Ozimek - latający gad z Krasiejowa

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Protorosauria
• Rodzina: Sharovipterygidae
• Gatunek: Ozimek volans

Występowanie

Szczątki ozimka zostały odnalezione w Polsce na terenie wsi Krasiejów(gmina Ozimek) i miasta Woźniki(Województwo śląskie).

Siedlisko

Tereny na których występował gad pokryte były lasami iglastymi(klimat podzwrotnikowy z sezonowością). Przez gminę Ozimek przepływały liczne, wolno płynące rzeki z tendencją do częstych wylewów.

Okres występowania 

Późny trias, karnik 230 mln lat temu.

Ogólny opis

Ozimek był gadem o dość specyficznej budowie ciała. Osiągał ok. 40 cm długości ciała(od głowy po nasadę ogona), natomiast ogon mógł osiągać rozmiar przekraczający długość reszty ciała(ponad 40 cm). Szyja wydłużona, osiągająca ok. 15 cm długości(podobnie jak korpus). Czaszka diapsydalna, szeroka i zwarta. Szczęka była przypuszczalnie wyposażona w liczne, małe i ostre zęby. Kończyny smukłe i wydłużone, przednie osiągające ok. 15 cm długości, natomiast tylne ok. 23 cm. Palce kończyn były także wydłużone. Badacze przypuszczają iż kończyny ozimka były połączone błoną lotną, pozwalającą zwierzęciu szybować. Podobnie budowa ciała zwierzęcia przypomina inny wczesnotriasowy gatunek Sharovipteryx mirabilis, który łudząco przypomina ozimka. Oba zwierzęta są zaliczane do wspólnej rodziny(Sharovipterygidae) mimo iż ich stopień pokrewieństwa nie został zbadany.

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Pożywienie  

Przypuszczalnie owady i nieduże kręgowce.

Zachowanie

Ozimek był gadem, którego ciało przystosowane było do lotu szybowcowego. Przypuszczalnie większość życia spędzał wśród koron drzew, przemieszczając się z drzewa na drzewo szybując. Jego długa szyja i uzębienie(przypuszczalnie posiadał liczne, drobne zęby) były przystosowane do wyłapywania owadów, przypuszczalnie chwytanych podczas lotu ślizgowego. 

Rozród

Brak danych.

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Możliwe iż mógł padać ofiarą polonosuchusa.

Przyczyny wymarcia

Nie poznane. Gad mógł wymrzeć podczas tzw. wymierania karnikowego(Carnian Pluvial Event) ok. 230 mln lat temu, spowodowanego zmianami klimatycznymi(klimat stał się bardziej wilgotny).

Znaleziska

Kilka szczątków ozimka zostało znalezionych jedynie na terenie Krasiejowa(gmina Ozimek, Województwo opolskie). Pierwsze szczątki(kręgi grzbietowe) zostały odnalezione w 2001 roku i w przeciągu kilku lat odnajdywano pojedyncze kości kręgów i kończyn. Pierwotnie jednak sadzono iż należą do jakiegoś gatunku pterozaura, lub długoszyjego tanystrofa. W latach 2010-2013 skompletowano niemal cały szkielet ozimka, co potwierdziło iż badacze mają do czynienia z nowym, bardzo charakterystycznym gatunkiem. Opis nowego gatunku Ozimek volans został ukończony w 2015 roku, oraz oficjalnie opublikowany w 2016. W 2013 roku pojedynczy kręg szyjny ozimka został odnaleziony na terenie wykopalisk w Woźnikach.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Oziemek zaliczany jest do rzędu Protorosauria, archozauromorfów występujących na terenach Azji, Europy i Ameryki Północnej w okresach permu i triasu. Przedstawiciele rzędu charakteryzowali się wydłużoną budową kręgów szyjnych(długą szyją), oraz czaszką, która przypominała budową współczesne gatunki jaszczurek. Do rzędu można obecnie zaliczyć kilka rodzin Protorosauridae, Drepanosauridae, Tanystropheidae, czy Sharovipterygidae, choć całkowita liczba taksonów jest zmienna. Niegdyś Protorosauria były uznawane za lepidozaury(Lepidosauria), które obejmują także współcześnie żyjące łuskonośne i sfenodonty(hatterie), nieraz także uznane za bliskie pokrewieństwa z płetwojaszczurami(Sauropterygia), lecz niedawna analiza kladystyczna uznała  Protorosauria za archozauromorfy. Mimo to stopień pokrewieństwa między poszczególnymi grupami Protorosauria nie jest dokładnie poznany.

Rodzina Sharovipterygidae obejmuje obecnie dwa gatunki Sharovipteryx mirabilis i Ozimek volans. Przypuszcza się iż oba zdolne do lotu szybowcowego.

Ciekawostki

• Gatunek został oficjalnie opisany przez dwóch polskich paleontologów Jerzego Dzika i Tomasza Suleja.
• Kości ozimka posiadały cienkie ściany i duże jamy szpikowe(podobnie jak u pterozaurów), co jest przypuszczalnie przystosowaniem do szybowania(zmniejszony ciężar).
• Ozimek jest największym znanym szybującym zwierzęciem triasu.
• Innymi prehistorycznymi gadami zdolnymi do szybowania były między innymi, Coelurosauravus znany z permskich pokładów(ok. 260 mln lat) osiągający 40 cm długości i będąc najstarszym szybownikiem, oraz kühneozaur(Kuehneosaurus) występujący w triasie(ok. 215 mln lat), osiągający 70 cm długości.
• Nazwa rodzajowa Ozimek odnosi się do gminy Ozimek w województwie opolskim, natomiast epitet gatunkowy volans z łaciny oznacza "latający". 
• Na terenie wykopalisk w Krasiejowie, poza ozimkiem, odnaleziono kilka nowych taksonów min. silezaura(Silesaurus opolensis), opancerzonego archozaura Stagonolepis olenkae, czy drapieżnego rauizucha Polonosuchus silesiacus, także szczątki należące do płazów labiryntodontów Metoposaurus i Cyclotosaurus, oraz podobnych do gawiali fitozaurów Paleorhinus. 
• Jerzy Dzik i Tomasz Sulej(wraz z Grzegorzem Niedźwiedzkim) znani są także z opisania innego gatunku prehistorycznego zwierzęcia, drapieżnego archozaura odnalezionego na terenie Polski, nazwanego nietuzinkowo Smok wawelski.

