Hypogeophis rostratus - kolejny, lecz unikatowy marszczelec z Seszeli

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Hypogeophis rostratus

Występowanie

Gatunek endemiczny dla 10 granitowych wysp Felicite, Sainte Anne, Praslin, Silhouette, Mahé, La Digue, Fregate, Cerf, Curieuse i  Grand Soeur.

Siedlisko

Zasiedla głównie pierwotne lasy deszczowe na terenach wzgórzystych, choć spotykany także na terenach górskich do 900 m n.p.m. Akceptuje pewien stopień zakłóceń w środowisku spowodowanych działalnością człowieka, dlatego marszczelca można spotkać na terenach plantacji, ogrodów wiejskich, oraz silnie zdegradowanych lasach.

Ogólny opis

Marszczelcowate posiadają wydłużone, wężowate i beznogie ciało, podzielone na segmenty, dzięki fałdom skórnym. Głowa zwykle szeroka i stosunkowo masywna. Marszczelce posiadają parę czuciowych, wyrostków na pysku(zwykle między oczami, a nozdrzami, lub pod nozdrzami). Otwór gębowy usytuowany na dolnej części głowy. Oczy uwstecznione pokryte skórą(u niektórych gatunków dodatkowo tkanką kostną). Nozdrza usytuowane na krańcu pyska, po jego bokach.   Marszczelce zwykle nie przekraczają 60 cm długości ciała. Nie posiadają ogona. Ich ciało pokrywa wydzielina jadowa o słabej toksyczności, choć jej dokładne oddziaływanie na organizmy żywe nie zostało poznane.

Hypogeophis rostratus jest dość małym marszczelcem, osiągającym od 20 do 37 cm długości ciała. Głowa stosunkowo mała o trójkątnym kształcie. Oczy widoczne, pokryte cienką warstwą skóry. Nozdrza dobrze widoczne. Wyrostki czuciowe(chemosensory) umiejscowione między oczyma, a nozdrzami po bokach pyska. Skóra zwykle koloru ciemnobrązowego, czasami delikatnie fioletowawa, jaśniejsza na brzusznej części ciała.

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Populacja i zagrożenia

Marszczelec uznawany przez IUCN jako niezagrożony i klasyfikowany jako gatunek najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Hypogeophis rostratus posiada endemiczny, lecz dość szeroki zakres występowania. Postępujące wylesianie wysp może potencjalnie zagrażać gatunkowi, choć z uwagi na łatwość w przystosowaniu się do środowisk zmienionych przez człowieka, przypuszczalnie czynnik ten nie ma większego znaczenia dla przetrwania gatunku.

Pożywienie 

Bezkręgowce glebowe np. dżdżownice. Przypuszczalnie także drobne kręgowce np. małe gryzonie, żaby itp.

Zachowanie

Słabo poznane. Hypogeophis rostratus bytuje w norach, wyrytych w wilgotnej ściółce, pod stosami liści, pniami, lub odpadkami. Na swoje ofiary poluje z zasadzki, kiedy bezkręgowiec przechodzi w pobliżu nory, lub wejdzie do niej. Marszczelec charakteryzuje się dosyć silnym zgryzem, przez co złapanej zdobyczy rzadko udaje się uciec, a płaz może z powodzeniem polować także na mniejsze kręgowce.  W deszczowe dni może opuszczać kryjówkę.  

Rozród

Słabo poznany. Przypuszczalnie okres rozrodczy przypada w porze deszczowej(grudzień-marzec). Samica składa jaja w norkach blisko niewielkich strumieni i zbiorników wodnych. Badacze sugerują iż samica Hypogeophis rostratus może złożyć od 6 do 30 jaj. Wysoka wilgotność ściółki, spotęgowana częstymi deszczami, zapobiega wyschnięciu jaj, którymi przypuszczalnie opiekuje się samica(owija się wokół nich), aż do wylęgu larw. Przypuszczalnie larwy od razu po wykluciu wędrują do pobliskich zbiorników wodnych, gdzie przechodzą metamorfozę. Cykl ten jednak nadal pozostaje tajemnicą.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Brak danych. Marszczelec może padać ofiarą ptaków drapieżnych np. pustułki seszelskiej(Falco araeus), oraz wprowadzonych przez człowieka kotów i szczurów. Z uwagi na skryty tryb życia Hypogeophis rostratus rzadko bywa obiektem łowów.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka. Uważany przez miejscową ludność na zwierzę pożyteczne, polujące na szkodniki upraw, oraz spulchniające glebę.

