Zębiełek białawy - ryjówka tworząca karawanę

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Owadożerne
• Rodzina: Ryjówkowate
• Gatunek: Zębiełek białawy(Crocidura leucodon)

Występowanie

Zamieszkuje Europę i Azję Zachodnią, głównie w rejonie Morza Śródziemnego. Zębiełka białawego można spotkać od północnego Izraela, Libanu i wschodnich obszarów przybrzeżnych Syrii przez północny Iran, Turcję, Gruzję, Rosję po południowy obszar Obwodu wołgogradzkiego, Ukrainę(poza północnymi i północno-wschodnimi obszarami), południowo-zachodnią Białoruś, południowo-wschodnią i wschodnią Polskę, Słowację, zachodnie i południowe Czechy, Niemcy(poza północnymi i zachodnimi rejonami), Belgię, południową Holandię po północną Francję, Szwajcarię, Włochy i Bałkany. Zamieszkuje także liczne wyspy Morza Śródziemnego(poza wyspą Lesbos). Odizolowana populacja występuję na południowym terenie Obwodu samarskiego(Rosja). Zasiedla zwykle suche siedliska górskie min. łąki, tereny leśne(głównie obrzeża), pola uprawne, tereny zakrzewione, półpustynie, stepy, a także brzegi rzek, obszary kamieniste, ogrody, tereny podmiejskie i miejskie. Zębiełka białawego spotyka się do ok. 2500 m n.p.m..

Ogólny opis

Zębiełek białawy osiąga 6-9 cm długości ciała, a jego ogon mierzy 3-4,5 cm długości. Masa ciała waha się między 6-17 gramami. Charakterystyczna dla ryjówek wydłużona czaszka i brak łuków jarzmowych. Grzbiet i boki ciała koloru brązowego, ciemnobrązowego, lub rdzawo-kasztanowego, natomiast spód ciała biały, lub szarawy. Ubarwienie grzbietu i spodu ciała mocno kontrastujące i odgraniczone. Pysk różowy, natomiast zęby białe. Uszy dobrze wykształcone, widoczne spod sierści. Długi ogon pokryty dodatkowo długimi włosami. Zwierzęta młode pokryte jaśniejszymi włosami.

Dymorfizm płciowy

brak.

Populacja i zagrożenia

Zębiełek białawy jest gatunkiem klasyfikowanym przez IUCN jako najmniejszego ryzyka na wyginięcie. Mimo to jego populacja na północnych i zachodnich granicach zasięgu wydaje się maleć. W Europie Wschodniej(np. na Ukrainie) populacja zębiełka białawego zmniejszyła się drastycznie w przeciągu 50 lat. W rejonie Morza Śródziemnego populacja zębiełka wydaje utrzymywać się na stabilnym poziomie, natomiast trendy populacji gatunku na terenie Azji nie są znane. Poważnym zagrożeniem dla zębiełka białawego jest intensyfikacja rolnictwa, a przed wszystkim stosowanie pestycydów, które prowadzą do przypadkowych podtruć i zmniejszenia liczebności ofiar ryjówki. Gatunek objęty ochroną gatunkową na mocy Konwencji Berneńskiej w Załączniku III na części swojego zasięgu. W Polsce gatunek objęty ochroną ścisłą.

Pożywienie 

Poluje na bezkręgowce i małe kręgowce(jaszczurki, żaby i małe ssaki). 

Zachowanie

Zębiełek białawy jest gatunkiem o głównie nocnym trybie życia. Dzień spędza w ukryciu, a kiedy zapadnie zmierzch wyrusza na łowy. Jako schronienia używa opuszczonych nor kretów, nornic i innych gryzoni, a także buduje własne gniazda(kuliste zamknięte) splecione z trawy zwykle pod korzeniami drzew i zwałami gałęzi. Wiedzie zwykle samotniczy tryb życia o silnym terytorializmie, choć sądzi się iż może okresowo łączyć się w niewielkie grupki, zwłaszcza w okresie jesiennym i zimowym, aby zmniejszyć straty ciepła podczas odpoczynku w gnieździe. Jak większość ryjówek jest bardzo żarłoczna, a w przeciągu jednej nocy może zjeść pokarm o łącznej masie dorównującej jej własnej. W razie zagrożenia ucieka, a jeśli jest to niemożliwe przykuca, unosi głowę ukazując zęby oraz głośno piszczy. W obronie terytorium jest bardzo agresywna piszcząc i rzucając się na napastnika. Kiedy ilość ofiar zębiełka maleje np. w okresie zimowym hibernuję. Ekologia gatunku dość słabo poznana.

