synodontis dhonti - słabo poznany giętkoząb

  • Królestwo: Zwierzęta
  • Podtyp: Kręgowce
  • Gromada: Promieniopłetwe
  • Rząd: Sumokształtne
  • Rodzina: Pierzastowąsowate
  • Gatunek: Synodontis dhonti

Występowanie

Endemit jeziora Tanganika. Znany jednie z zatoki Kilewa na terenie Demokratycznej Republiki Konga.

Siedlisko

Głównie przybrzeżne obszary skaliste o piaszczystym lub skalistym podłożu.

Ogólny opis

Rodzaj ryb Synodontis, zwany też giętkozębami, charakteryzują się wydłużonym, przeważnie wygrzbieconym kształtem ciała. Głowa zaokrąglona, zwykle trójkątnego kształtu, pokryta kostnym pancerzem. Otwór gębowy skierowany w dół, zaś w jego pobliżu występują zwykle dwie-trzy pary wąsów. Dolna para wąsów często dodatkowo rozkrzewiona(pierzasta). Oczy dość duże. Płetwy piersiowe i grzbietowa zwykle dość duże, wyposażone w sztywny, ostry kolec. Pokrywy skrzelowe posiadają zazwyczaj ostry kolec barkowy, przyległy do ciała, lecz odchylany w czasie walki. Płetwa tłuszczowa dość silnie zaznaczona, podobnie jak płetwy brzuszne i odbytowe. Płetwa ogonowa rozwidlona. Linia boczna dobrze widoczna. Ubarwienie zależne od gatunku i wieku ryby, lecz charakterystyczne jest występowanie u giętkozębów cętek lub plam.

Synodontis dhonti osiąga przeciętnie 30 cm długości, choć maksymalnie może osiągać prawie 40 cm długości ciała. Duża głowa stanowi 1/3 długości całego ciała. Na pokrywach skrzelowych występuje dość duży kolec barkowy(wąski, długi i szorstki), który jest cechą rozpoznawczą gatunku, o długości stanowiącej 1/2 długości głowy. Oczy dość duże. Synodontis dhonti posiada trzy pary śnieżnobiałych wąsików. Pierwsza para przednich wąsów wydłużona, dwie kolejne tylne mniejsze i pierzasto rozkrzewione. Giętkoząb posiada dość duże płetwy, które są koloru czarnego z białych, szerokim obrzeżeniem. Na płetwie grzbietowej i płetwach piersiowych występują długie promienie kolcowe. Ciało koloru jasnobrunatnego, pokryte licznymi, czarnymi plamami, które znikają lub stają się mniej widoczne kiedy ryba staje się starsza. Skóra pokryta jest licznymi, drobnymi, pionowymi fałdami, a także gdzieniegdzie ziarnistymi brodawkami.

Dymorfizm płciowy

Brak. Choć u samic giętkozębów jest tendencja do osiągania większych rozmiarów w porównywalnym wieku do samców, choć nie jest to zasadą.

Populacja i zagrożenia

Brak informacji o stanie populacji Synodontis dhonti. Przez IUCN uznany za gatunek najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Nie są znane potencjalne zagrożenia dla przetrwania gatunku.

Pożywienie

Wszystkożerca z przewagą w diecie pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Zjada min. larwy owadów, skorupiaki, glony, części roślin, jaja ryb i narybek.

Zachowanie

W naturze zachowanie gatunku nie zostało poznane. Wszystkie informacje o ekologi tego gatunku pochodzą z obserwacji w niewoli. Jest to gatunek przydenny, głównie o nocnym trybie życia, dzień spędzający w ukryciu między szczelinami. Jest rybą samotną, terytorialną. Walcząc często napina swój kolec barkowy. Podobnie jak inne giętkozęby często pływa odwrócony do góry brzuchem, głównie przy powierzchni skały lub tafli wody(skąd czasem pobiera pokarm).

Rozród

Brak danych. Ryba jajorodna. Wiadomo iż u tego gatunku tarło odbywa się w wodach otwartych i nie wskazują opieki rodzicielskiej.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Brak danych. Narybek może padać ofiarą większych ryb, także swojego gatunku.

Podgatunki

Nie wyróżnia się.

Znaczenie dla człowieka

Ryba poławiana w celach hobbystycznych. Jednak z uwagi trudność połowów(endemiczny charakter występowania oraz samotny tryb życia), spotykana dość rzadko na rynku akwarystycznym. Poszukiwana głównie przez kolekcjonerów. Czasem mylona z innymi przedstawicielami Synodontis, zwłaszcza w młodym wieku.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Synodontis to dość duży rodzaj sumokształtnych obejmujący ok. 200 gatunków. Zamieszkują one jedynie tereny Afryki, gdzie stanowią główny rodzaj sumów na tym kontynencie. Duża część przedstawicieli jest ograniczona do jednego jeziora czy rzeki(endemity), choć istnieją także gatunki o szerokim zasięgu np. Synodontis victoriae, Synodontis nigriventris(opaczek). Niektóre gatunki, jak giętkoząb cętkowany(Synodontis multipunctatus) są pasożytami lęgowymi pyszczaków.

Najstarsze szczątki przedstawicieli Synodontis liczą sobie prawie 17 mln lat i pochodzą z terenów Egiptu.

Najbliższymi krewnymi ryb z rodzaju Synodontis są inni przedstawiciele parzystowąsowatych min. Chiloglanis, Atopodontus czy jedyny przedstawiciel swojego rodzaju giętkoząb(Brachysynodontis batensoda).


Bibliografia:
-http://www.fishbase.org/summary/9556
-https://en.wikipedia.org/wiki/Synodontis_dhonti
-https://www.planetcatfish.com/common/species.php?species_id=634
-http://www.seriouslyfish.com/species/synodontis-dhonti/
-http://fossilworks.org/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=131425
-Zarzyńscy P. i J, Wielki atlas ryb akwariowych, Pro Creo Piotr Łuczka na zlecenie AQUAEL Janusz Jankiewicz Sp. z o.o., 2015 r.