Systematyka i pokrewieństwo

Marszczelce to rodzina bardzo słabo poznanych płazów beznogich, których ekologia, ewolucja, czy systematyka jest bardzo skromnie zbadana. Rodzina ta obejmuje obecnie ok. 100 gatunków, występujących na terenach obu Ameryk, Afryki, Azji, oraz na Seszelach. Przypuszczalnie marszczelce występowały już we wczesnym paleozoiku ok. 500-450 mln lat temu, o czym świadczy obecność marszczelców na Seszelach(min. Hypogeophis rostratus), będąc pozostałościami po superkontynencie Gondwana. Sama ewolucja tych płazów nie została jednak poznana, a naukowcy sądzą iż mogą one pochodzić od karbońskich lepospondyli, lub temnospondyli żyjących w karbonie, premie, triasie i kredzie.

Marszczelce prowadzą skryty tryb życia, zakopując się w glebie, ściółce, lub ukrywając się pod korzeniami, kamieniami itp. Większość gatunków jest jajorodna z przejściową formą larwalną w cyklu dojrzewania, choć u niektórych gatunków z jaj wykluwają się ukształtowane osobniki, zaś niektóre są jajożyworodne.

Z uwagi na skryty tryb życia u większości przedstawicieli bardzo trudno oszacować stan populacji. Mimo wszystko większość uważanych jest za gatunki niskiego ryzyka na wyginięcie, gdyż łatwo adaptują się do środowisk zmienionych przez człowieka(np. plantacji, ogrodów, parków).

Rodzaj Hypogeophis jest monotypowy(tylko jeden przedstawiciel), choć czasami zalicza się do niego także Grandisonia brevis. Obecnie najbliższych krewnych Hypogeophis rostratus można szukać wśród rodzaju Grandisonia i Praslinia, także zamieszkującymi Seszele.

Ciekawostki

• Na Seszelach występują 4 gatunki marszczelców z rodzaju Grandisonia(Grandisonia alternans, Grandisonia larvata, Grandisonia sechellensis i Grandisonia brevis), Hypogeophis rostratus, oraz Praslinia cooperi. Wszystkie te gatunki są jedynymi płazami beznogimi zamieszkującymi Seszele.
• Gatunek został opisany w 1829 roku przez francuskiego zoologa Georges Cuvier.
• Podobnie jak na większości ekosystemów wyspiarskich na Seszelach rozwinęła się unikatowa fauna i flora. Występują tu endemicznie min. papuzica seszelska(Coracopsis barklyi), dziwogon aldabrański(Dicrurus aldabranus), wikłacz seszelski(Foudia sechellarum), 6 gatunków nietoperzy(jedyne lądowe ssaki), słodkowodny krab Seychellum alluaudi, 5 endemicznych gatunków żab, kameleon Archaius tigris, 2 gatunki węży(Lycognathophis seychellensis, Lamprophis geometricus) oraz żółwie olbrzymie(Aldabrachelys gigantea). Oczywiście jak przy każdym wyspowym ekosystemie zajmowanym przez człowieka, wymienić można tu także gatunki wymarłe min. chaszczaka aldabrańskiego(Nesillas aldabrana) i aleksandrettę seszelską(Psittacula wardi).

Bibliografia:
-https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/13328/USNMP-16_970_1894.pdf?sequence=1&isAllowed=y
-http://www.iucnredlist.org/details/59566/0
-http://amphibiaweb.org/species/1901
-https://en.wikipedia.org/wiki/Caeciliidae
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Marszczelcowate
-https://books.google.pl/books?id=1ywLCAAAQBAJ&pg=PA92&lpg=PA92&dq=Hypogeophis+rostratus+breed&source=bl&ots=0KaE91FAJT&sig=PJDmtQT6Zprkb9TbgEwkTbcsKMU&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiA4Luq7eTPAhWMJSwKHYg9DcsQ6AEIVjAI#v=onepage&q=Hypogeophis%20rostratus%20breed&f=false

Grandisonia alternans - marszczelec z Seszel

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Grandisonia alternans

Występowanie

Grandisonia alternans jest gatunkiem endemicznym dla 7 granitowych wysp Seszeli(Afryka): Mahé, La Digue, Silhouette, Ste, Frégate, Félicité i Praslin.

Siedlisko

Marszczelec zasiedla tereny lasów deszczowych i plantacji(np. palm kokosowych), choć spotyka się go także na terenach silnie zmienionych przez człowieka np. zdegradowanych lasach, obszarach wiejskich i miejskich(np. w ogrodach, parkach). Głównym czynnikiem ograniczającym występowanie gatunku jest wilgotność, która musi zachowywać się na dość wysokim poziomie. Spotykany do ok. 600-700 m n.p.m.

