Ichthyomyzon greeleyi - okresowy minóg

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Cefalaspidokształtne
• Rząd: Minogokształtne
• Rodzina: Minogowate
• Gatunek: Ichthyomyzon greeleyi

Występowanie

Zamieszkuje wschodnie tereny Ameryki Północnej. Zamieszkuje głównie dorzecze rzeki Ohio, lecz jego występowanie jest silnie rozdrobnione. Rybę można spotkać w rzece Allegheny, w górnym biegu Kentucky, Green, Cumberland, Walhonding, French Creek, Shenango, górnym biegu Tennessee oraz wielu pomniejszych ciekach i strumieniach. Minoga można spotkać od południowo-zachodniej części stanu Nowy Jork, północno-zachodniej Pensylwanii, wschodnim Ohio, południowym Kentucky, Wirginii Zachodniej, Tennessee, północnej Alabamie, aż po północną Georgie i Karolinę Północną. Na niektórych terenach podanych w źródłach jest rybą wymarłą lub źle zidentyfikowaną. Z uwagi na krótki okres formy dorosłej i skryty tryb życia larwalnej jest gatunkiem trudnym do zaobserwowania, dlatego w rzeczywistości może występować na nieco szerszym zasięgu. 

Siedlisko

Czyste i przejrzyste, duże i małe strumienie o różnym nachyleniu(od łagodnych po wysokie). Na ogół minóg preferuje podłoże piaszczyste lub kamieniste. Osobniki dorosłe spotykane są w bystrzach i częściach strumieni o dużym zachyleniu(w tym i szybkim nurcie). Larwy(ślepice) żyją zagrzebane w piaszczystym, kamienistym, błotnistym lub mulistym podłożu o łagodniejszym nurcie, także na obszarach zalewowych. Unikają środkowego biegu rzeki.

Ogólny opis

Minogi cechują się wydłużonym, węgorzowatym i bezłuskim ciałem, na którym brak granic oddzielających jego części(głowę, tułów, ogon). Otwór gębowy zakończony jest lejkiem przyssawkowym(często stanowiący większą część głowy), otoczony płatkowatą skórą. Sam lejek oraz język wyposażone są w ostre zęby rogowe. Na szczycie głowy znajduje się pojedynczy otwór nosowy, za nim zaś narząd ciemieniowy. Oczy zwykle nieduże, a za nimi znajduje się 7 otworów skrzelowych ustawionych w rzędzie. Minogi posiadają jedynie dwie płetwy grzbietowe i ogonową. Ślepice(larwy minoga) posiadają robakowaty kształt ciała, słabo rozwinięte płetwy, słabo widoczne oczy oraz trójkątny otwór gębowy, pozbawiony zębów, służący do odfiltrowywania zawiesiny.

Dorosłe Ichthyomyzon greeleyi osiągają rozmiar w przedziale 10-16 cm długości ciała(maksymalnie 20 cm). Lejek przyssawkowy duży, stanowiący większą cześć głowy. Ciało koloru brązowego z kontrastującą jasnożółtą częścią brzuszną. Na ciele występują licznie, ciemne plamki. Płatwy jasne, grzbietowe połączone z wyraźnym, granicznym wcięciem. Pierwsza lekko karbowana. Płetwa ogonowa słabo rozwinięta, niska i zaokrąglona.

Dymorfizm płciowy

Brak danych. U spokrewnionych gatunków występuje jedynie w okresie tarła. Samcowi wykształca się rurkowate pokładełko, natomiast samicy pseudo płetwa odbytowa.

Populacja i zagrożenia

Ichthyomyzon greeleyi występuje na dość szerokim obszarze w licznych subpopulacjach. Jednak z uwagi na krótki okres formy dorosłej i skryty tryb życia formy larwalnej jest gatunkiem trudnym do zaobserwowania, a co za tym idzie do oszacowania populacji i rzeczywistego zakresu występowania.

W niektórych stanach notowany jest jako krytycznie zagrożony wyginięciem(Nowy Jork, Ohio, Wirginia Zachodnia), w innych zaś jako narażony, bądź zagrożony. Wiąże się to głównie z bardzo małymi zaobserwowaniami ów gatunku(przykładowo na terenie Nowego Jorku zebrano go tylko 2 razy). Na niektórych obszarach został uznany za wymarły, choć przyczyny i czas spadku populacji nie został zbadany.

