Myotragus balearicus - czyżby zmiennocieplny ssak?

inne nazwy: koza jaskiniowa*

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Myotragus balearicus

Występowanie

Majorka, Minorka, Sa Dragonera i Cabrera(Baleary, Hiszpania).

Siedlisko

Przypuszczalnie głównie suche zakrzewienia porastające wyspy.

Ogólny opis

Myotragus balearicus był karłowatym kozłowatym, osiągającym ok. 75 cm długości ciała, ok. 50 cm wysokości w kłębie oraz wagę 50-70 kg. Ciało masywne o wyraźnych, zaokrąglonych kształtach. Nogi proporcjonalnie krótsze i mniej elastyczne niż u kontynentalnych kozłowatych, zakończone racicami. Ogon dość długi. W przeciwieństwie do większości kopytnych, oczy kozy jaskiniowej były skierowane do przodu(widzenie stereoskopowe), podobnie jak u naczelnych czy drapieżnych. Żuichwa posiadała dwa wydłużone siekacze, które rosły przez całe życie(podobnie jak u zajęczaków czy gryzoni), natomiast górna szczęka była ich pozbawiona. Reszta szczęki i żuchwy była wyposażona w trzonowce i przedtrzonowce. Nos był proporcjonalnie mały. Na szczycie głowy u obu płci występowała para krótkich rogów, choć ich długość mogła być różna w zależności czy poza kostną podstawą występowała dalsza cześć(na razie jednak dowody kopalne nie potwierdzają tego że rogi były dłuższe).

Dymorfizm płciowy 

Przypuszczalnie brak.

Pożywienie

Głównie krzewy i niskie gałęzie drzew. Przed przybyciem człowieka na wyspach nie występowały szerokie trawiaste łąki, także trawy nie były głównym składnikiem diety kóz.

Zachowanie

Z uwagi na izolację koza wykształciła niezwykłe przystosowania, odmienne od lądowych kuzynów. Z uwagi na brak drapieżnictwa(jedynie ptaki drapieżne), oczy Myotragus przesunęły się bliżej przodowi, aby łatwiej wyszukiwać pokarm, nie obserwując przy tym dalszej okolicy(wzrok stereoskopowy). Ograniczony dostęp do pożywienia spowodował iż koza pomniejszyła swoje rozmiary, mózg proporcjonalnie zmalał, kończyny zmieniły budowę, przez co ssak nie potrafił szybko biegać ani skakać, natomiast inną najbardziej zaskakującą cechą jest to że koza mogła wykształcić wtórną zmiennocieplność(jako jedyny znany ssak). Wskazuje na to budowa kości(warstwowa o różnych zagęszczeniu tkanki kostnej), czyli tępo wzrostu było różne w zależności od dostępu pokarmu, gdyż koza zmniejszała swój metabolizm z uwagi na dostępność pokarmu, wody i temperatury otoczenia(podobne zachowanie obserwuje się u zwierząt ektotermicznych).

Przypuszcza się że z uwagi na brak wyraźnego dymorfizmu płciowego Myotragus balearicus, koza nie tworzyła haremów(zwykle samce cechują się wtedy większymi rozmiarami), mogły prowadzić samotny tryb życia, żyć w parach monogamicznych lub tworzyć jednopłciowe bądź mieszane stada. Obecność rogów wskazuje iż samce mogły toczyć walki, lecz nie nacierały na siebie frontalnie, atakowały z boków(podobnie jak małe antylopy).

Rozród

Słabo poznany. Znaleziono jeden szkielet nowo narodzonego koźlęcia. Młody był proporcjonalnie duży w stosunku do matki(ponad 30 cm długości ciała). Przypuszczalnie mógł już niedługo po porodzie samodzielnie stać i chodzić. Koza przypuszczalnie rodziła jedno młode w sezonie(gdyż klimat śródziemnomorski charakteryzuje się sezonowością), nie wiadomo tylko w której części roku. Znajdowane kości wskazują na ich dość powolny i wstrzymywany rozwój(podobnie jak u gadów), przez co szacuje się iż Myotragus balearicus dojrzałość somatyczna(cielesną) osiągał w wieku ok. 12 lat.

Długość życia

Brak dniach. Wydaje się gatunkiem długowiecznym z uwagi na powolny rozwój.

Naturalni wrogowie

Mogły padać ofiarą ptaków drapieżnych np. orzełka włochatego, zwłaszcza młode osobniki. Brak drapieżnictwa z innych stron spowodował że koza wykształciła niespotykane cechy przystosowawcze.