Ogólny opis

Grandisonia alternans podobnie jak inne marszczelcowate, posiada wydłużone, wężowate i beznogie ciało. Osiąga ok. 330 mm długości ciała. Głowa zaokrąglona, lekko trójkątna z proporcjonalnie dużym otworem gębowym. Para czuciowych wyrostków zlokalizowana między oczami, a nozdrzami, lecz bliżej tych drugich. Otwory nosowe dobrze widoczne. Oczy widoczne, lecz pokryte cienką warstwą skóry(uwstecznione). Całe ciało płaza zwykle koloru ciemnofioletowego, czasami z żółtoszarymi przebarwieniami.

Dymorfizm płciowy

Brak danych

Populacja i zagrożenia

Grandisonia alternans jest uznawany za gatunek niezagrożony, określany przez IUCN jako najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Jego populacja mimo endemicznego charakteru jest dość szeroko rozłożona(na 7 wyspach Seszeli). Gatunek wydaje się powszechny, bardzo łatwo akceptuje tereny zmienione przez człowieka(plantację, parki, ogrody).

Pożywienie

Brak danych. Zapewne drobne bezkręgowce, jak u innych marszczelców.

Zachowanie

Gatunek słabo poznany. Większość czasu przebywa pod wilgotną glebą, liśćmi, kamieniami i pniami, gdzie wykopuje niewielkie norki. Może opuszczać schronienie w deszczowe dni.

Rozród

Słabo poznany. Przypuszczalnie okres rozrodczy przypada w porze deszczowej(grudzień-marzec). Jest gatunkiem jajorodnym. Samica składa ok. 20 jaj(informacja niepewna), wokół których owija się i chroni. Gniazduje zwykle w norkach pod pniami, kamieniami itp. Młode przechodzą formę larwalną. Po wykluciu się posiadają parę otworów skrzelowych. Przypuszczalnie larwy rozwijają się w nasiąkniętej wodą glebie, okresowych zbiornikach wodnych, lub małych strumieniach, już bez opieki matki.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Brak danych. Marszczelec może padać ofiarą ptaków drapieżnych np. pustułki seszelskiej(Falco araeus), oraz wprowadzonych przez człowieka kotów i szczurów. Z uwagi na skryty tryb życia Grandisonia alternans rzadko bywa obiektem łowów.

Znaczenie dla człowieka

Gatunek nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka, poza tym iż występuje w środowiskach antropogenicznych.

Systematyka i pokrewieństwo

Marszczelcowate to rodzina płazów beznogich, obejmująca ok. 100 gatunków. Linia ewolucyjna tych płazów nie jest poznana, gdyż istnieje bardzo mało dowodów kopalnych. Przypuszczalnie płazy te istniały już  we wczesnym paleozoiku(ok. 500-450 mln lat temu), gdyż występujące na Seszelach marszczelce z rodzaju Grandisonia, uważane są za pozostałości po superkontynencie Gondwana. Sama ewolucja płazów beznogich jest dla badaczy wielką niewiadomą. Jedna teoria mówi iż są potomkami lepospondyli, inne iż temnospondyli. Marszczelcowate posiadają wężowe, wydłużone ciało z widoczną segmentacją. Głowa zwykle szeroka i stosunkowo masywna. Marszczelce posiadają parę czuciowych wyrostków na pysku(zwykle między oczami, a nozdrzami, lub pod nozdrzami). Skóra wyposażona jest w gruczoły jadowe. Jad marszczelców jest słaby, choć jego dokładny skład i oddziaływanie na organizmy żywe nie zostało zbadane. Zwykle nie przekraczają 40-60 cm. Marszczelce występują obecnie na terenach obu Ameryk, Afryki, Azji, oraz na Seszelach. Prowadzą skryty tryb życia, kryjąc się w ściółce, glebie, pod kamieniami, pniami itp. Większość gatunków jest jajorodna z przejściową formą larwalną w cyklu dojrzewania, choć u niektórych gatunków z jaj wykluwają się ukształtowane osobniki, zaś niektóre są jajożyworodne. Przedstawiciele marszczelcowatych zwykle nie są uważane za zagrożone(poza niektórymi gatunkami np. Grandisonia brevis), choć u większość przedstawicieli z uwagi na to iż prowadzą skryty tryb życia , trudno jest oszacować stan populacji. Szybko adaptują się do środowisk zmienionych przez człowieka.

Rodzaj Grandisonia liczy obecnie 4 gatunki(Grandisonia alternans, Grandisonia larvata, Grandisonia sechellensis i Grandisonia brevis, czasami zaliczany do rodzaju Hypogeophis). Wszyscy przedstawiciele są endemiczni dla Seszeli. Występują na terenach leśnych, lecz szybko przystosowują się do środowisk zmienionych przez człowieka. Jednym wyjątkiem jest Grandisonia brevis. Występuje na wyspie Mahé i przypuszczalnie na wyspie Silhouette. Znany jest tylko z kilku rejestracji, z czego ostania pochodzi z 1991 roku. Zamieszkuje lasy deszczowe i przypuszczalnie nie akceptuje terenów zmienionych przez działalność człowieka(nigdy go na owych terenach nie spotkano). Obecnie klasyfikowany przez IUCN jako poważnie zagrożony.