Gatunek jest określany jako niezbyt częsty, lokalnie pospolity. Jest notowany jako gatunek niższego ryzyka na wyginięcie z stabilnym trendem populacji z uwagi na szeroki zasięg występowania i liczne subpopulację. Ocenia się jednak że w przeszłości jego populacja mogła być o 30-70% większa.

Głównymi zagrożeniami dla przetrwania gatunku jest zanieczyszczenie wód(pestycydy, ścieki, nawozy), ich nadmierne zamulenie(poprzez wypas, odsuwanie ziemi) oraz zmiana biegu strumieni(kształtowanie brzegu, zapory, wypłycanie).   

Pożywienie 

Ślepice mikroorganizmy wodne odfiltrowywane z wody oraz detrytus. Osobniki dorosłe nie pobierają pokarmu.

Zachowanie

Ślepice żyją zagrzebane w piaszczystym, kamienistym, błotnistym lub mulistym podłożu o łagodnym nurcie, odfiltrowując mikroorganizmy, którymi się żywią, prowadząc skryty tryb życia. Okres larwalny trwa ok. 5-6 lat. Gotowa do tarła ślepica wędruje w pobliże bystrzy(lub częściach strumieni o dużym nurcie), gdzie przechodzi trwającą 100-140 dni metamorfozę, po czym przechodzi do tarła i umiera.

Rozród

Okres godowy przypada zwykle na końcówkę maja, gdy temperatura wody osiąga blisko 19° C. W bystrzach samiec na dnie okopuje nieduże zagłębienie, zwykle w pobliżu płaskiego kamienia. Gotowa do tarła samica przyczepia się do kamienia nad gniazdem. Samiec oplątuje się wokół partnerki, tak aby ich kloaki znajdowały się blisko. Zapłodnienie występuje zewnętrzne, podczas składania jaj. Samica może złożyć nawet ich kilka tysięcy. Larwy wykluwają się po ok. 3 tygodniach i z nurtem wędrują w miejsca mniej wartkie. Osobniki dorosłe po tarle żyją zwykle jeszcze kilka dni.

Długość życia

Cały okres życiowy trwa ok. 5-6 lat.

Naturalni wrogowie

Głównie ptaki wodne. Dla larw także ryby i drapieżne owady.

Podgatunki  

Nie wymienia się.

Znaczenie dla człowieka

Nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka. Nie posiada znaczenia w rybołówstwie.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Minogokształtne to rząd prymitywnych zwierząt, które wśród obecnie żyjących zwierząt najbliżej spokrewnione są ze śluzicami(Myxini). Rząd liczy sobie ponad 376 mln lat(dewon), a najstarszy gatunek minoga Priscomyzon riniensis bardzo przypominał dzisiejszych przedstawicieli. Skamieniałości minogów należą do rzadkości z uwagi na to że chrzęstny szkielet rzadko ulega fosylizacji, dlatego ich ewolucja jest słabo poznana.

Rodzaj Ichthyomyzon liczy 6 przedstawicieli z czego wśród rodzaju są gatunki pasożytnicze(Ichthyomyzon bdellium, Ichthyomyzon castaneus, Ichthyomyzon gagei, Ichthyomyzon unicuspis), jak i niepasożytnicze(Ichthyomyzon fossor, Ichthyomyzon greeleyi). Wszystkie zamieszkują rejony Stanów Zjednoczonych. 

Bibliografia:

-http://www.fishbase.org/summary/2518

-https://en.wikipedia.org/wiki/Mountain_brook_lamprey

-http://explorer.natureserve.org/servlet/NatureServe?searchName=Ichthyomyzon+greeleyi+   
-http://www.iucnredlist.org/details/202620/0
-http://www2.dnr.cornell.edu/cek7/nyfish/Petromyzontidae/mtbrooklamprey.html
-https://en.wikipedia.org/wiki/Lamprey
-http://fossilworks.org/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=91451

         

Minóg strumieniowy - niepasożytniczy minóg

inne nawy: minog strumieniowy 

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Cefalaspidokształtne
• Rząd: Minogokształtne
• Rodzina: Minogowate
• Gatunek: Minóg strumieniowy(Lampetra planeri)