Przyczyny wymarcia

Niejasne. Myotragus balearicus wymarł przypuszczalnie ok. 3 tysiące lat p.n.e. Istnieją dwie teorię na temat przyczyn zniknięcia gatunku. Jedna to zmiany klimatu. Zbyt suchy klimat powodował iż rośliny miały skrócony okres wegetacji, a zwierzętom brakowało źródeł pokarmu i wody. Inną przyczyną jest ekspansja człowieka na wyspach Baleary. Człowiek polował na miejscową zwierzynę(nieprzystosowaną do bronienia się przed drapieżnikami), przekształcał i zajmował środowisko życia kozy, a także wprowadził zwierzęta polujące i konkurujące o żywność z endemicznymi krętorogimi np. kozy domowe, owce, bydło, trzodę chlewną i psy(zdziczałe mogły polować na miejscowe zwierzęta).

Kości Myotragus balearicus często odnajduje się w jaskiniach, które często były zamieszkane przez ludność kultury neolitycznej, co wskazuje na to że ludzie polowali na owe kozy. Zaskakujące jest także to że niektóre szczątki wskazują ślady obcięcia rogów ze znakami zagojenia, co może świadczyć o tym że ludzie próbowali udomawiać Myotragus balearicus. Jednak ich powolny rozwój lub brak rozmnażania się w niewoli nie przyniósł zamierzonych rezultatów. 
               

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Myotragus jest rodzajem krętorogich zamieszkujących archipelag Baleary. Przodkowie ssaka przywędrowali na wyspy podczas tzw. kryzysu messyńskiego(5,9–5,33 mln lat temu), kiedy to Morze Śródziemne niemal całkowicie wyschło, łącząc wyspy z częścią lądową. Kiedy ponownie morze napełniło się wodą klimat wyspy zmienił się, a występujące tam zwierzęta wykształciły specyficzne przystosowania. Kozy Myotragus zmniejszyły swoje rozmiary(karłowacenie wyspowe), spadła im względna wielkość mózgu, narządy zmysłów uległy pomniejszeniu, natomiast kończyny swą anatomią nie nadawały się do biegania i skakania(cechy te wykształciły się z uwagi na brak drapieżnictwa). Także przypuszczalnie jako jedyny znany ssak wykształcił zmiennocieplność, co było przystosowaniem do sezonowych braków wody i pożywienia.

Najbliższych krewnych i przodków Myotragus można szukać wśród wymarłych rodzajów Aragoral i Norbertia zamieszkujących Europę. Z obecnie żyjących karłowate krętorogie wskazują najbliższe pokrewieństwo z rodzajem Ovis(owce) i takinem złotym(Budorcas taxicolor).

Liczba przedstawicieli Myotragus nie jest ściśle określona. Wlicza się do niego od 6 do 1 gatunku. Myotragus balearicus czasem uznawany jest za przedstawiciela monotypowego rodzaju, jednak częściej wyróżnia się także plioceńskie gatunki(Myotragus palomboi, Myotragus pepgonellae, Myotragus antiquus) i plejstoceńskie(Myotragus batei i Myotragus kopperi). Wszystkie gatunki odnaleziono jedynie na Majorce, poza Myotragus batei i Myotragus balearicus, których szczątki odnaleziono także na Minorce, Sa Dragonera i Cabrerze.

Wraz z Myotragus na wyspie Majorka wymarły także inne gatunki endemicznych zwierząt min. duże popielicowate z rodzaju Hypnomys i duża ryjówka zwana wysposorkiem balearskim(Nesiotites hidalgo).

Ciekawostka: Innymi ciekawym gatunkiem zamieszkującym wyspę Minorka był duży królik Nuralagus rex. Osiągał on ok. 1 metra długości i pół metra wysokości w kłębie oraz wagę ok. 12 kg. Był masywnych rozmiarów, uszy były bardzo krótkie, oczy małe, natomiast kończyny przystosowane do chodzenia(nie potrafił skakać i kicać). Taka ewolucja była wynikiem braku drapieżnictwa, przez co wyczulone zmysły i szybkie poruszanie stało się zbędne. Królik wymarł przypuszczalnie w wyniku zmiany klimatu 3 mln lat temu. Jedna z teorii zakłada że to właśnie przedstawiciele Myotragus wyparły króliki z wyspy, kiedy w wyniku ochłodzenia się klimatu powstał pomost lądowy łączący wyspę Majorka i Minorka.  