Bibliografia:

-http://www.national-geographic.pl/aktualnosci/to-przelomowe-odkrycie-najwiekszy-latajacy-gad-odnaleziony-na-terenie-polski

-https://en.wikipedia.org/wiki/Ozimek_volans

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Ozimek_(rodzaj)

-http://www.eartharchives.org/articles/unusual-reptile-glided-over-poland-230-million-years-ago/
-http://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news,412259,remains-of-a-gliding-reptile-from-the-triassic-found-in-krasiejow.html
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Prolacertiformes

Gorgozaur - kampański władca równin

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Dinozaury gadziomiedniczne
• Rodzina: Tyranozaury
• Gatunek: Gorgozaur(Gorgosaurus libratus)

Występowanie

Gorgozaur występował w zachodniej części Ameryki Północnej na terenie Alberty(Kanada) i przypuszczalnie stanu Montana(USA).

Okres występowania

76,6-75 mln lat temu w kampanie(górna kreda).

Siedlisko

W okresie kampańskim zachodnia część Ameryki Północnej była przybrzeżną równiną(blisko Morza Środkowego Zachodu), bujno porośniętą roślinnością. Z uwagi na liczne rzeki płynące w kierunku morza, tereny te były często zalewane. Na owych terenach częste były także dotkliwe susze.

Ogólny opis

Gorgozaur był średniej wielkości teropodem, osiągającym 8-9 metrów długości ciała(od pyska po ogon) i wagę szacowaną na 2,5 ton. Podobnie jak u innych przedstawicieli tyranozaurów, czaszka była stosunkowo duża w stosunku do reszty ciała, lecz jej masę zmniejszały otwory(okna). Największa odkryta czaszka gorgozaura mierzyła 99 cm długości. W przeciwieństwie do innych tyranozaurów, czaszka gorgozaura była bardziej wydłużona niż wysoka. Koniec pyska zaokrąglony, natomiast nad oczami znajdowały się guzy(zbudowane z kości łzowej). Uzębienie typowe dla tyranozaurów(heterodontyzm, 26-30 zębów szczękowych i 30-34 w żuchwie), choć ich kształt był bardziej owalny, niż sztyletowaty, jak u innych przedstawicieli jego rodziny. Reszta ciała także budowy typowej jak dla tyranozaurów. Szyja masywna, wygięta na kształt litery "S". Kończyny przednie małe, wyposażone w dwa palce(chociaż u niektórych osobników zauważono obecność 3 kości nadgarstka). Kończyny tylne były długie i masywne. Kość udowa u największych osobników mierzyła ok. 105 cm długości, a piszczel był podobnej wielkości(u osobników młodych większy. co świadczy o ich umiejętności szybkiego poruszania się). Kończyny tylne wyposażone w cztery palce, z czego jeden niewielki, umieszczony z tyłu stopy i niestykający się z podłożem. Pozostałe trzy palce skierowane do przodu i uzbrojone w trzy pazury. Ogon długi i masywny, pełniący funkcję przeciwwagi do tułowia i głowy.

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Pożywienie 

Gorgozaur był jednym ze szczytowych drapieżników. Mógł aktywnie polować na występujące w tym okresie hadrozaury, oraz rzadziej na lepiej opancerzone ceratopsy, chasmozaury i ankylozaury.

Zachowanie

Brak danych. Przypuszczalnie gorgozaur był gatunkiem drapieżnika aktywnie ścigającym ofiarę, o czym świadczy długa kość piszczelowa(przystosowana do osiągania dużych prędkości), lecz niewykluczone iż polował z zasadzki. Możliwe iż był stadny, lub tworzył niewielkie grupy. Osobniki młodociane były szybsze i zwinniejsze niż osobniki dorosłe(dłuższa kość piszczelowa niż udowa), co świadczy o tym iż polowały na mniejsze i żwawe zwierzęta(np. wczesne ssaki, gady, ptaki itp.).

Rozród 

Brak danych. Podobnie jak inne teropody był gatunkiem jajorodnym. Młode osobniki polowały na małe kręgowce, przy czym były szybsze i zwinniejsze niż osobniki dorosłe. Przypuszczalnie osobniki młode osiągały wielkość dorosłych w wieku ok. 15-20 lat. 

Długość życia

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Gorgozaur dzielił okres i miejsce występowania razem z innym tyranozaurem daspletozaurem. Interakcje zachodzące między tymi dwoma gatunki są nieznane, choć przypuszczalnie konkurowały o pożywienie. Przypuszczalnie walki tych dwóch tyranozaurów były bardzo rzadkie, gdyż zapewne obie ze stron bały się zranienia, ograniczającego polowanie. Równie dobrze jednak oba dinozaury mogły zamieszkiwać inne środowiska, lub żywić się inną zdobyczą, nie wchodząc sobie w drogę.

Przyczyny wymarcia

Nieznane. Mógł wymrzeć w jednym z pomniejszym wymierań np. kampańskim.

Znaleziska

Gorgosaurus libratus został po raz pierwszy odkryty w 1913 roku przez amerykańskiego paleontologa Charles'a Mortram'a Sternberg'a na terenie Dinosaur Park Formation(Alberta, Kanada). Odkryty holotyp reprezentował kompletny szkielet z czaszką(8,25 m). Gatunek został opisany w roku następnym przez kanadyjskiego paleontologa Lawrence'a Lambe. Gorgozaur był pierwszym odkrytym tyranozaurem z kompletną dłonią. Niem więcej w tym samym czasie odkryto cztery inne szkielety gorgozaura(1 czaszkę i 3 kompletne szkielety). W 1917 roku opisano kolejny piaty szkielet odkryty przez Charles'a Mortram'a Sternberg'a, był on jednak mniejszy, czaszka smuklejsza, a kończyny dłuższe, dlatego szczątki opisano jako należące do nowego gatunku Gorgosaurus sternbergi, obecnie uważa się go za młodego osobnika Gorgosaurus libratus. W późniejszych latach odkryto jeszcze wiele szczątków gorgozaura.