Ciekawostki

• Poza przedstawicielami rodzaju Grandisonia na Seszelach występują jeszcze inne gatunki marszczelców Hypogeophis rostratus oraz Praslinia cooperi, są one jedynymi płazami beznogimi zamieszkującymi Seszele. 
• Grandisonia alternans jest uważany za najpowszechniejszego marszczelca na terenie Seszeli.
• Gatunek został opisany w 1893 roku przez amerykańskiego zoologa Leonhard'a Stejneger'a.

Bibliografia:

-http://islandbiodiversity.com/Phelsuma%2024-3.pdf

-http://eol.org/pages/1048222/details

-https://en.wikipedia.org/wiki/Caeciliidae

-https://en.wikipedia.org/wiki/Gymnophiona

-https://en.wikipedia.org/wiki/Grandisonia

-http://www.iucnredlist.org/details/59558/0

-http://amphibiaweb.org/species/1889

Ślepaczek zwyczajny - tajemniczy marszczelowiec z Amazonki

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Ślepaczek zwyczajny(Caecilia tentaculata)

Występowanie

Występuje w Ameryce Południowej(dorzecze Amazonki) min. w południowej i wschodniej Kolumbii, południowej Wenezueli, Surinamie(poza północno-zachodnim terytorium), Gujanie Francuskiej, północnej i północno-zachodniej Brazylii, wschodnim Ekwadorze i północno-wschodnim Peru. Małe populację rozsiane są także w północno-zachodniej Wenezueli. Wystąpienie tego gatunku na terenie Gujany i przy północnych granicach Boliwii wymaga potwierdzenia. Zasiedla tropikalne i subtropikalne nizinne lasy, plantację, oraz trawiaste tereny podmokłe. Przypuszcza mógłby przetrwać także na leśnych terenach zdegradowanych, lecz jak na razie brak danych na temat wystąpienia tam tego gatunku. Występuje poniżej 1000 m n.p.m.

Ogólny opis

Ślepaczek osiąga 60-100 cm długości ciała. Ciało płaza długie, beznogie, grube i cylindryczne. W przeciwieństwie do innych marszczelców(a zwłaszcza do bardzo podobnych Caecilia disossea i Oscaecilia bassleri), ciało ślepaczka zwyczajnego jest dosyć masywne. Skóra płaza koloru ciemnoniebieskiego, lub szarego. Strona brzuszna zwykle jaśniejsza. Oczy niewielkie, pokryte cienką warstwą skóry, lecz widoczne. Para niewielkich wyrostków sensorycznych, zlokalizowana pod nozdrzami jest niewidoczna z góry. W szczęce płaza zlokalizowane są dwa rzędy zębów, natomiast w żuchwie jeden. Zęby są dosyć małe, zakrzywione w stronę tylnej jamy gębowej. Skóra gładka, pokryta pierścieniami wzdłuż ciała.

Dymorfizm płciowy

brak danych.

Populacja i zagrożenia

Jest notowany jako gatunek niższego ryzyka na wyginięcie. Badacze nie posiadają zbyt wielu danych na temat populacji tego gatunku, lecz wydaje się on dosyć pospolity w miejscach o ograniczonej działalności człowieka. Ogólnie uważany za gatunek rzadki.

Pożywienie 

Przypuszczalnie głównie bezkręgowce glebowe.

Zachowanie

Słabo poznane. Jest gatunkiem żyjącym w wilgotnym runie leśnym. Rzadko wychodzi w eksponowane miejsca.

Rozród  

brak danych.

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie niektóre ptaki i węże.

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Czasami spotykany na plantacjach, gdzie może być mylony z wężami. Poza tym płaz nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka.

Ciekawostki

• Ślepaczek zwyczajny, jak i inni przedstawiciele rodzaju Caecilia są gatunkami bardzo słabo poznanymi.
• Gatunek został opisany w 1758 roku przez Karola Linneusza. Jednak badania obecnych uczonych sugerują iż Linneusz opisał gatunek na podstawie kilku okazów, które należały do paru podobnych przedstawicieli rodzaju Caecilia.
• Rodzaj Caecilia liczy obecnie 33 gatunki ślepaczków min. Caecilia bokermanni, Caecilia occidentalis i Caecilia albiventris.