Bibliografia:
-https://nicprostszego.wordpress.com/2009/11/24/hit-sezonu-zmiennocieplne-kozy/
-http://www.ekologia.pl/wiadomosci/rosliny-i-zwierzeta/zmiennocieplny-ssak,11404.html
-https://en.wikipedia.org/wiki/Myotragus
-http://news.nationalgeographic.com/news/2009/11/091116-goat-reptile-island-majorca.html
-http://historia-news.pl/wieci-z-europy/604-krolik-gigant-odnalzeiony-na-minorce.html

Sasebi przylądkowy - przykład znaczenia parków narodowych.

inne nazwy: sasebi przylądkowy. bontebok

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Sasebi przylądkowy(Damaliscus pygargus)

Występowanie

Bontebok zasiedla południową Afrykę. Niegdyś zamieszkiwał obszar od prowincji KwaZulu-Natal(RPA) i Karru(RPA), aż po Prowincję Przylądkową Północną. Obecnie dzikie populację zasiedlają tereny chronione w środkowej i wschodniej Republice Południowej Afryki min. tereny Wysokiego Wedlu, a także południowe tereny przybrzeżne Prowincji Przylądkowej Zachodniej(RPA). Bontebok został wprowadzony także na prywatne tereny leżące na terytorium państwa Botswana, Zimbabwe i Namibii. Został ponownie wprowadzony na tereny Suazi(choć niepewne jest ich pochodzenie). Nadal uznawany jako wymarły na terenach państwa Lesoto. Preferuje otwarte tereny trawiaste w pobliżu wody min. sawanny i formację roślinne fynbos.

Ogólny opis

Sasebi przylądkowy jest antylopą o zwartej budowie ciała, krótkiej szyi oraz długiej i wąskiej głowie. Zwierzę osiąga 140-160 cm długości ciała przy masie 55-80 kg. Sierść bontebok koloru ciemnobrązowego do czerwonobrązowego. Cześć brzuszna i pośladki koloru białego. Na kończynach występują białe pończochy. Na głowie występują także dwie białe plamy, czasami połączone ze sobą. Pierwsza w przestrzeni między rogami na czole, natomiast druga duża i wydłużona ciągnąca się od przestrzeni miedzy oczami po nos. Rogi występujące u obu płci są silnie prążkowane, kształtem przypominając lirę i osiągając 35-50 cm długości. Ogon antylopy mierzy 30-45 cm. Osobniki młode posiadają o wiele jaśniejsze ubarwienie ciała.

Dymorfizm płciowy

Słabo zaznaczony. Samce zwykle bardziej masywniejsze od samic(samiec-65-80 kg, samica-55-70 kg).

Populacja i zagrożenia

Bontebok niegdyś zamieszkiwał niemal całą Afrykę Południową, lecz w wyniku polowań i degradacji środowiska naturalnego pod koniec XIX wieku antylopa niemal wymarła. W 1930 roku populacja bonteboka liczyła jedynie 17 osobników występujących na terenie. W 1931 roku 17 antylop(z 20 żyjących na wolności) zostało umieszczonych w Bontebok National Park, który został założony w celu ratowania tego gatunku. W 1960 roku kiedy populacja antylopy liczyła już 84 osobników, park został przeniesiony w bardziej odpowiednie miejsce na teren dystryktu Swellendam. W 1981 roku populacja bonteboka w Bontebok National Park liczyła 320 osobników. Zaczęto wywozić i osiedlać zwierzęta na innych terenach, gdzie niegdyś występował min. na tereny indywidualnych gospodarstw prowincji Wolne Państwo i Prowincji Przylądkowej Wschodniej. Obecnie populacja bonteboka liczy ok. 240 tysięcy osobników i uznawana jest za stabilną. Jednak 97% populacji żyję na ziemiach prywatnych, 3% na obszarach chronionych. Obecnie prowadzi się także ich hodowle w niewoli. W wyniku reintrodukcji bontebok zasiedlił obszary które niegdyś zamieszkiwał np. Suazi, a także został wprowadzony jako gatunek obcy na tereny Botswany, Zimbabwe i Namibii. Dwa podgatunki bonteboka(bontebok właściwy i blesbok) w wyniku introdukcji pojawiły się na tych samych obszarach, co przyniosło jedno z obecnych zagrożeń hybrydyzację i zanik czystej krwi podgatunków. Obecnie bonteboka klasyfikuje się jako gatunek najmniejszego ryzyka na wyginięcie, a jedynie bontebok właściwy posiada rangę podwyższonego ryzyka. Mimo to bonteboka uważa się za jedną z najrzadszych antylop Afryki. Obecnie poza hybrydyzacją nie ma poważnych zagrożeń dla populacji tej antylopy. Nawet nieco nadmierne wywozy zwierząt z ich terenów występowania nie wypływają zanadto na ogólną populację gatunku.