Występowanie

Minóg strumieniowy zasiedla jedynie słodkie, czyste i dobrze natlenione wody niewielkich rzek i strumieni, gdzie występuje głównie w ich górnym i środkowym odcinku. Preferuje dno piaszczyste, lub żwirowe, miejscowo muliste. Minoga strumieniowego można spotkać w systemach rzecznych zalewisk Morza Północnego, Bałtyku, oraz w basenie Morza Śródziemnego, gdzie zamieszkuje niektóre rzeki u wybrzeży Francji i zachodnich Włoch. Zasiedla także rzeki u wybrzeża Oceanu Atlantyckiego Francji, Irlandii i Wielkiej Brytanii. Izolowane populacje odnotowano w rzekach Douro, Sado, Tag(Portugalia), Pescara(Włochy), górnym dorzeczu Dunaju, oraz rzekach Cisa, Hornad, Drawa i Morawa.

Ogólny opis

Minogi charakteryzują się silnie wydłużonym, wężowatym i bezłuskim ciałem, pokrytym warstwą ochronnego śluzu. Nie posiadają parzystych płetw ani szczęk. Głowa zakończona jest lejkowatą przyssawką gębową przesuniętą na spód ciała i wyposażoną w zęby rogowe i wrostki. Minóg strumieniowy dorasta do 12-18 cm długości ciała. Oczy są niewielkie, a między nimi znajduje się pojedynczy otwór nosowy. Na każdym z boków w przedniej części ciała znajduje się 7 owalnych otworów skrzelowych. Minog strumieniowy posiada dwie stykające się ze sobą płetwy grzbietowe, gdzie druga płetwa jest wyraźnie wyższa. Płetwa ogonowa okala ogon minoga, dając jej charakterystyczny lancetowaty kształt. Płetwa ogonowa połączona jest niskim fałdem z drugą płetwą grzbietową. Pigmentacja ciała zmienna, zwykle od żółtawej po szarozieloną z biało-żółtawą częścią brzuszną. Larwy minoga strumieniowego osiągają 21 cm długości, ich oczy są ukryte pod warstwą skóry, a otwór gębowy przypomina trójkątną szparę, pozbawioną ząbków i przystosowaną do odfiltrowywania wody. Minóg strumieniowy jest morfologicznie bardzo podobny do minoga rzecznego(gatunki bliźniacze), jednak ten drugi osiąga zwykle większe rozmiary(30-45 cm). Ponadto płetwy grzbietowe minoga rzecznego są oddzielone od siebie, a jego zęby rogowe są ostrzejsze niż u minoga strumieniowego. Larwy obu gatunków morfologicznie są nieodróżnialne.

Dymorfizm płciowy

Widoczny. Samce posiadają dłuższy ogon, wyższe płetwy grzbietowe, większą średnice przyssawki, oraz występuje u nich tzw. brodawka moczopłciowa. Samice posiadają natomiast proporcjonalnie dłuższy tułów, grubszą podstawę drugiej płetwy grzbietowej, oraz fałd płetwowy za otworem płciowym. W okresie tarła ogon samców zostaje zagięty ku dołowi, natomiast u samic ku górze.

Populacja i zagrożenia

Minóg strumieniowy jest klasyfikowany przez IUCN jako gatunek najmniejszej troski, mimo to uznawany jest za gatunek dosyć rzadki i wymarły w niektórych rejonach. Minóg strumieniowy żyje jedynie w czystych wodach, dlatego poważnym zagrożeniem dla tego gatunku jest zanieczyszczenie wody. Zabudowania poprzeczne rzek prowadzą do fragmentacji populacji co także może być przyczyną wymierania gatunku w niektórych miejscach. Obecnie minóg strumieniowy jest objęty ochroną gatunkową na niemal całym swoim zakresie występowania, oraz prowadzone są działania ochronne dla tego gatunku. Nie posiada znaczenia w rybołówstwie, czasami jedynie larwy poławiane jako zanęta na większe ryby.

Pożywienie

Larwa żywi się glonami, planktonem rzecznym i detrytusem. U osobników dorosłych podczas przeobrażenia dochodzi do atrofii układu pokarmowego, dlatego dorosłe minogi strumieniowe nie przyjmują pokarmu. Jest tzw. minogiem niepasożytniczym.

Zachowanie

W przeciwieństwie do większości minogów nie podejmuje wędrówek do wód słonych, a osobniki dorosłe nie są pasożytami(nie przyjmują pokarmu w ogóle). Po przeobrażeniu się(zwykle w okresie jesiennym) i ewentualnym przezimowaniu osobnik dorosły wyczekuje zwykle w zacienionych miejscach do wiosny, kiedy odbywa tarło i ginie po nim w przeciągu 2-3 tygodni. Larwy prowadzą skryty tryb życia, będąc zakopane w drobnoziarnistym podłożu.