Bibliografia

-http://www.iucnredlist.org/details/59530/0

-http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Caecilia&where-species=tentaculata

-https://en.wikipedia.org/wiki/Caecilia_tentaculata

Strumienica płaskoogonowa - ewolucyjnie wyższy płaz beznogi

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Strumienica płaskoogonowa(Typhlonectes compressicauda)

Występowanie

Gatunek zasiedla dorzecze Amazonii na terenie południowo-wschodniej Kolumbii, południowej Wenezueli, wschodniego Peru, północno-zachodniej Brazylii, południowej Gujany, Gujany Francuskiej, Surinamu i terenach granicznych północnej Boliwii. Występują na wysokości do 200 m n.p.m. Zasiedla głównie rzeki o błotnistych brzegach, głównie na terenie nizinnych lasów i trawiaste tereny bagienne. Czasami spotykana w przydrożnych rowach i kanałach.

Ogólny opis

Strumienica płaskoogonowa jest beznogim płazem o wydłużonym, wężowym i lekko spłaszczonym bocznie ciele, koloru ciemnoszarego, czarnego, lub niebieskawego. Mierzy przeciętnie 30-55 cm długości ciała. Korpus pokryty pierścieniami, zwykle w ilości 81-86. Głowa stosunkowo szeroka i gruba. Posiada 4 rzędy zaostrzonych zębów. Para czuciowych wyrostków zlokalizowana bezpośrednio za otworami nosowymi. Oczy niewielkie, pokryte cienką warstwą skóry. Larwa podobna do wersji dorosłej, lecz mniejsza i z szerokimi, pierzastymi skrzelami.

Dymorfizm płciowy

Przypuszczalnie brak.

Populacja i zagrożenia

Notowany przez IUCN jako gatunek najmniejszej troski. Liczebność gatunku nie została zbadana i wymaga dalszych badań, lecz ze względu na szeroki zakres występowania uważa się płaza za niezagrożonego. Nie są znane poważne zagrożenia dla gatunku.

Pożywienie

Głównie skąposzczety, larwy owadów, owady lądowe, małe żaby, kijanki, inne niewielkie beznogie płazy(nawet własnego gatunku), małe, lub martwe ryby, skorupiaki(np. krewetki), oraz rozkładającą się materie roślinną i kawałki roślin wodnych.

Zachowanie

Prowadzi nocny, skryty tryb życia. Dzień spędza ukryty w norze, często dzieląc ją z innymi przedstawicielami gatunku. Żyje zwykle w płytkiej wodzie, blisko brzegu rzek i strumieni. Poluje przypuszczalnie odbierając bodźce elektryczne z otoczenia, za pomocą wyrostków czuciowych w okolicy nozdrzy(elektrorecepcja). W razie zagrożenia może wydzielać znaczną ilość lekko toksycznego śluzu. Często gatunek można spotkać w błotnistych bajorach, gdyż bardziej rozwinięte płuca od innych płazów beznogich, pozwalają mu przetrwać niedotlenienie i hiperkapnie. Większość tlenu pobiera przez otwór gębowy i płuca, lecz w czasie zanurzenia może oddychać przez skórę.

Rozród

Okres godowy przypada w porze deszczowej od grudnia/stycznia po lipiec/sierpień. U tego płaza występuje zapłodnienie wewnętrzne, a sama kopulacja trwa ok. 3 godziny. Jest gatunkiem żyworodnym. Samica po upływie 6 miesięcy, rodzi ok. 2-4 larwy w wodzie, pod koniec pory deszczowej. Larwy pierwotnie w ciele samicy żywią się żółtkiem z ich jajek, a następnie rozwijają się w jajowodzie, dokarmiane wydzieliną gruczołową produkowaną przez matkę. Dojrzałość płciową uzyskują po 2-3 latach. Samce rozmnażają się corocznie, natomiast samice raz na 2 lata.

Naturalni wrogowie

Głównie ptaki, węże i duże ryby.

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Czasami mogą zaplątywać się w sieci rybackie, kiedy poszukują martwych ryb. Rzadko hodowane, głównie w celach badawczych. Większym zainteresowaniem odznacza się spokrewniony gatunek Typhlonectes natans, częściej spotykany w akwarystyce.