Pożywienie

Roślinożerna. Żywi się głównie trawami i ziołami. Odnotowane pewne predyspozycję podgatunkowe co to rodzaju pożywienia. Bontebok właściwy woli zjadać trawy z rodzaju Bromus i Danthonia, natomiast blesbok z rodzaju Eragrostis i Chloromelas.

Zachowanie

Bontebok jest gatunkiem stadnym, tworzącym małe stada ok. 10 osobników, choć w przypadku blesboka często tworzone są stada do 25 osobników. Stado bonteboków jest luźno zorganizowane, a na jego czele stoi dominujący samiec. Dawniej w czasie długich wędrówek w porze suchej bonteboki tworzyły duże stada liczące ponad 600 osobników, lecz obecnie ze względu na fragmentację populacji i utratę dostępnych siedlisk wędrówki tych antylop są ograniczone. Obecnie jedynie niektóre stada na odpowiednim dużym terenie wiodą koczowniczy tryb życia. Bontebok żeruje podczas dnia, a jego największa aktywność przypada rano i po południu. Samce wskazują zachowania terytorialne względem innych samców. W przypadku bonteboka właściwego samiec broni swojego stada przed intruzami przez cały rok, natomiast blesbok jedynie w okresie jesiennym i letnim. W przypadku bonteboka terytorium samca wynosi od 10 do 40 ha, natomiast blesboka ok. 2-6 ha. Antylopa zaznacza terytorium rozrzucając kał i pozostawiając zapach wydzielany przez gruczoły przedoczodołowe(np. na źdźbłach trawy). W razie spotkania dwóch nieustępliwych samców, często dochodzi do walki. Samce próbują nabić swojego przeciwnika na rogi, co często kończy się niemiłymi konsekwencjami. Bontebok jako jedna z niewielu antylop nie jest dobrym skoczkiem, lecz nadrabia to sprawnym czołganiem się(dlatego w jego przypadku ogrodzenie nie musi być wysokie). Antylopa biegnąc może osiągać szybkość 70 km/h. Bontebok pije codziennie jeżeli woda jest dostępna, lecz potrafi przetrwać kilka dni bez dostępu do niej. W razie zagrożenia zwierzę chrząka i praska, aby zaalarmować resztę stada.

Rozród

Okres rozrodczy bonteboka właściwego przypada od stycznia do marca, natomiast u blesboka od marca do maja. Po 8 miesięcznej ciąży samica rodzi 1 młode. Bonteboki nie opuszczają stada podczas porodu. Samica rodzi zwykle w wysokiej trawie, a młode zazwyczaj już po 2h może samodzielnie chodzić. Cielaki w 4 miesiącu życia uzyskują samodzielność. Samice pozostają z matką, aż ta nie urodzi po raz kolejny, natomiast samce odchodzą nieco wcześniej. Samice uzyskują dojrzałość płciową w wieku 2,5 roku. Wiek dojrzałości płciowej samców nie jest do końca poznany.

Naturalni wrogowie

Lwy, lamparty, gepardy, hieny i likaony. Dla młodych osobników dodatkowo szakale, pytony i orły.

Długość życia

ok. 17 lat. W niewoli najstarsza samica żyła 23 lata.

Znaczenie dla człowieka

Niegdyś obiekt polowań dla mięsa i skóry. Dziś ze względu na powiększenie populacji bonteboka prowadzi się kontrolowany odstrzał zwierząt dla mięsa. Obecnie bontebok jest ważnym elementem ekoturystyki RPA. Hodowany w ogrodach zoologicznych.

Ciekawostki

• Wyróżnia się dwa podgatunki bonteboka. Bontebok właściwy(Damaliscus pygargus pygargus) i blesbok(Damaliscus pygargus phillipsi). Oba podgatunki różnią się wyglądem i zachowaniem. Bontebok osiąga nieco mniejsze rozmiary od blesboka(średnio jest o ok. 8 kg lżejszy) u którego białe plamy na głowie są zwykle oddzielone, a umaszczenie bardziej jasne. Podgatunki odróżniają także predyspozycję pokarmowe, okres rozrodczy i zachowania społeczne. Mimo to oba podgatunki mogą się krzyżować.        
• Obecnie Bontebok National Park utrzymuje populację bonteboka na poziomie 250 osobników. Nadmiar zwierząt jest wywożony do innych parków narodowych, rezerwatów i prywatnych hodowli.
• Nazwa "bontebok" pochodzi od słów z języka afrykanerskiego, "bont", czyli jasny kolor(odnoszący się do białych oznaczeń na ciele zwierzęcia) i "bok", czyli antylopa. Natomiast "blesbok" pochodzi od słowa "bles", oznaczające białe oznaczenie na twarzy.
• Obecnie wyróżnia się 4 gatunki rodzaju Damaliscus. Bonteboka, topi(Damaliscus lunatus), oraz niedawno wyodrębnione Damaliscus superstes i Damaliscus korrigum. Niegdyś do tego rodzaju klasyfikowano także antylopę Huntera(Beatragus hunteri), jedną z najbardziej zagrożonych zwierząt świata.