Systematyka i pokrewieństwo

Obecnie do rodzaju Gorgosaurus klasyfikuje się tylko jeden gatunek Gorgosaurus libratus. Klasyfikowany jest także do rodziny tyranozaurów, teropodów zamieszkujących Amerykę Północną i Azję w późnej kredzie. Charakterystyczna dla tyranozaurów była duża czaszka(do 1,5 m u Tyrannosaurus rex) z szczęką uzbrojoną w sztyletowate i piłkowane zęby. Kończyny przednie skarłowaciałe, wyposażone w 2-3 palce(przypuszczalnie nie posiadały żadnych istotnych funkcji), natomiast tylne długie i masywne, przystosowane do szybkiego poruszania się. Największym znanym przedstawicielem rodziny jest Tyrannosaurus rex(szacowana długość ciała jednego z odnalezionych szkieletów wynosi 12,8 metrów), natomiast najmniejszym alioram(Alioramus remotus i Alioramus altai) z szacowana długością ciała 4 metry(choć z uwagi na skromne szczątki, nie wiadomo do końca czy jest przedstawicielem tyranozaurów. Możliwe iż odnalezione kości należą do młodego osobnika tego gatunku, stąd takie małe rozmiary. Niektórzy badacze sądzą także iż może być młodym osobnikiem tarbozaura). Tyranozaury były zapewne drapieżnikami, polującymi na inne dinozaury np. hadrozaury. Ich rozbudowana tylna część czaszki, wyposażona w silne mięśnie, dawała drapieżnikowi możliwość miażdżenia kości(siłę zgryzu szacuje się na 6400–13400 niutonów). Niektórzy badacze wysunęli teorię, jako że tyranozaury były padlinożercami, bardzo rzadko aktywnie polującymi.

Obecnie najbliższym krewnym grogozaura jest Daspletosaurus torosus. Oba gatunki są jedynymi przedstawicielami podrodziny Albertosaurinae.

Ciekawostki

• W 1856 roku amerykański paleontolog Joseph Leidy opisał dwa zęby pochodzące od tyranozauroida, znalezione w Judith River Formation(Montana, USA). Na ich podstawie opisał nowy gatunek tyranozaura Deinodon horridus, jednak w 1922 roku amerykańscy paleontolodzy William Diller Matthew i Barnum Brown porównawszy zęby deinodona i gorgozaura(który został opisany nieco później), oznajmili iż są niemal identyczne, lecz z uwagi na brak innych szczątków deinodona, powstrzymano się przed oficjalnym uznaniem gatunku za synonim. W 1970 roku kanadyjski paleontolog Dale Russell stwierdził iż zęby Deinodon horridus są nie tylko niemal nieodróżnialne od gorgozaura, ale także od nowo opisanego Daspletosaurus torosus, dlatego deinodona uznał za nomen vanum(nieudane nazwanie, "pusta" nazwa, nie pełniąca funkcji gatunku), jednak większość badaczy zakwalifikowało gatunek jako nomen dubium(nazwa gatunku wątpliwego). Rozpoznanie gatunku na podstawie zębów w rodzinie tyranozaurów jest zwykle trudne, gdyż większość gatunków posiada bardzo podobną budowę zębów, dlatego tyranozaury znane jedynie z skamieniałości w postaci zębów(Deinodon, Aublysodon) są uznawane za gatunki wątpliwe.
• Wiele skamielin tyranozaurów, często zostało nieprawidłowo zaliczonych do rodzaju Gorgozaur. W 1946 roku czaszka młodego tyranozaura znaleziona na terenie formacji Hell Creek(Montana, USA) została pierwotnie nazwana Gorgozaur lancensis, lecz w 1988 roku przemianowana na Nanotyrannus lancensis(choć niektórzy badacze sądzą iż czaszka należy do młodego Tyrannosaurus rex). W 1955 roku na terenie formacji Nemegt(Mongolia) zostały odnalezione szczątki należące do dwóch tyranozaurów, po czym nazwane Gorgosaurus lancinator i Gorgosaurus novojilovi. Obie nazwy okazały się błędne, a szczątki owych tyranozaurów uważane są obecnie za młode Tarbosaurus bataar.
• Jedną z największych debat w temacie tyranozaurów, dotyczyła ich sposobu zdobywania pożywienia. Jedna z hipotez mówi iż tyranozaury były aktywnymi drapieżnikami, a dowodzą tego szczątki roślinożernych dinozaurów(Triceratops, Edmontosaurus) w kościach których znaleziono odciski zębów tyranozaura, lecz także oznaki gojenia się(czyli zwierzęta przeżyły atak drapieżnika). Inna teoria mówi o tym iż tyranozaury były jedynie padlinożercami, niezdolnymi aktynie polować. Zwolennicy tej teorii zakładają iż tyranozaur nie mógł szybko biegać(choć sposób poruszania się zwierzęcia też jest sprawą dyskusyjną), a dobry węch(opuszki węchowe i nerwy węchowe bardzo dobrze rozwinięte) służył dinozaurowi do wyszukiwania pokarmu. Szczątki zaurolofa ze śladami zębów tyranozaura na kości barkowej, przychylają się do tezy iż tyranozaury były padlinożercami, gdyż reszta szkieletu roślinożercy była nietknięta(zwierzę nie zostało upolowane). Większość badaczy przychyla się jednak do tezy iż teropody z rodziny tyranozaurów żywiły się padliną, jak i aktywnie polowały(jak robią to dzisiejsze hieny).

Bibliografia:

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gorgosaurus.html

-https://en.wikipedia.org/wiki/Gorgosaurus

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Gorgozaur

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Tyranozaur#Strategie_.C5.BCywienia_si.C4.99

-http://dinopedia.wikia.com/wiki/Gorgosaurus

-http://blog.everythingdinosaur.co.uk/blog/_archives/2014/05/27/gorgosaurus-versus-albertosaurus-speculative.html

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Tyranozaury

-https://en.wikipedia.org/wiki/Tyrannosauridae

Sinraptor - chiński złodziej

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Dinozaury gadziomiedniczne
• Rodzina: Metriacanthosauridae
• Gatunek: Sinraptor(Sinraptor dongi i Sinraptor hepingensis)

Występowanie

Sinraptor zamieszkiwał tereny dzisiejszej Azji(szczątki odnaleziono na terenach Chin) ok. 160-153 mln lat temu(późna jura). W owym okresie tereny Azji porastały lasy iglaste.