Ciekawostki

• Przeprowadzone badania nad strumienicą płaskoogonowa, dowiodły iż jej wyrostki czuciowe na pysku odbierają bodźce elektryczne z otoczenia. Przypuszczalnie używa tych narządów do wyszukiwania ofiar, lub potencjalnego zagrożenia.
• Strumienica płaskoogonowa odznacza się wyższym stopniem ewolucyjnym od innych marszczelców, min. oba płuca są bardzo rozwinięte, oraz posiada prymitywnie rozwiniętą tchawicę(w przeciwieństwie do większości płazów beznogich). Posiada także jedno z najwyższych stężeń hemoglobiny we krwi, wśród wszystkich płazów.
• Płaz został opisany przez francuskich zoologów André Marie Constant Duméril i Gabriel'a Bibron w 1841 roku.
• Rodzaj Typhlonectes liczy jedynie 2 gatunki płazów, Typhlonectes natans i strumienice płaskoogonową.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Cayenne_caecilian

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Typhlonectes

-http://www.iucnredlist.org/details/59599/0

-http://amphibiaweb.org/species/1962

Boulengerula niedeni - dżdżowniczy płaz

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Boulengerula niedeni

Występowanie

Obszar występowania tego gatunku ogranicza się jedynie do Sagala Hill, obszaru znajdującego się w paśmie górskim Taita Hills w południowo-wschodniej Kenii. Występuje na wysokości 1000-1500 m n.p.mm, a jego areał występowania wynosi 29 km*2. Pierwotnie występował w górskich lasach, lecz obecnie większość z nich została przekształcona w gospodarstwa małorolne. Do przeżycia potrzebuje wilgotnej gleby, dlatego dosyć licznie występuje na plantacjach bananowców, wśród rozkładającej się roślinności, w szczególności w pobliżu strumieni. Nieobecny na plantacjach eukaliptusa(które obejmują większą powierzchnie w Sagala Hill), sosny, oraz w pozostałościach lasów górskich Sagala Hill powyżej 1500 m.

Ogólny opis

Boulengerula niedeni, jak inni przedstawiciele jego rodzaju, charakteryzują się nietypowym jak na płazy, wydłużonym i beznogim ciałem, podzielonym na odcinki(podobnie jak segmenty u dżdżownicy), przypominając przedstawiciela dżdżownicowatych. Mierzy przeciętnie do 30 cm długości, przy średnicy do 0,6 cm. W przeciwieństwie do dżdżownic posiadają otwór gębowy, nozdrza i oczy, oraz wyjątkową wśród kręgowców, parę wysuwanych macek(czułków), po każdej stronie głowy, między nozdrzami, a oczyma. Skóra jest gładka, pokryta kreatyną, przypominając czasami rybią łuskę. Pysk jest zaokrąglony z proporcjonalnie dużym otworem gębowym, posiadającym po dwa rzędy zębów w szczęce. Oczy są uwstecznione, niemal w całości pokryte skóra i kością. W zależności od środowiska i miejsca występowania, wyróżnia się kilka wariantów kolorystycznych tego płaza. Zwykle te występujące w wyższych partiach swojego występowania są ciemnobrązowe, natomiast te niżej zwykle jasnobrązowe z niebieskawym odblaskiem. Młode zwykle jasne, nieco przeźroczyste z ciemnym paskiem rozciągającym się na plecach marszczelca.

Dymorfizm płciowy

Przypuszczalnie brak.

Populacja i zagrożenia

Boulengerula niedeni jest klasyfikowany jako gatunek zagrożony wyginięciem, głównie z powodu swojego ograniczonego miejsca występowania, ograniczającego się jedynie do Sagala Hill. Powszechnie jednak uznaje się go za dość licznego na obecnym zasięgu. Występuje dosyć licznie na plantacjach bananowców, jednak większość Sagala Hill zostało przekształconych na plantację eukaliptusa i sosny na których gleba jest sucha, nieodpowiednia dla Boulengerula niedeni. Nie występuje on także w pierwotnych lasach powyżej 1500 m n.p.m. z niewyjaśnionych jeszcze przyczyn(przypuszczalnie inne warunki klimatyczne ze względu na wysokość nad poziomem morza, uniemożliwiają prawidłowy rozwój tego gatunku na tym terenie). Wycinka pozostałego lasu w Sagala Hill, może przyczynić się do pogorszenia stanu populacji tego gatunku. Pestycydy, zanieczyszczenie gleb oraz działanie światowej choroby płazów spowodowanej grzybem chytridiomycosis, może mieć także negatywne działanie na stan populacji płaza. Obecnie Towarzystwo Zoologiczne w Londynie Edge Of Existence prowadzi kampanie mającą na celu poznanie gatunku oraz przywrócenie naturalnego środowiska temu płazowi. Uświadamia się także miejscową ludność o roli Boulengerula niedeni, jaką pełnia jako naturalny wskaźnik jakości gleb. Likwidacja plantacji eukaliptusa, oraz przywrócenie plantacji bananowców może być dobrym posunięciem w celu ochrony tego płaza oraz zapewnieniu zysku miejscowej ludności z sprzedaży bananów.

Pożywienie 

Głównie dżdżownice i termity, oraz inne glebowe bezkręgowce.