Bibliografia

-http://www.arkive.org/bontebok/damaliscus-pygargus/

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Sasebi_przyl%C4%85dkowy

-https://en.wikipedia.org/wiki/Bontebok

-https://en.wikipedia.org/wiki/Blesbok

-http://www.iucnredlist.org/details/30208/0

-http://animaldiversity.org/accounts/Damaliscus_pygargus/

Kozica półocna - skalna koza

inne nazwy: kozica

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Kozica północna(Rupicapra rupicapra)

Występowanie 

Kozica zamieszkuje tereny górskie min. Alpy we wschodniej i południowo-wschodniej Francji, Austrii, Szwajcarii, Słowenii i południowych Niemczech, Apeniny Północne w północnych Włoszech(mały region blisko miasta Reggio nell'Emilia), Góry Dynarskie na terenie Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, wschodniej Serbii i Albanii, główne i największe masywy górskie na terenie Bułgarii, Macedonii i Kosowa, góry Parnas, region Epirus i Rodopy na terenie Grecji, Karpaty na terytorium Rumunii, Tatry na terenie Polski i Słowacji, góry Taurus i Góry Pontyjskie we wschodniej Turcji, oraz Kaukaz na terytorium Gruzji, południowej Rosji i Azerbejdżanu. Kozica została wprowadzona na tereny Niżnych Tatr(Słowacja), Masywu Centralnego(Francja), Sudetów(północno-wschodnie Czechy), Pogórza Zachodniosudeckiego(Niemcy), rejonów blisko miasta Neumarkt in der Oberpfalz(Niemcy) i na niektóre górskie rejony Argentyny i Nowej Zelandii(dokładny zasięg nieznany). Kozica zasiedla głównie alpejskie i subalpejskie łąki powyżej górskiej granicy lasu. Zimuje głównie na terenach liściastych i iglastych lasów, lub stromych zbocz, gdzie warstwa śniegu jest niska. Występuje między 500, a 3100 metrem n.p.m.

Ogólny opis

Kozica jest średniej wielkości przedstawicielem kozłowatych, osiągającym 110-135 cm długości ciała, 70-90 cm wysokości w kłębie i 30-60 kg wagi. Kończyny kozicy są silne i muskularne, wyposażone w elastyczne, długie i szpiczaste racice. Na kantach racic znajdują się rogowe wyrostki(ratki), które w okresie zimowym twardnieją umożliwiając stabilność na oblodzonych skałach. W zależności od pory roku umaszczenie kozicy jest zmienne. Latem kozica posiada krótszą sierść koloru jasnopłowego, brązowego, lub szarorudego. W okresie zimowym sierść staje się grubsza i przybiera ciemniejsze barwy. Policzki, czoło i kark kozicy koloru żółtawego, lub białawego, tworząc charakterystyczne pasy po obu stronach głowy, ciągnące się od nozdrzy po uszy. Na grzbiecie zwierzęcia znajduje się charakterystyczna czarna pręga. Ogon krótki. Rogi występują u obu płci, są haczykowate, czarne(rzadziej szare) i odgięte do tyłu, osiągając maksymalnie 30 cm długości.

Dymorfizm płciowy

Samce osiągają zwykle większe rozmiary, oraz posiadają grubsze i dłuższe rogi. Na grzbiecie u samców może występować także charakterystyczna grzywa.