Rozród

Okres rozrodczy zębiełka białawego przypada od kwietnia do września, podczas którego samica może wydać na świat 2-4 mioty. Okres ciąży trwa 28-31 dni. Samica w gnieździe wysłanym suchą trawą rodzi od 3 do 10 młodych ważących zaledwie 0,8-0,9 grama. Samce przypuszczalnie nie uczestniczą w odchowie młodych. Młode ryjówki otwierają oczy po 13 dniach, a już w 16 dniu są pokryte włosami. W wieku 18-22 dni są odstawiane od piersi, a dojrzałość płciową osiągają w wieku 8-10 miesięcy. Ryjówki z rodzaju Crocidura wykształciły dosyć ciekawą strategie matczynej opieki podczas opuszczania gniazda. W razie zagrożenia, lub kiedy młode nie są jeszcze w pełni samodzielne chwytają się mocno nasady ogona pobliskiego osobnika, tworząc rząd zwany karawaną. Na czele karawany znajduje się zawsze matka. 

Naturalni wrogowie

Większe zwierzęta mięsożerne np. koty, węże, a zwłaszcza sowy.

Długość życia

W stanie dzikim do 3 lat. W niewoli do 4 lat.

Znaczenie dla człowieka

Nie posiada szczególnego znaczenia dla człowieka. Czasami trzymany w niewoli, głównie w celach badawczych. Często zasiedla ludzkie osiedla. 

Ciekawostki

• Monitoring populacja zębiełka białawego(jak i większości innych ryjówek) polega na badaniu sowich wypluwek i wyszukiwaniu szczątków owego gatunku.
• Przyśpieszone procesy metaboliczne za sprawą dużej powierzchni ciała w stosunku do wagi wymaga spożycia pokarmu dorównującej masie ciała w przeciągu 1 doby. Ryjówka ginie w przeciągu 5-10 h jeżeli podczas żerowania nie znajdzie pożywienia.
• Nazwa "zębiełek" odnosi się do zębów, które posiadają białą koronę.
• Gatunek został opisany w 1780 roku przez francuskiego przyrodnika Johann'a Hermann'a.
• Rodzaj Crocidura liczy obecnie 182 gatunków ryjówek(jeden z rodzajów o największej liczbie przedstawicieli wśród ssaków) min. zębiełka myszatego(Crocidura russula), Crocidura palawanensis i Crocidura niobe.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C4%99bie%C5%82ek_bia%C5%82awy

-https://en.wikipedia.org/wiki/Bicolored_shrew

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C4%99bie%C5%82ek

-http://www.iucnredlist.org/details/29651/0

-http://animaldiversity.org/accounts/Crocidura_leucodon/

Ryjkowate - w całości wytępiona rodzina. Endemity Antyli.

inne nazwy: ryjówki zachodnioindyjskie*

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Owadożerne
• Rodzina: Ryjkowate(Nesophontidae)
• Gatunek: (9 opisanych) Nesophontes edithae, Nesophontes hypomicrus, Nesophontes longirostris, Nesophontes major, Nesophontes micrus, Nesophontes paramicrus, Nesophontes submicrus, Nesophontes superstes i Nesophontes zamicrus

Występowanie

Nesophontidae zamieszkiwały endemicznie Kubę, Haiti, Portoryko, Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych i Kajmany. Zamieszkiwały nisze od wilgotnych lasów górskich po przybrzeżne równiny. 