Zachowanie

Niemal całe swoje życie płaz spędza ukryty w wilgotnej glebie i ściółce. Dzięki swojej kościstej i twardej głowie, może ryć nory w miękkiej ziemi. Zwykle aktywnie szukają ofiary, lub czyhają w bezruchu, bazując na swoim dobrym węchu i wysuwanych mackach, które odbierają sygnały chemiczne i dotykowe. Dzięki mocnym mięśniom szczęki i zakrzywionym zębom, zwykle złapana zdobycz nie może się uwolnić z uścisku. Dzięki wydzielanej toksynie przez gruczoły skórne, rzadko pada ofiarą drapieżników.

Rozród

Zachowania rozrodcze słabo poznane. U tego płaza dochodzi do zapłodnienia wewnętrznego, zwykle podczas pory deszczowej. Samica wykopuje podziemną komorę w której składa ok. 5 jaj. Jajka są strzeżone przez samice. Młode wykluwają się już w pełni ukształtowane, bez przechodzenia etapu larwalnego. Przejawia niezwykła formę opieki nad młodymi. Samica produkuje gęsto i pożywną warstwę skórną, która jest zjadana przez małe płazy, które posiadają wyspecjalizowane do tego celu zęby. Przypuszczalnie samodzielność osiągają w wieku ok. 1 roku po wykluciu, a dojrzałość płciową po 2 latach.

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie niektóre ptaki, węże i mrówki. Jednak ze względu na toksyczną wydzielinę skórną, może nie być powszechnym celem polowań.

Długość życia

brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Poza programami ochronnymi, którymi objęty jest ten gatunek, nie ma on szczególnego znaczenia dla człowieka. Nie potwierdzono przypadków trzymania tego gatunku w niewoli.

Ciekawostki

• Specyfika rozrodcza u tego gatunku została zaczerpnięta z krewniaczego gatunku Boulengerula taitana zamieszkującego endemicznie góry Taita Hills. Przypuszczalnie Boulengerula niedeni rozmnaża się podobnie.
• Podobne zachowania rozrodcze można zaobserwować u pokrewnego gatunku z rodzaju Siphonops(Siphonops annulatus).
• Został wymieniony w projekcie Evolutionarily Distinct and Globally Endangered w 2008 roku, jako ogniskowy gatunek płaza. Zakwalifikował się do pierwszej 10.
• Został opisany w 2005 roku przez grupę zoologów.
• Do rodzaju Boulengerula obecnie klasyfikowanych jest 7 gatunków płazów: Boulengerula niedeni, Boulengerula boulengeri, Boulengerula changamwensis, Boulengerula denhardti, Boulengerula fischeri, Boulengerula taitana i Boulengerula uluguruensis. 

Bibliografia:

-http://www.iucnredlist.org/details/61920/0

-https://en.wikipedia.org/wiki/Boulengerula_niedeni

-http://www.arkive.org/sagalla-caecilian/boulengerula-niedeni/

-http://www.edgeofexistence.org/amphibians/species_info.php?id=548

-http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Boulengerula&where-species=niedeni

Gruboskórzec meksykański - żyworodny płaz beznogi

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Płazy
• Rząd: Płazy beznogie
• Rodzina: Marszczelcowate
• Gatunek: Gruboskórzec meksykański(Dermophis mexicanus)

Występowanie

Występuje w Ameryce Środkowej, głównie zachodnią część wybrzeża Pacyfiku od zachodniego Nikaragua, południowo-zachodniego Hondurasu po południową Gwatemalę oraz w Meksyku(południowo-zachodni Chiapas, południowy, północnym i środkowy Veracruz, a także w północnym Chiapas oraz zachodnim Tabasco. Spotykany także u wybrzeża Atlantyku w północno-wschodniej Gwatemali i północno-zachodnim Hondurasie. Zamieszkuje przede wszystkim tropikalne i subtropikalne lasy deszczowe, wilgotne lasy nizinne i górskie, plantacje, wilgotne ogrody oraz zdegradowane lasy po wycince. Zazwyczaj występuje tam gdzie może znaleźć odpowiednio wilgotną glebę.

Ogólny opis

Gruboskórzec jest płazem beznogim wyglądem przypominającym dużą dżdżownice. Przeciętnie dorasta do 30-50 cm długości ciała. Skóra jest zwykle koloru ciemnoszarego lub szaroniebieskiego pokryta pierścieniowatymi fałdami skórnymi przypominającymi segmenty. Skóra jet dosyć twarda i gruba. Głowa posiada zaostrzony kształt, a na niej usytuowane są szczątkowe oczy pokryte skórą(narząd w zaniku) oraz nozdrza, pomiędzy którymi znajdują się para wyrostków. Zwykle skóra na części brzusznej i bocznej jest jaśniejsza z ciemniej zaznaczoną okolicą pierścienia. W żuchwie gruboskórca znajduje się jeden rząd zębów, a w szczęce dwa rzędy. 