Populacja i zagrożenia

Kozica jako gatunek jest notowana przez IUCN jako gatunek niższego ryzyka na wyginięcie, jednak poszczególne podgatunki są mniej, lub bardziej zagrożone. Kozica alpejska(populacja 380 tysięcy sztuk) i karpacka(populacja 9 tysięcy sztuk) są podgatunkami niezagrożonymi, podobnie jak kozica bałkańska(populacja ok. 17 tysięcy sztuk), której jednak populacja ostatnimi laty zmniejszyła się. Kozica kaukaska(populacja ok. 1,5 tysięcy sztuk) jest już gatunkiem zagrożonym i bardzo słabo poznanym. W przeciągu 2-3 lat populacja tego podgatunku zmniejszyła się o ok. 50%. Trend i wielkość populacji kozicy anatolijskiej jest nieznany, choć przypuszcza się iż jej populacja maleje. Najbardziej zagrożonymi podgatunkami(krytycznie zagrożonymi) są kozica tatrzańska(populacja ok. 930 sztuk) i kozica kartuska(której populacja wzrosła z 150 sztuk w 1986/87 roku do ok. 2 tysięcy sztuk obecnie). Kozica była niegdyś popularnym obiektem polowań dla mięsa i skór z których wyrabiano giemzę(zamsz). Dziś najistotniejszym zagrożeniem dla kozic, które w większości są objęte ochroną jest kłusownictwo i nadmierne polowania, zwłaszcza poza rejonami chronionymi. Dla mniej licznych podgatunków, jak kozica tatrzańska, kartuska i bałkańska dużym zagrożeniem jest hybrydyzacja z umyślnie wprowadzanymi podgatunkami z innych rejonów geograficznych, zwłaszcza z kozicą alpejską. W niektórych rejonach kozice są także wypierane przez gatunki wprowadzone np. muflony i kozy bezoarowe. Utrata naturalnego siedliska i konkurencja ze strony zwierząt hodowlanych jest także poważnym zagrożeniem, zwłaszcza dla kozicy bałkańskiej. Epidemie robaczycy i parchu poważnie naruszyły stabilną populacje kozicy alpejskiej, a na kozią ślepotę często padają kozicę tatrzańskie. Wzrost turystyki górskiej także źle wpływa na populację kozicy. Obecnie prowadzone są zabiegi ochronne dla kozicy, a gatunek został wymieniony w załączniku III Konwencji Berneńskiej. Podnoszenie świadomości ludności, proponowanie alternatywnych form zdobywania mięsa i skór, reintrodukcja, oraz ochrona zmienności genetycznej podgatunków są podstawowymi zabiegami ochronnymi dla tego gatunku. Populacja najbardziej zagrożonej kozicy kartuskich zwiększyła się poprzez udane zabiegi reintrodukcji zwierząt urodzonych w niewoli. Planowane jest także zamknięcie dla większości ludzi części zachodnich Tatr(w celu zmniejszenia kłusownictwa), oraz usunięcie populacji kozicy alpejskiej z rejonu Słowacji w celu polepszenia sytuacji kozicy tatrzańskiej.

Pożywienie 

Roślinożerca. Wszelkiego rodzaju rośliny trawiaste i strączkowe, a także młode gałązki drzew, igliwie, jagody, owoce i grzyby. Nie przepadają za grubą trawą i aromatycznymi ziołami np. miętą.
Zimą zjadają mchy, porosty i młode pędy roślin iglastych. Kozice potrafią obejść się bez jedzenia nawet przez 2 tygodnie. Bardzo rzadko piję wodę, gdyż większość płynów pozyskuje z pożywienia. Jedynie w okresach suszy kozice mogą korzystać z źródeł wody np. potoków i stawów. Zimą wodę uzupełniają zjadając śnieg.

Zachowanie 

Kozica jest zwierzęciem o dziennym trybie życia, której największa aktywność przypada w godzinach wczesnoporonnych i wieczornych. Większość czasu kozice spędzają na wypasie, odpoczywaniu i przeżuwaniu. Żyją w stadach, zwanych kierdlami. Przeciętny kierdel liczy od 5 do 15 osobników, choć kozice w trudnych warunkach potrafią tworzyć stada liczące nawet 70 sztuk. Stado złożone jest zwykle z samic, koźląt i dorastających samców do 3 roku życia. Kierdlem przewodzi zwykle najsilniejsza i najbardziej doświadczona samica(licówka). Samce powyżej 3 roku życia żyją zwykle w grupach kawalerskich po 2-4 osobników, natomiast starsze capy żyją samotnie. Kozice wydają z siebie charakterystyczny stłumiony gwizd, aby ostrzec resztę grupy przed niebezpieczeństwem, lub pomrukuje i beczy, aby przywołać danego osobnika. Kozice mają niesamowicie rozwinięte zmysły słuchu, węchu i wzroku, które pomagają im w odnalezieniu odpowiednich żerowisk, dostrzec niebezpieczeństwo i wykryć odpowiednią drogę na skalnych półkach. Zwierzęta te są bardzo czujne i płochliwe. Kozica podczas ucieczki może rozwinąć prędkość do 50 km/h i skakać na odległość 6 metrów i 2 metrów wzwyż. W przeciwieństwie o większości przeżuwaczy, kozica zjada jedynie górną część rośliny(najbardziej smakowita), nie uszkadzając całego organizmu. Kozice występują na różnych wysokościach w zależności od pory roku. Wiosną schodzą nawet do 600 m n.p.m., aby skorzystać z świeżej roślinności na pastwiskach. Latem wracają na wyższe tereny, gdzie czują się najbezpieczniej.