Ogólny opis

Nesophontidae z wyglądy przypominały ryjówki, choć były od nich większe. Głowa była smukła z małymi oczami i ruchomymi ryjkami. Ogon był długi. Wielkość wahała się w granicach od ok. 10 cm długości i 10 gramów wagi(Nesophontes zamicrus), po ok. 20 cm długości i 200 gramów wagi(Nesophontes edithae).

Pożywienie

Owadożercy.

Zachowanie

Prowadziły raczej nocny tryb tryb życia. Większość przedstawicieli konkurowało o pokarm z większymi almikami, a później także z wprowadzonym szczurem śniadym, co doprowadziło do wyginięcia gatunków. Bardzo mało wiadomo o ekologi tej rodziny zwierząt.

Naturalni wrogowie

Wiadomo iż padały ofiarą sów, gdyż znajdowano wypluwki z częściami ciała członków Nesophontidae.

Przyczyny wymarcia

Przypuszczalnie większość przedstawicieli wyginęła na szybko, po skolonizowaniu wyspy przez Europejczyków. Wprowadzenie szczura śniadego i myszy domowej doprowadziło do wymarcia wszystkich przedstawicieli tej rodziny, gdyż wypierały one rodzime gatunki ssaków z zajmowanych przez nich terenach. Wszyscy przedstawiciele rodziny Nesophontidae wymarli około wieku XVI, choć niektórzy twierdzą iż mogły przetrwać do XX wieku. Nie którzy badacze sądzą iż Nesophontidae wymarły przed kolonizacją Ameryki, wytępione przez Indian.     

      

Nesophontes edithae

• Zwany ryjkiem portorykańskim. Jest najbliżej znanym przedstawicielem rodziny Nesophontidae.
• Zamieszkiwał endemicznie zachodnią część wyspy Portoryko, oraz należące do tej wyspy Vieques Island, oraz Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych w tym wyspy Saint John i Saint Thomas. Występował przede wszystkim w górskich lasach.
• Był największym przedstawicielem rodziny Nesophontidae. Mierzył przypuszczalnie ok. 20 cm długości ciała, przy masie ok. 200 gram. Swoje rozmiary zawdzięcza brakiem konkurencji strony almikowatych. 
• Większość kopalnych szczątków tego gatunku znajduje się w Natural History Museum w Londynie.
• Przypuszczalnie wymarł ok. XVI wieku po kolonizacji wysp przez Europejczyków i wprowadzeniu szczura śniadego.
• Opisany w 1916 roku przez niejakiego Anthony, który na jego podstawie opisał rodzinę Nesophontidae.  

Nesophontes hypomicrus

• Zwany ryjkiem hispaniolskim. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Przypuszczalnie zamieszkiwał endemicznie Haiti i Dominikanę. 
• Znany jedynie z sowiej wypluwki zawierającej czaszkę i kawałki szkieletu. Znalezioną ją w jaskini w pobliżu plantacji Atalaya.
• Został opisany w 1929 roku przez Gerrit'a Miller'a Jr.
• Przypuszczalnie wyginął wraz z wprowadzeniem szczura śniadego i myszy domowej na wyspę w XIV wieku.

Nesophontes longirostris

• Zwany ryjkiem długonosym. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Znany jedynie z jednej czaszki, proporcjonalnie nieco dłużej od innych przedstawiciel rodziny. Stąd epitet gatunkowy "longirostris" oznaczający "długi ryjek".
• Zamieszkiwał endemicznie Kubę.
• Opisany w 1919 roku przez niejakiego Anthony.

Nesophontes major

• Zwany ryjkiem dużym. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Zamieszkiwał endemicznie Kubę.
• Szczątki tego zwierzęcia odnaleziono w jaskini Cueva de La Santa w Hawanie. 
• Został opisany w 1970 roku przez Oscar'a Arredondo.

Nesophontes micrus

• Zwany ryjkiem antylski. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Stwierdzony na Kubie, Haiti i wyspie Pines.
• Został opisany przez Glover'a Morrill'a Allen'a w 1917 roku.