Ogólny opis

Sinraptory posiadały typową dla sinraptorów dużą, masywną czaszkę osadzoną na krótkiej szyi, długi ogon, zredukowane kończyny przednie i dobrze rozwinięte tylne. Osiągał 2,5-3 metry wysokości, oraz 7,6 metrów długości ciała. Czaszka mierzyła ok. 1 metra długości i uzbrojona była w lekko zakrzywione do tłu zęby, które łatwo wypadały i były zastępowane kolejnymi. Kończyny przednie krótkie, zakończone trzema palcami z ostrymi i długimi pazurami. Kończyny tylne dobrze rozwinięte, przystosowane do dużych prędkości. Pazury skrócone, bardziej przypominające racice. Każda stopa posiadała trzy palce podporowe i jeden tylni(o nieznanej funkcji). Klatka piersiowa sinraptora masywna, natomiast ogon długi, osiągający ok. 3,5 metra długości.

Dymorfizm płciowy

Brak danych.

Pożywienie

Przypuszczalnie mniejsze zwierzęta np. epidexipteryx i nieduże, lub młode zauropody.

Zachowanie

Brak danych. Paleontolodzy przypuszczają iż większość teropodów(do których zaliczany jest także sinraptor) były jednymi z szczytowych drapieżników w łańcuchu pokarmowym. Polowały przypuszczalnie z zasadzki, nie wykluczone że działały stadnie. Sinraptor posiadał dobry węch, słyszał dobrze przypuszczalnie także niskie tony, lecz miał problem z wychwytywaniem tonów wysokich(podobnie jak współczesne krokodyle). Sinraptor poza rzędami ostrych zębów, posiadał także ostre pazury na kończynach przednich, mogące służyć do ranienia, lub przytrzymywania ofiary. Badacze sądzą iż sinraptory mogły polować podobnie jak współczesne kotowate, kończynami przednimi przytrzymywał ciało ofiary, natomiast serią ugryzień w szyję próbował zmiażdżyć tchawicę.

Rozród

Brak danych. Podobnie jak inne teropody był gatunkiem jajorodnym. Na podstawie analiz kości spokrewnionych gatunków teropodów, przypuszcza się iż młode osobniki osiągały maksymalne rozmiary w wieku ok. 15 lat, przy czym odnalezienie tkanki rdzennej(wytwarza wapń, podczas kształtowania się jaj w organizmie ptaków) u kilku młodocianych osobników teropodów(ok. 9 lat), wskazuję iż dinozaury te osiągały zdolność do reprodukcji wcześniej niż maksymalne rozmiary. W szczątkach młodych osobników zauważono iż kończyny dolne były proporcjonalnie dłuższe, niż u osobników starszych(młode osobniki były szybsze), co może świadczyć o odmiennych strategiach łowieckie. Przypuszczalnie młode sinraptory polowały na małe kręgowce.

Naturalni wrogowie

Młode mogły padać ofiarą jangczuanozaurów, celurozaurów(np. zuolonga) jak i miniraptorów z rodzaju Epidexipteryx.

Długość życia 

Szacowana długość życia większości teropodów to 20-30 lat.

Przyczyny wymarcia

Sinraptor wymarł przypuszczalnie podczas masowego wymierania pod koniec jury(145,5 mln lat temu), lub podczas innego mniejszego wymierania.

Ciekawostki 

• Holotyp zostało odnaleziony podczas wyprawy chińsko-kanadyjskiej w 1987 roku na terenie Formacji Shishugou. Sinraptor dongi został opisany w 1994 roku przez kanadyjskiego i chińskiego paleontologów Philip'a J. Currie i Xian'a Zhao, oraz nazwany na część chińskiego paleontologa Dong'a Zhiming.

• Do rodzaju Sinraptor zakwalifikowano także opisanego w 1992 roku Yangchuanosaurus hepingensis. Badacze zasugerowali iż mimo bliskiego pokrewieństwa jangczuanozaurów i sinraptorów, Yangchuanosaurus hepingensis morfologicznie bardziej przypomina przedstawiciela rodzaju sinraptorów.

• Nazwę "Sinraptor" można tłumaczyć na "Chińskiego złodzieja". Nazwa rodzajowa jest jednak myląca, gdyż sinraptory nie są związane z rodziną dromeozaurów, zwaną raptorami.

• Przypuszczalnie bliskimi krewnymi sinraptora są min. syjamotyran(Siamotyrannus isanensis), metriakantozaur(Metriacanthosaurus parkeri), shidaisaurus(Shidaisaurus jinae) i jangczuanozaur(Yangchuanosaurus zigongensis i shangyouensis).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Sinraptor

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/s/sinraptor.html

-http://fossilworks.org/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=54821

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Allozaur

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Allozauroidy

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Jangczuanozaur

Nyctosaurus - pterozaur z masztem

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Pterozaury
• Rodzina: Nyctosauridae
• Gatunek: Nyctosaurus(Nyctosaurus ‬gracilis‭, Nyctosaurus nanus, Nyctosaurus ‬lamegoi i Nyctosaurus bonneri)

Występowanie

Skamieniałości nyctosaurusa zostały odnalezione w osadach Smokey Hills Chalk części formacji Niobrara na terenie stanu Kansas(USA), gdzie w okresie kredowym znajdowało się Morze Środkowego Zachodu. Był przypuszczalnie pterozaurem zamieszkującym tereny przybrzeżne i polującym na pełnym morzu. Występował 85-84.5 milionów lat temu w późnej kredzie.

