Palczatka cytrynowa - cytrynowa trawa

inne nazwy: trawa cytrynowa, palczatka cytronelowa

• Królestwo: Rośliny 
• Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
• Klasa: Okrytonasienne
• Rząd: Wiechlinowce
• Rodzina: Wiechlinowate
• Gatunek: Palczatka cytrynowa(Cymbopogon citratus)

Występowanie

Palczatka cytrynowa jest szeroko uprawianą rośliną min. na terenie Ameryki Środkowej i Południowej, Afryki, Azji Południowo-Wschodniej i wysp Oceanii. W wielu tych rejonach występują także jej formy zdziczałe. Pierwotnie trawa cytrynowa przypuszczalnie porastała tropikalne rejony Malezji.

Ogólny opis

Palczatka cytrynowa jest rośliną trawiastą, rosnącą w gęstych kępach do 1,8 metra wysokości i 1,2 metra szerokości. Liście wąskie, długie i opadające pod swoim ciężarem. Sięgają 0,5-2,5 cm szerokości i ok. 1 metra długości. Zimozielone liście posiadają niebieskozielony kolor, ostre krawędzie, oraz wydzielają specyficzny cytrusowy aromat w razie uszkodzenia.

Rozmnażanie

Palczatka cytrynowa rozmnaża się za pomocą nasion i podziału dorosłej rośliny. Kwiatostan zebrany w kłos na szczycie źdźbła. Obupłciowy kwiat jest trójkątny i posiada zredukowany okwiat. Owoc w formie ziarniaka(suchy i niepękający owoc), zawierający nasiono. W odpowiednich warunkach nasiono kiełkuję po 15-25 dniach.

Zagrożenia

Nie podlega klasyfikacji w stopniach zagrożenia. Nie są znane żadne bezpośrednie zagrożenia dla tego gatunku. Roślina jest szeroko rozpowszechniona, a populacja uważana jest za stabilną.

Długość życia

Roślina wieloletnia.

Znaczenie dla człowieka

Trawa cytrynowa jest popularną rośliną uprawianą w wielu krajach o cieplejszym klimacie min. w Afryce, Ameryce Południowej, Azji Południowo-Wschodniej i krajach śródziemnomorskich. Wykorzystywana głównie do produkcji olejku cytronelowego(zwierającego cytral), który wykorzystywany jest w kuchni, przemyśle kosmetycznym i medycynie. Jako przyprawa stosowany w kuchniach wielu rejonów świata min. jako dodatek do tajskiej zupy Tom-yum i peruwiańskiego napoju Inca Kola. Palczatka jest także składnikiem wielu herbat, a napar z trawy cytrynowej działa relaksująco i przyjaźnie na układ pokarmowy. Olejki eteryczne z trawy cytrynowej wielce cenione w przemyśle kosmetycznym ze względu na intensywny zapach i działanie odkażające. Często stanowi jeden ze składników antyperspirantów, dezodorantów, żeli, soli do kąpieli itp. Olejek cytronelowy posiada także działanie bakteriostatyczne i mykostatyczne. W medycynie stosowany do walki z opryszczką, zapaleniami skóry i narządów przewodu pokarmowego, oraz nowotworami(cytral może powodować apoptozę(śmierć) niektórych komórek rakowych). Często uprawiana także jako roślina ozdobna.  

Warunki uprawy

Roślina uprawiana w klimacie ciepłym, gdzie lato jest gorące i wilgotne, a zima sucha i ciepła. W Polsce uprawiana jedynie jako roślina doniczkowa. Nie posiada szczególnych wymagań co do gleby, lecz musi być ona żyzna. Lubi stanowiska słoneczne i częste podlewanie. Wymaga okresu spoczynkowego. W owym okresie temperatura może spaść do 5°C, a podlewanie należy ograniczać. W okresie wzrostu, aż po okres jesienny wymaga nawożenia w częstotliwości raz na tydzień.

Ciekawostki

• Podobnym gatunkiem do palczatki cytrynowej jest palczatka pogięta(Cymbopogon flexuosus) z której także wytwarzany jest olejek cytronelowy. Występuję ona jednak naturalnie w południowych i wschodnich Indiach, gdzie ma większe znaczenie w przemyśle niż palczatka cytrynowa.