Nesophontes paramicrus

• Zwany ryjkiem drobnym. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Endemit Haiti. 
• Znany z czaszki i kawałków kości z wypluwki sowy, znalezionej w jaskini w pobliżu miasta Saint-Michel-de-l'Atalaye.
• Został opisany w 1929 roku przez Gerrit'a Miller'a Jr.

Nesophontes submicrus 

• Zwany ryjkiem małym. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Endemit Kuby.
• Szczątki zwierzęcia znalezione w jaskini Cueva de La Santa w Hawanie.
• Opisany w 1970 roku przez Oscar'a Arredondo.

Nesophontes superstes

• Zwany ryjkiem kubańskim. Bardzo słabo poznany gatunek.
• Endemit Kuby.
• Jego żuchwa została odnaleziona w jaskini Cueva de la Ventana w prowincji Pinar del Rio.
• Epitet gatunkowy "superstes" oznacza "ocalały", gdyż pierwotnie myślano iż szczątki są dosyć świeże, a zwierze zdechło niedawno. Niektórzy badacze sądzą iż mógł przetrwać do naszych czasów.
• Został opisany w 1977 roku przez niejakiego G. Fischer'a.

Nesophontes zamicrus

• Zwany ryjkiem haitańskim. Najmniejszy przedstawiciel Nesophontidae, mierzący ok. 10 cm i 10 gramów wagi. Bardzo słabo opisany gatunek.
• Zamieszkiwał endemicznie Haiti.
• Szczątki tego zwierzęcia znaleziona w jaskini w pobliżu plantacji Atalaya, gdzie znany jest z sowiej wypluwki.
• Został opisany w 1929 roku przez Gerrit'a Miller'a Jr.

Znane są jeszcze 2 gatunki z rodziny Nesophontidae zamieszkujące Kajmany, lecz nie zostały one obecnie opisane.

Ciekawostki

• Nesophontidae zamieszkiwały Antyle wraz z pokrewną rodziną almikowatych(Solenodontidae). Przypuszczalnie konkurowały one ze sobą o pożywienie. Jedynym opisanym gatunkiem, który nie miał styczności z almikami był Nesophontes edithae. Teorie o konkurencji można poprzeć dużymi rozmiarami tego owadożercy, gdyż w wyniku braku konkurentów mógł swobodnie rosnąc, w odróżnieniu od innych Nesophontidae.
• W 1930 roku w górach Haiti odnaleziono pozoru świeżą wypluwkę sowy w której znaleziono szczątki Nesophontidae. Świadczyło to o tym iż przetrwały one o XX wieku, jednak po bliższych analizach okazało się iż wypluwka jest znacznie starsza, pochodząca z XII-XV wieku.
• Obecnie rodzina Nesophontidae nie posiada bliskich krewnych, a jedynymi rodzinami u których można doszukać się najbliższego pokrewieństwa są ryjówkowate(Soricidae) i almikowate(Solenodontidae).
• Nesophontidae były gatunkami reliktowymi i żywymi skamielinami. Przypuszcza się iż Nesophontidae i Solenodontidae oddzieliły się od siebie ok. 25 milionów lat temu, a sam ich przodek od pierwotnych ssaków ok. 76 milionów lat temu(przed wyginięciem dinozaurów).
• Obecnie krewniacza rodzina almikowatych jest reprezentowana przez 4 gatunki, z tego dwa wymarłe (Solenodon arredondoi i Solenodon marcanoi). Almik kubański (Solenodon cubanus) był niegdyś uznawany za wymarły od 1970 roku. Ponownie odkryty został w 2003 roku, na podstawie jednego złapanego osobnika. Złapany almik po 3 dniowych badaniach, został ponownie wypuszczony na wolność. Innym współcześnie żyjącym almikiem jest bardzo rzadki almik haitański. Oba gatunki są poważnie zagrożone, choć bardziej o szczurów zagrażają im zdziczałe psy i koty. Almikowate są jednymi z niewielu jadowitych ssaków. Z wyglądu bardzo przypominają Nesophontidae.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Nesophontes

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Ryjkowate