Rozród

Okres godowy u kozic przypada zwykle od października do grudnia, podczas którego samce przyłączają się do stad samic. Samce wydzielają w owym okresie ostry piżmowy zapach z gruczołów łojowych znajdujących się blisko rogów. Samce często znaczą teren ocierając rogami o gałęzie niskich krzewów, a walki o hierarchie nie należą do rzadkości. Rywalizujące samce zwykle wpierw krążą między sobą na sztywnych nogach i nastroszoną sierścią na grzbiecie, po czym próbują nacierać na siebie rogami, najczęściej wspinając się na wyższe struktury, aby z większą siłą rzucić się na przeciwnika(dlatego najczęściej wygrywa najcięższy z samców). Walki czasami kończą się śmiercią, kiedy jeden z rywali zostanie zepchnięty w przepaść. Krycie trwa jedynie kilka sekund, a samica może być kryta nawet kilkakrotnie. Po ok. 180 dniach ciąży samica rodzi jedno, rzadziej dwa młode. Nowo narodzone koźlę waży zwykle ok. 2 kg, a samica przez kilka dni po porodzie trzyma młodego z dala od kierdla. Koźle po ok. 2 tygodniach zaczyna interesować się stałą żywnością, a po 5-6 tygodniach potrafi już samo żerować. Po ok. 3 miesiącach koźle usamodzielnia się, lecz zwykle dalej pozostaje z matką. Jeżeli matka znajdująca się w stadzie umrze to koźlakiem może zaopiekować się inna karmiąca samica(lecz samice nie zaadoptują koźlaka z poza stada, także takiego któremu matka zmarła podczas przebywania poza kierdlem, czyli podczas pierwszych dni). Kiedy samica zajdzie w kolejną ciąże tuż przed porodem odgania zeszłoroczne młode, a kiedy wróci do kierdla, często przyjmuje je z powrotem pod opiekę. Samice zwykle pozostają w rodzimym kierdlu do końca życia, natomiast samce po 2-3 latach opuszczają stado. Samice dojrzałość płciową zyskują zwykle po 2,5 latach, natomiast samce w wieku 1-1,5 roku.

Naturalni wrogowie

Młode, stare i osłabione osobniki czasami padają ofiarą drapieżników, takich jak wilki, rysie i niedźwiedzie brunatne. Młode są dodatkowo narażone na ataki lisów i orłów przednich(które czasami atakują także dorosłe osobniki). Jednak ze wszystkich zagrożeń, najgroźniejszym jest człowiek.

Długość życia

15-20 lat.

Znaczenie dla człowieka

Niegdyś obiekt masowych polowań, głównie dla skór z których wyrabiano zamsz i bezoaru(niestrawione substancję w żołądku przeżuwaczy), którego używano jako talizman. Mięso kozicy także klasyfikuje się jako dobre. Obecnie kozica objęta jest ochroną, często tworząc rezerwaty i parki narodowe chroniące ten gatunek. Niezbyt lubiana przez hodowców owiec, gdyż konkuruje z nimi o pastwiska.

Ciekawostki

• Dużym zagrożeniem dla kozic są lawiny, które pochłaniają nieraz całe stada.
• Kozice są bardzo narażone na czynniki stresowe np. hałas. W 1971 roku grupka ludzi świętująca na Barańcu(Tatry, Słowacja) sylwestra, obudziła kierdel kozic. Przerażone zwierzęta zaczęły biec na oślep, po czym całe stado spadło w przepaść. Żadne z 11 samic i 3 koźląt nie przeżyło.
• Bezoar to twardy produkt powstały z nagromadzenia niestrawionych substancji w żołądku np. żywicy. Przypisywano mu właściwości lecznicze np. ochronę przed zawrotami głowy. Używany był także jako antidotum na zatrucia i choroby.
• Wiek kozicy można rozpoznać po długości rogów. Corocznie na zewnętrznej stronie rogu pojawia się jeden karb obrączki wzrostowej.
• Aby uzupełnić niedobory mineralne, kozice często wyluzują skały z których wyciekają słone źródła. Bardzo często korzystają także z lizawek, pozostawionych przez pasterzy.
• Wyróżnia się 7 podgatunków kozicy, min. kozice alpejską(Rupicapra rupicapra rupicapra), kozice kartuską(Rupicapra rupicapra cartusiana), kozice kaukaską(Rupicapra rupicapra caucasica), kozice bałkańską(Rupicapra rupicapra balkanica), kozice tatrzańską(Rupicapra rupicapra tatrica), kozice anatolijską(Rupicapra rupicapra asiatica) i kozice karpacką(Rupicapra rupicapra carpatica).
• Najbliższym krewnym kozicy północnej, jest kozica południowa(Rupicapra pyrenaica), zwana też pirenejską, lub iberyjską. Zamieszkuje Pireneje, Apeniny i Góry Kantabryjskie.