Rozród

Okres tarła zależny jest od szerokości geograficznej, lecz zwykle rozpoczyna się kiedy temperatura wody wynosi ok. 10°C(w Polsce okolice kwietnia i maja). Minogi strumieniowe podejmują w tym okresie krótkie wędrówki w górę strumienia(zwykle kilkaset metrów). Na tarlisko wybierane są tereny o twardym kamienistym, lub żwirowym podłożu. Samce budują gniazda w formie wykopanego płytkiego dołku w miejscu o umiarkowanym lub wartkim nurcie. Ryby trą się zwykle w dużych grupach, a na jedną samice przypadają 2-3 samce. Samica może znieść do 2100 ziarenek ikry, lecz średnio składa 1500 jaj, które natychmiast zostają zapłodnione przez samca i przysypane podłożem. Minogi nie wykazują opieki rodzicielskiej, a w przeciągu 2-3 tygodni wszystkie osobniki dorosłe giną(choć odnotowano osobniki dożywające 4 miesięcy po tarle). Po 11-14 dniach od złożenia ikry, wykluwają się larwy, zwane ślepicą, lub węgornicą, które po spożyciu zawartości woreczka żółtkowego spływają w dół strumienia i zagrzebują się w podłożu, prowadząc skryty tryb życia. Okres larwalny trwa przeciętnie 2-3,5 roku, lecz jego długość jest zależna od warunków topograficznych i temperatury wody i może przedłużyć się nawet do 4-6 lat(niektóre źródła podają o postaci larwalnej żyjącej 20 lat). Ślepice do metamorfozy przystępują w okresach letnich, a samo przeistoczenie trwa 2-3 miesiące. Osobniki dorosłe nie przyjmują pokarmu, dlatego są zwykle mniejsze od postaci larwalnych.

Naturalni wrogowie

Głównie większe ryby np. pstrągi.

Długość życia

Postać larwalna: 2-6 lat(choć niektóre źródła podają o postaci larwalnej żyjącej nawet 20 lat).
Postać dorosła: ok. 10 miesięcy(maksymalnie 14 miesięcy)

Znaczenie dla człowieka

Larwy czasami poławiane i używane jako przynęta na większe ryby drapieżne np. pstrągi. Nie posiada znaczenia w rybołówstwie.

Ciekawostki

• Minóg w formie larwalnej różni się tak bardzo od osobnika dorosłego iż początkowo był on klasyfikowany jako osobny gatunek Ammocoetes branchialis.
• Niektórzy badacze sugerują iż poszczególne populację minoga strumieniowego są bliżej spokrewnione z współżyjącymi minogami rzecznymi, lub ich sąsiadującymi populacjami niż z minogami strumieniowymi z innych oddalonych populacji. Świadczy to o tym iż minóg strumieniowy może być taksonem polifiletycznym, czyli grupą organizmów pochodzących od różnych przodków. Mimo to minogi rzeczne i strumieniowe zamieszkujące ten sam obszar nie krzyżują się.
• Mimo zmienności morfologicznej i genetycznej poszczególnych populacji minoga strumieniowego, nie opisano dotychczas żadnych jego podgatunków.
• Minóg strumieniowy jest bioindykatorem, czyli gatunkiem wskaźnikowym. Jego wystąpienie świadczy o dobrym stanie wody.
• Minogi to prymitywna grupa zwierząt blisko spokrewnionych z wymarłymi anaspidami i kostnopancernymi .
• Rodzaj Lampetra liczy 9-10 gatunków minogów min. minoga rzecznego(Lampetra fluviatilis), Lampetra lanceolata i Lampetra richardsoni.

Bibliografia:
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Min%C3%B3g_strumieniowy
-https://en.wikipedia.org/wiki/Brook_lamprey
-http://www.gios.gov.pl/siedliska/pdf/przewodnik_metodyczny_lampetra_planeri.pdf
-http://www.iucnredlist.org/details/11213/0
-http://www.arkive.org/brook-lamprey/lampetra-planeri/
-http://www.iop.krakow.pl/karpaty/Minog_strumieniowy_,76,9,gatunek.html