• Olejek cytronelowy znany jest także jako naturalny odstraszacz owadów, min. komarów.
• Liście palczatki są na tyle ostre, aby bez trudu poważnie uszkodzić ludzką skórę. Także przy danych zabiegach przy roślinie zależy zachować szczególną ostrożność i używać rękawic ochronnych.
• Rodzaj Cymbopogon(palczatki) liczy obecnie 52 gatunki min. palczatkę wełnistą(Cymbopogon schoenanthus), Cymbopogon osmastonii i Cymbopogon minor.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Cymbopogon_citratus

-https://en.wikipedia.org/wiki/Cymbopogon

-http://www.kew.org/science-conservation/plants-fungi/cymbopogon-citratus-lemon-grass

-http://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/trawa-cytrynowa-id419.html

-http://budujesz.info/artykul/trawa-cytrynowa-palczatka-roslina-przyprawowa-i-lecznicza,690.html

Żyto zwyczajne - jedno z najważniejszych zbóż

• Królestwo: Rośliny 
• Podkrólestwo: Rośliny naczyniowe 
• Klasa: Okrytonasienne
• Rząd: Wiechlinowce
• Rodzina: Wiechlinowate
• Gatunek: Żyto zwyczajne(Secale cereale)

Występowanie

Przypuszczalnie dzikie żyto pierwotnie występowała na terenie środkowej i wschodniej Turcji, wraz z kilkoma sąsiednimi rejonami. Przypuszczalnie domestykacja nastąpiła między 1800-1500 r. p.n.e., w Europie Środkowej. Do Europy Północnej żyto trafiło ok. roku 1000 p.n.e., a obecnie uprawiane na całym świecie, głównie w klimacie umiarkowanym i śródziemnomorskim. Zdziczałe formy obecnie występują w niemal całej Azji Mniejszej. 

Ogólny opis

Pojedyncze źdźbło dorasta do ok. 1,5 metra. Trawa jest silnie rozkrzewiająca się o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym w porównaniu do innych zbóż, co ułatwia czerpanie wody z głębszych warstw gleby.

Rozmnażanie

Kwiat wytwarzany jest w formie kłosa dwukwiatowego z długimi ościami. Okres wegetacji zwykle wynosi ok. 50 dni. Ziarna są podłużne wrzecionowate o szarozielonej barwie. Niektóre odmiany są ozime, czyli do prawidłowego rozwoju muszą posiadać okres zimowy, czyli sieje się je pod koniec jesieni, a w maju, czy czerwcu owocują.

Zagrożenia 

W naturze nie jest gatunkiem zagrożony. Występuje pospolicie. Uważany za chwast. Obecnie formy udomowione powszechnie uprawiane.

Długość życia

W zależności od odmiany. Występuje żyto jednoroczne, dwuletnie i wieloletnie. W Polsce zwykle uprawia się żyto jednoroczne, natomiast dzika forma jest wieloletnia.

Znaczenie dla człowieka

Jedno z najpopularniejszych, najwcześniej uprawianych i szeroko rozpowszechnionych zbóż, zaraz po pszenicy, czy jęczmieniu. Ziarna i słoma stosowana w produkcji pasz dla zwierząt, mączka natomiast przy produkcji pieczywa żytniego i razowego. Stosowany również przy produkcji etanolu. W Europie Północnej stało się popularne ok. roku 1000 p.n.e., gdzie zaczęło wypierać jęczmień i pszenice, które posiadały większe wymagania klimatyczno-glebowe. Pliniusz Starszy pisał iż wytwory z żyta są niesmaczne, oraz źle działają na układ trawienny.

Warunki uprawy

Nie ma szczególnych wymagań co do gleby i zalecane w uprawie na glebach 4 i 5 klasy. Toleruje niski stosunek wody w glebie, gdyż głębokie korzenie sięgają do głębszych warstw gruntu. W zależności od odmiany, występuje żyto ozime i jare. W nawożeniu stosuje się nawozy azotowe, fosforowe i potasowe. Wymaga płodozmianu.

Ciekawostki

• Zajmuje 8 miejsce wśród zbóż o największej produkcji rocznej, wynosząc w 2007 roku 15 mln ton, zaraz po owsie i prosie, oraz wyprzedzając pszenżyto.
• Pszenżyto(×Triticosecale) to mieszaniec pszenicy i żyta. Zachowuje niskie wymagania żyta, oraz walory smakowe pszenicy, dlatego obecnie staje się coraz popularniejsze.
• W Średniowieczu żyto było najbardziej popularne na pograniczu francusko-niemieckim, gdzie popularne było wyrabianie chleba z mączki żytniej.
• Najpopularniejszymi szkodnikami żyta są min. ćma ognista*(Axylia putris), Apamea sordens i  Agrotis segetum. Ich gąsienice zwykle żerują na zielonych częściach rośliny.
• Żyto zwyczajne zostało opisane w Species Plantarum autorstwa Karola Linneusza w 1753 roku.
• Rodzaj Secale liczy ok. 10 gatunków traw min. żyto krzyca(Secale montanum), Secale ciliatiglume i Secale africanum.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BByto_zwyczajne

-https://en.wikipedia.org/wiki/Rye

-https://en.wikipedia.org/wiki/Secale