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Populacja i zagrożenia

Gruboskórzec meksykański jest klasyfikowany jako gatunek narażony na wyginięcie. Zapewne niegdyś zamieszkiwał wiele większe obszary, obecnie jego populacja jest ograniczona do kilku stanowisk w Ameryce Środowej. Prowadzone badania świadczą iż populacja gruboskórca nadal spada, a  w ciągu 10 lat spadła o 30%. Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest utrata siedliska życia, transformacja uprawy kawy na plantacjach z plantacji zacienionych na otwarte oraz prześladowania ze strony miejscowej ludności, gdyż mylony jest z wężami. Czasami bywa obiektem handlu zwierzętami, lecz nie na taką skale aby było to poważne zagrożenie dla gatunku.

Pożywienie   

Bezkręgowce żyjące w ściółce(dżdżownice, termity, larwy owadów, ślimaki itp.) oraz sporadycznie małe kręgowce(jaszczurki, oseski gryzoni).

Zachowanie 

Poluje głównie nocą w szczególności podczas deszczu, kiedy łapie niczego nieświadome, przechodzące ofiary. Porusza się ruchem harmonijkowym lub falowym. Większość czasu spędza zakopany w wilgotnej glebie, rzadko wychodząc na eksponowane miejsce.

Rozród 

Gatunek żyworodny. Nie obserwowano zalotów gruboskórca, dlatego akt samego zapłodnienia jest dla badaczy zagadką. Gruboskórzec jest płazem u którego dochodzi do zapłodnienia wewnętrznego. Samiec jest zwykle aktywny prawie przez cały rok, lecz samice jedynie przez krótki i zsynchronizowany okres, dlatego przechowuje ona nasienie samca po kopulacji, aby do zapłodnienia doszło podczas owego okresu. Ciąża trwa przeciętnie 11 miesięcy. Larwy pierwotnie w ciele samicy żywią się żółtkiem z ich jajek(przez ok. 3 tygodnie), a następnie rozwijają się w jajowodzie, dokarmiane wydzieliną gruczołową produkowaną przez matkę. Często drażnią one ścianki jajowodu, aby stymulować produkcję. Matka rodzi zwykle od 3 do 16 w pełni ukształtowanych młodych, mierzących przeciętnie 10-15 cm długości. Okres rozrodczy zwykle przypada z porą deszczową, w pobliżu maja i czerwca. Dojrzałość płciową osiągają po 2-3 latach.

Naturalni wrogowie

Nie badano gruboskórca pod względem potencjalnej ofiary, choć prawdopodobnie rzadko bywa obiektem polowań ze względu na skryty tryb życia oraz dosyć grubą skórę. Może stać się ofiarą większych drapieżników np. psów, kotów, oposów

Długość życia

Brak danych.

Znaczenie dla człowieka

Czasami spotykany w handlu, choć bardzo rzadko(traktowany bardziej jako rarytas dla potencjalnych hodowców). Przez lokalnych mieszkańców czasami uważany za jadowitego węża i tępiony.

Ciekawostki

• Gruboskórzec meksykański jest jednym z niewielu żyworodnych płazów. Innymi są min. gruboskórzec wyspowy(Schistometopum thomense) i żaby z rodzaju Nectophrynoides(13 gatunków). Żyworodność jednak najczęściej występuje u płazów beznogich.
• U płazów spotykana jest także jajożyworodność występująca np. u salamandry plamistej(Salamandra salamandra) i czarnej(Salamandra atra). Z tą różnicą iż salamandra plamista rodzi dobrze rozwinięte larwy, do życia potrzebujące środowiska wodnego(rzadko rodzi w pełni ukształtowane młode), a salamandra czarna rodzi w pełni ukształtowane młode, mogące swobodnie przebywać na lądzie.
• Gruboskórzec jest jednym z najdłużej noszących ciąże płazów(ok. 11 miesięcy), choć salamandra czarna rodzi młode dopiero po 2-4 latach ciąży(w zależności od wysokości na jakiej występuje płaz) .
• Gruboskórzec meksykański jest spokrewniony z innymi gruboskórcami z rodzaju Dermophis(7 gatunków) min. Dermophis costaricensis, Dermophis glandulosus, Dermophis gracilior, gruboskórzec oaxacański*(Dermophis oaxacae), Dermophis occidentalis i gruboskórzec z La Loma*(Dermophis parviceps).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Mexican_burrowing_caecilian

-https://es.wikipedia.org/wiki/Dermophis_mexicanus

-http://www.iucnredlist.org/details/59545/0

-http://www.arkive.org/tapalcua/dermophis-mexicanus/

-http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-scientific_name=Dermophis+mexicanus