Ogólny opis

Nyctosaurus morfologicznie przypominał spokrewnione z nim pteranodony. Posiadał stosunkowo długie skrzydła, osiągając nieraz ponad 2 metry rozpiętości. Mierzył przeciętnie 37 cm długości ciała i ważył ok. 1,8 kg. Jednak pterozaur charakteryzował się niewyobrażalnie wydłużonym kostnym grzebieniem, osiągającym nawet 55 cm długości. Grzebień składał się z dwóch dźwigarów. Jeden skierowany był ku górze, natomiast drugi drugi, prostopadle skierowany w kierunku tylnej części ciała pterozaura, umiejscowiony blisko nasady grzebienia, osiągając ok. 30 cm długości. Także grzebień nyctosaurusa przypominał kształtem literę "L". Bezzębna szczęka i żuchwa zwierzęcia była wydłużona, cienka i zaostrzona, przypominając dziób. Nyctosaurus, poza palcem do którego była przyczepiona błona lotna, utracił wszystkie inne. Naukowcy sugerują iż mogło to być przystosowanie zwierzęcia do życia głównie w powietrzu(podobnie jak albatrosy).

Dymorfizm płciowy

Możliwe iż jak u spokrewnionego gatunku pteranodona u nyctosaurusa występował wielkościowy dymorfizm płciowy. Samce mogły być większe od samic. Także grzebień mógł osiągać większe rozmiary u samców, lecz obecnie brak na to dowodów.

Pożywnie

Nyctosaurus w wielkim prawdopodobieństwem żywił się rybami. Możliwe iż łapał je z powierzchni wody podczas lotu, lub nurkował, podobnie jak robią to współczesne ptaki morskie.

Zachowanie

Nyctosaurus przypuszczalnie większość życia spędzał w powietrzu, szybując nad morzem wykorzystując prądy powietrza powstające nad falami(podobnie jak współczesne albatrosy). Na lądzie poruszał się nieporadnie i przypuszczalnie na ziemie schodził jedynie w celach rozrodczych. Zagadką nyctosaurusa jest jednak zastosowanie jego ogromnego grzebienia. Jedna z pierwotnych hipotez mówiła o jego zastosowaniu podczas lotu. Grzebień miał być pokryty błoną, która dawała mu zalety aerodynamiczne. Jednak paleontolog Christopher Bennett odkrył iż na grzebieniu brak jakichkolwiek śladów tkanek miękkich, a jego budowa uniemożliwia ich zaczepieniu, dlatego skłonił się ku tezie iż twór na głowie pterozaura służył w celach pokazowych. Mógł wyznaczać pozycję w stadach tych zwierząt i być znaczącym czynnikiem przy doborze płciowym. Naukowcy biorąc pod uwagę wagę pterozaura i rozpiętość skrzydeł obliczyli iż mógł on latać z prędkością ok. 35 km/h.

Rozród

Nyctosaurus zapewne był zwierzęciem jajorodnym. Przypuszczalnie schodził na ziemie jedynie w celach rozrodczych. Niektóre czaszki młodocianych osobników nie wskazywały obecności tworu na głowie i przypuszczalnie rozwijał się on w określonym wieku, przypuszczalnie po 1 roku. Wiadomo również iż osiągnięcie rozmiarów dorosłego osobnika przez pisklę trwało ok. rok.

Naturalni wrogowie

Większe zwierzęta drapieżne, min. deinozuch, mozazaury, duże ryby(np. Xiphactinus) i rekiny. Pterozaur najbardziej narażony był przypuszczalnie podczas pobytu na lądzie.

Długość życia

Brak danych. Choć naukowcy szacują z badań szczątków iż niektóre osobniki w chwili śmierci były w wieku 5-10 lat.

Przyczyny wymarcia

Nyctosaurus wymarł przypuszczalnie podczas regresji Morza Środkowego Zachodu ok. 84.5 milionów lat temu. Wymarło wtedy większość gatunków zamieszkujących ten obszar.

Ciekawostki

• Pierwsze odnalezione szczątki nyctosaurusa zostały opisane w 1876 roku przez amerykańskiego paleontologa Othniel'a Charles'a Marsh'a. Paleontolog uznał zwierze za gatunek pteranodona i nazwał Pteranodon gracilis. Jednak w tym samym roku przekwalifikował gatunek do stworzonego dla niego rodzaju, nazwanego Nyctosaurus(czyli "nocny jaszczur", lub "nietoperzy jaszczur". Badacz uznał iż skrzydło pterozaura jest podobne do nietoperza). Holotyp badany przez Marsh'a nie posiadał zachowanego grzebienia. 
• Strukturę grzebienia pterozaura opisał dopiero w 2003 roku Christopher Bennett na podstawie dwóch okazów z dość dobrze zachowanymi kostnymi tworami.
• Liczba gatunków w rodzaju Nyctosaurus jest nadal niepewna. Nyctosaurus ‬lamegoi został opisany na podstawie niekompletnej kości ramiennej i choć formalnie gatunek różni się od rodzaju Nyctosaurus, obecnie nie został stworzony osobny rodzaj dla owego gatunku. W 1972 roku został opisany nowy gatunek Nyctosaurus bonneri, który anatomicznie nie różni się od Nyctosaurus ‬gracilis(dlatego jego ważność jest podważana). Nyctosaurus nanus w 1984 roku został przeklasyfikowany z rodzaju Pteranodon, choć dziś badacze spekulują nad ważnością gatunku.
• Nyctosaurus dzielił strefę życiową z Pteranodon longiceps i Ichthyornis dispar. Morze Środkowego Zachodu było natomiast zamieszkałe przez klidastesy, tylozaury, mozazaury z rodzaju Ectenosaurus, nielotnego nurkującego ptaka Parahesperornis alexi, podobnego do miecznika Protosphyraena, drapieżną i dużą rybę Xiphactinusa i rekiny z rodzaju Cretolamna.

• Nyctosaurus był dosyć krótkotrwałym rodzajem, który przetrwał ok. 1,5 mln lat w przeciwieństwie do blisko spokrewnionego rodzaju Pteranodon, który istniał od 88 do 80,5 mln lat temu. 
• Pteranodony są często określane mianem dinozaurów, choć nie są z nimi spokrewnione.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Nyctosaurus

-https://en.wikipedia.org/wiki/Nyctosaurus

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/n/nyctosaurus.html

-http://www.palaeocritti.com/by-group/pterosauria/nyctosaurus

-http://www.reptileevolution.com/nyctosaurusFMNH.htm

Yi - dziwne skrzydło. Dinozaur o najkrótszej nazwie.

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Dinozaury gadziomiedniczne
• Rodzina: Skansoriopteryksy
• Gatunek: Yi(Yi qi)

Występowanie

Skamieniałości Yi zostały odnalezione na terenie prowincji Hebei(Chiny) i szacowane są na okres przełomu środkowej i późnej jury ok. 160 mln lat temu. Zamieszkiwał przypuszczalnie subtropikalne i umiarkowane lasy pokrywające ten rejon w tamtym okresie.

Ogólny opis

Yi znany jest jedynie z jednego niekompletnego szkieletu. Był stosunkowo małym zwierzęciem, osiągającym ok. 45 cm długości ciała i 380 gramów masy ciała. Podobnie jak inne skansoriopteryksy posiadał krótką głowę i tępo zakończony pysk, oraz długie i smukłe kończyny przednie. Na owych kończynach rozpostarta była błona lotna(patagium), opierająca się na kostnym, wysłużonym wyrostku, przymocowanym do nadgarstka zwierzęcia(podobnie jak u nietoperzy). Kości palców były wydłużone, z proporcjonalnie najdłuższym trzecim palcem wśród skansoriopteryksów. Mimo to kostny wyrostek był nieco dłuższy od trzeciego palca. Wiadomo iż Yi qi był pokryty piórami, lecz w przeciwieństwie do kladu pennaraptorów, pióra były prostej budowy, podobne do pędzla. Pióra pokrywały większość ciała dinozaura. Na głowie i szyi były one długie i gęsto rozstawione, natomiast w okolicach ramienia i kości piszczelowej pióra osiągały długość nawet 6 cm. Pióra pokrywały także kończyny tylne, aż po śródstopie. Na skamieniałości zauważono także obecność melanosomów, także wiadomo iż Yi był pokryty ciemnym upierzeniem.

Dymorfizm płciowy 

Brak danych.

Pożywienie

Przypuszczalnie niewielkie zwierzęta np. owady, jaszczurki, żaby itp.

Zachowanie

Naukowcy sugerują iż Yi prowadził nadrzewny tryb życia, używając chwytnych kończyn przednich do wspinaczki po drzewach, jak robi to obecnie żyjący hoacyn. Przypuszczalnie mógł poruszać się między drzewami lotem ślizgowym, stabilizując lot dzięki krótkiemu ogonowi i długim piórom na nim się znajdującym.

Rozród

Brak danych.

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie większe dinozaury, węże itp.

Długość życia 

Brak danych.

Przyczyny wymarcia

Brak danych. Mógł wymrzeć podczas masowego wymierania kończącego okres jurajski(ok. 145 mln lat temu), spowodowanego przypuszczalnie wybuchem podmorskiego wulkanu Masywu Tamu, lub w późniejszych okresach.

Ciekawostki

• Yi qi, oraz nietoperz Ia io to gatunki zwierząt posiadające najkrótszą nazwę naukową, składającą się jedynie z 4 liter.
• Yi qi w języku mandaryńskim oznacza "dziwne skrzydło".
• Yi znany jest z jednego niekompletnego szkieletu odnalezionego przez rolnika Wang Jianrong's w kamieniołomie w Mutoudeng Village(Qinglong County, Hebei). Skamieniałość została następnie sprzedana przez rolnika do Shandong Tianyu Museum of Nature w 2007 roku, w którym Ding Xiaoqing rozpoczął dalsze badania nad owym znaleziskiem. Wielu badaczy wątpiło w autentyczność skamieliny, lecz tomografia komputerowa potwierdziła prawdziwość znaleziska. Początkowe badania prowadzone przez zespół chińskiego paleontologa Xu Xing'a i nazwa nowo odkrytego gatunku została opublikowana w czasopiśmie Natura 29 kwietnia 2015 roku.
• W tym samym kamieniołomie, gdzie odnaleziono skamieniałości Yi qi, odkryto także szczątki wymarłej salamandry Chunerpeton tianyiensis, pterozaurów Changchengopterus pani, Dendrorhynchoides mutoudengensis i Qinglongopterus guoi, oraz prymitywnego ssaka Arboroharamiya jenkinsi.
• Rodzina Scansoriopterygidae reprezentowana jest przez 3 gatunki wspinających się i szybujących maniraptorów min. Yi qi, Epidexipteryx hui i Scansoriopteryx heilmanni. Jedynie przy Yi qi naukowcy są pewni iż posiadał patagium(błonę lotną), co potwierdziło wcześniejsze sugestie iż dwa pozostałe gatunki także mogły być w nią wyposażone.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Yi_(dinosaur)

-https://en.wikipedia.org/wiki/Scansoriopterygidae

-http://blogs.scientificamerican.com/tetrapod-zoology/yi-qi-is-neat-but-might-not-have-been-the-black-screaming-dino-dragon-of-death/

-https://en.wikipedia.org/wiki/Great_evening_bat

Pachyrinozaur - grubonosy jaszczur

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Dinozaury ptasiomiedniczne
• Rodzina: Ceratopsy
• Gatunek: Pachyrinozaur(Pachyrhinosaurus canadensis)

Występowanie

Pachyrinozaur zamieszkiwał tereny dzisiejszej Alberty(Kanada), gdzie rósł prehistoryczny las iglasty(tajga) ok. 71-75 mln lat temu(późna kreda).

Ogólny opis

Pachyrhinosaurus canadensis był największym z pachyrinozaurów osiągając 7-8 metrów długości ciała i wagę 3-4 ton. Nie posiadał rogów na czaszce(jak większość centrozaurów), lecz zgrubiałe i grube wypustki nad nosem, oraz nieco mniejsze nad oczyma, u Pachyrhinosaurus canadensis nieznacznie oddzielone od siebie wąskim rowkiem. Pachyrinozaur posiadał także charakterystyczną kryzę, pokrytą dwoma dużymi i kilkoma mniejszymi rogami. Dwa główne znajdowały się w górnej części kryzy, charakterystycznie zakrzywione w kierunku boków kostnego kołnierza. Nieco wyżej znajdowały się także dwa mniejsze zakrzywione rogi, skierowane w przeciwnym kierunku. Pośrodku kryzy znajdował się także jeden główny róg, czasami z kilkoma mniejszymi skierowanymi do przodu. Reszta ciała masywna z długimi kończynami o podobnej wielkości i długim, grubym ogonem.

Dymorfizm płciowy

Przypuszczalnie występował, lecz nie został on dokładnie poznany.

Pożywienie

Roślinożerca.

Zachowanie

Był  zapewne gatunkiem stadnym, na co wskazuje zbiorowy grób kilkunastu zwierząt odnaleziony w 1972 roku w formacja Waptiti(Kanada). Stado pachyrinozaurów przypuszczalnie zaskoczyła powódź. Odnaleziono wśród skamieniałości także szczątki zwierząt młodych, co może wskazywać na to iż zwierzęta te opiekowały się swoimi młodymi. Odnalezienie w szczątkach pachyrinozaura linii zatrzymanego wzrostu, świadczy o tym iż nie opuszczały terenów podbiegunowych podczas nocy polarnej.

Rozród  

brak danych. Przypuszczalnie opiekowały się młodymi.

Naturalni wrogowie

Duże i mięsożerne teropody np. albertozaur.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia 

Pachyrinozaury mogły wymrzeć podczas tzw. wymierania kredowego ok. 66 mln lat temu, kiedy to wymarły wszystkie dinozaury, plezjozaury, mozazaury, pterozaury, oraz wiele innych grup zwierząt i roślin. Obecnie najpopularniejsza hipoteza mówi o uderzeniu planetoidy w powierzchnie Ziemi, co spowodowało wymieranie.

Ciekawostki

• Pierwsze szczątki pachyrinozaura zostały odkryte w 1946 roku w formacji Horseshoe Canyon w Albercie przez amerykańskiego paleontologa Charles'a Mortram'a Sternberg'a.
• W roku 1972 w Albercie(formacja Waptiti) odkryto duże nagromadzenie szczątków należących do Pachyrhinosaurus lakustai. W sumie odnaleziono 14 czaszek i ponad 3,5 tysiąca pozostałych elementów kostnych.
• Rodzaj Pachyrhinosaurus liczy 3 gatunki min. Pachyrhinosaurus canadensis, Pachyrhinosaurus lakustai i Pachyrhinosaurus perotorum.

Bibliografia:
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Pachyrinozaur

-https://en.wikipedia.org/wiki/Pachyrhinosaurus

-http://mentalfloss.com/article/62977/10-resilient-facts-about-pachyrhinosaurus

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/p/pachyrhinosaurus.html

-http://landbeforetime.wikia.com/wiki/Pachyrhinosaurus

-http://dinopedia.wikia.com/wiki/Pachyrhinosaurus

Gallimim - strusi dinozaur

inne nazwy: gallimimus

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Dinozaury gadziomiedniczne
• Rodzina: Ornitomimy
• Gatunek: Gallimim(Gallimimus bullatus)

Występowanie

Szczątki gallimima zostały odnalezione w formacji Nemegt na terenie Mongolii. Dinozaur zamieszkiwał przypuszczalnie południową część pustyni Gobi i Azję centralną w później kredzie ok. 70 mln lat temu.

Środowisko zamieszkałe przez gallimima było okresowe nawiedzane przez okresy suche, lecz obecność kanałów rzecznych, jezior i bagien zapewne utrzymywały bogatą faunę i florę rejonu.

Ogólny opis

Gallimim mierzył ok. 4-6 metrów długości ciała i ok. 2 metry wysokości. Ważył ok. 450 kg. Jest tzw. dinozaurem strusiopodobnym, z uwagi na dwunożną postawę ciała, małą głowę, długie i masywne kończyny tylne, oraz długą szyję. Posiadał także proporcjonalnie krótkie kończyny przednie, długie pazury i długi, masywny ogon. Jak na teropoda posiadał bardzo długą szyję, oraz niewielką głowę, na której umiejscowiony był wydłużony, rogowy dziób. W szczękach znajdowały się drobne ząbki, podobnie jak u dzisiejszych kaczek i flamingów, przypuszczalnie stosowane do odfiltrowywania wody z drobnych żyjątek. Oczy znajdowały się po bokach głowy, dlatego nie posiadał widzenia stereoskopowego. Kości, podobnie jak u dzisiejszych ptaków, były pneumatyczne(puste w środku), a co wraz z silnie rozbudowaną kością biodrową, dobrze rozbudowanym ogonem, długimi kończynami tylnymi z krótkimi palcami, sugeruje iż mógł biegać ze znaczną prędkością(możliwe iż był najszybszym lądowym dinozaurem), choć nie została ona obecnie oszacowana. Obecnie badania zasugerowały iż ruchy żuchwy i szczęki pomiędzy sobą, były bardzo ograniczone. Niektórzy paleontolodzy sugerują iż mógł być opierzony.

Dymorfizm płciowy

brak danych.

Pożywienie

Nawyki żywieniowe gallimima są kwestią sporną. Pierwotnie zasugerowano iż polował na niewielkie zwierzęta, odnajdywane pośród roślinności, przy pomocy przednich kończyn(które rozgarniały roślinność). Później zaproponowano iż galimim był wszystkożerny, lub roślinożerny. Badania przeprowadzone na dziobie dinozaura sugerują, iż kreatynowa konstrukcja i obecność rogowych wypustek, występujące u dzisiejszych kaczek, mogły służyć do odcedzania drobnego pokarmu z wody(min. szczątków roślinnych, mięczaków, planktonu itp.). Jednak inni badacze zauważyli iż rogowe wypustki występują także u niektórych roślinożernych żółwi i edmontozaura, a sama energia wykorzystana z pokarmu pochodzącego z filtrowania wody, nie wystarczyłaby dla tak dużego zwierzęcia, dlatego badacze są bardziej skłonni do tego iż galimim był roślinożerny.

Zachowanie

Przypuszczalnie żył stadnie, lub w niewielkich grupach(jak większość roślinożernych dinozaurów), dając większe poczucie bezpieczeństwa. W razie zagrożenia prawdopodobnie szybko uciekał, a w ostateczności bronił się przy pomocy długich pazurów.

Rozród

brak danych. Przypuszczalnie jajorodny.

Naturalni wrogowie

Większe mięsożerne dinozaury i krokodyle np. alioram.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Wymarł przypuszczalnie podczas tzw. wymierania kredowego ok. 66 milionów lat temu, przypuszczalnie spowodowane uderzaniem planetoidy w Ziemie, lub wzmożonym wulkanizmem. Podczas owego zdarzenia wymarły wszystkie nieptasie dinozaury, wszystkie pterozaury, plezjozaury, mozazaury, belemity, amonity, większość linii otwornic, pszczół, roślin lądowych(z wyjątkiem paprotników), a także wiele innych organizmów.

Ciekawostki

• Szczątki gallimima zostały odnalezione przez grupę paleontologów Zofii Kielan-Jaworowskiej, podczas polsko-mongolskiej wyprawy na pustynie Gobi w sierpniu 1963 roku. Odnalezienie nowego gatunku dinozaura ogłoszono w 1965 roku, a w 1972 roku zwierzę zostało naukowo opisane przez grupę paleontologów, mongoła Rinchen'a Barsbold'a i polaków Halszkę Osmólską i Ewę Roniewicz. Nazwany Gallimimus oznaczający "podobny do kury", ze względu na budowę pierwszych kręgów szyjnych, podobnych do kuraków.
• Czasami wyróżnia się jeszcze jeden gatunek gallimima Gallimimus mongoliensis, z uwagi na nieco odmienną budowę szkieletu. Obecnie jednak notowany jako nomen nudum.
• Występował w filmie Park jurajski.
• Większość ornitomimów w swojej nazwie posiada odniesienie do współcześnie żyjących ptaków min. Struthiomimus(podobny do strusia), Pelicannimimus(podobny do pelikana) i Anserimimus(podobny do gęsi). Sama rodzina Ornithomimidae oznacza "ptasiopodobne".
• W Polsce znajdują się jedynie kopie szkieletów gallimima, oryginał został zwrócony Mongolii.             

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Gallimim

-https://en.wikipedia.org/wiki/Gallimimus

-https://museumvictoria.com.au/melbournemuseum/discoverycentre/dinosaur-walk/meet-the-skeletons/gallimimus/

-http://dinopedia.wikia.com/wiki/Gallimimus

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/g/gallimimus.html

Prestozauch - krokodyli biegacz

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Zauropsydy
• Rząd: Rauizuchy
• Rodzina: Prestosuchidae
• Gatunek: Prestozauch(Prestosuchus chiniquensis)

Występowanie

Szczątki prestozaucha odnaleziono na terenie Brazylii, dlatego przypuszcza się iż zamieszkiwał tereny dzisiejszej Ameryki Południowej w ladynie(piętro triasu) ok. 234-228 milionów lat temu.  Prawdopodobnie zasiedlał tereny zakrzewione, lub zalesione, gdzie łatwo mógł zasadzać się na ofiarę.

Ogólny opis

Prestozauch był bardzo bliskim krewnym krokodyli, lecz swoją budową ciała znaczeni różnił się od współczesnych przedstawicieli krokodyli. Dorastał do ok. 5-6 metrów długości ciała i 160 cm wysokości. Posiadał grubą, wydłużoną czaszkę(ok. 1 metr długości), z licznymi, ząbkowanymi zębami. Kończyny były wyprostowane i umiejscowione pod tułowiem. Badania nad szkieletem sugerują iż był czteronożny, choć przedstawiciele blisko spokrewnionego rodzaju Poposaurus byli dwunożni. Kończyny były dobrze rozwinięte, dzięki czemu mógł rozwijać dużą prędkość podczas biegu. Ogon był długi i masywny, stanowiący ok. połowę długości ciała. Na odcinku kręgosłupa znajdowały się 2-3 kostne płytki, pełniące zapewne funkcję obronną.

Dymorfizm płciowy

brak danych.

Pożywienie

Mięsożerny. Przypuszczalnie polował na małe dinozaury i aetozaury.

Zachowanie

Budowa kończyn świadczy o tym iż był sprawnym drapieżcą, mogącym poruszać się ze znaczną prędkością i zwinnością. Do zabijania swoich ofiar używał zapewne mocnych szczęk.

Rozród

brak danych.

Naturalni wrogowie

Inne większe mięsożerne aetozaury i krokodyle.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Mógł wymrzeć podczas tzw. wymierania triasowego ok. 201 milionów lat temu. Wymiernie było spowodowane załamaniem klimatycznym, spowodowanym przypuszczalnie wzmożonym wulkanizmem, lub uderzeniem asteroidy(nie odnaleziono krateru). W tym okresie wymarło większość organizmów wodnych(ok. 80%), poza ichtiozaurami i plezjozaurami, oraz większość aetozaurów, fitozaurów i rauizuchów.

Ciekawostki

• Obecnie jest jedynym przedstawicielem prestozauchów.
• Pierwsze skamieniałości tego gada odkryto w 1938 roku przez niemieckiego paleontologa Friedrich'a von Huene w okolicy miasta Sao Pedro do Sul w Brazylii. Został on opisany przez von Huene w 1942 roku i nazwany na część brazylijskiego paleontologa Vicentino Prestes de Almeida.
• Obecnie najbliższymi żyjącymi krewniakami pretozaucha są krokodyle, aligatory i gawial.
• Niektórzy badacze sugerują iż są bliżej spokrewnione z grupą Crurotarsi, niż z rauizuchami.
• Najbliższymi krewnymi prestozaucha są zaurozuchy i  postozuchy.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Prestozuch

-https://pt.wikipedia.org/wiki/Prestosuchus_chiniquensis

-https://en.wikipedia.org/wiki/Prestosuchus

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/p/prestosuchus.html

-http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1278021/Prestosuchus-chiniquensis-Fearsome-predator-roamed-Earth-dinosaurs-discovered.html