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Kozica_p%C3%B3%C5%82nocna

-https://en.wikipedia.org/wiki/Rupicapra

-http://www.iucnredlist.org/details/39255/0

-http://www.gios.gov.pl/siedliska/pdf/przewodnik_metodyczny_rupicapra_rupicapra_tatrica.pdf

Ridbok zwyczajny - skryta antylopa o dużych uszach

inne nazwy: bohor, ridbok bohor*

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Ridbok zwyczajny(Redunca redunca)

Występowanie

Bohor zamieszkuje środkową i wschodnią Afrykę od Gambii, południowego Senegalu, Gwinei Bissau, północnej Gwinei i przygranicznych południowych terenach Martyniki przez południową Mali, Burkina Faso(poza północnymi terenami), północne Wybrzeże Kości Słoniowej, północną Ghanę, północne Togo, północne Benin, środkową, zachodnią i wschodnią Nigerię, północny Kamerun, południowy Czad, Republikę Środkowoafrykańską, północne terytoria Demokratycznej Republiki Konga, aż po południowy Sudan, Sudan Południowy, zachodnią i środkową Etiopię, zachodnią Erytreę, Ugandę, południową i zachodnią Kenię(oraz małe tereny na północy), wschodnią Rwandę, wschodnie Burundi i Tanzanię. Przypuszczalnie wymarł z terenów Ugandy, Togo i Wybrzeża Kości Słoniowej. Zamieszkuje głównie nizinne tereny zalewowe porośnięte wysoką trawą, lub zalesione. Spotykany także na wysoko-trawiastych sawannach. Rzadziej spotykany na obszarach górskich i użytkach zielnych, gdzie roślinność nie osiąga wysokich rozmiarów.

Ogólny opis 

Bohor jest średniej wielkości antylopą, osiągającą 100-135 cm długości ciała i 65-89 cm wysokości w kłębie, przy wadze 35-65 kg. Ogon osiąga 18-20 cm długości. Bohor jest dosyć masywnej budowy o żółtawym(najczęstszy), brązowym, lub szarawym wierzchnim okryciu ciała. Spód ciała biały. Kończyny bohora koloru białego z ciemniejszym pasem ciągnącym się przez całą kończynę po zewnętrznej przedniej ich części(cecha najczęściej spotykana u podgatunku Redunca redunca wardi). Spód ogona, pierścienie wokół oczu i pyska, dolna szczęka i górna część gardła koloru białego. Posiada charakterystyczne dla tego gatunku antylopy duże i owalne uszy. Sierść bohora jest silnie pachnąca i natłuszczona, dzięki licznie rozproszonych po ciele i dosyć dużych gruczołach łojowych. Samce posiadają krótkie, grube i haczykowate rogi. W zależności od gęstości występowania gatunku rogi mają różną wielkość od 20 do 40 cm. Im zwierzęta są bardziej rozproszone tym rogi są mniejsze. Rogi posiadają poprzeczne zgrubienia o wierzchołku skierowanym do przodu. Osobniki młode posiadają ciemniejsze umaszczenie, oraz dłuższą sierść.

Dymorfizm płciowy

Wyraźny. Samce są o 10-20% większe od samic. Samice osiągają zwykle 65-76 cm wysokości w kłębie i wagę 35-45 kg. Samce posiadają także bardziej wyraziste ubarwienie i nieco grubszą szyję. U samców występują również rogi, których brak u samic.

Populacja i zagrożenia 

Bohor jest klasyfikowany jako gatunek niższego ryzyka na wyginięcie, mimo iż jego liczebność powoli spada. Ogólna wielkość populacji szacowana jest na ponad 100 tysięcy osobników. Niegdyś gatunek bliski zagrożeniu w wyniku intensywnych polowań i choć obecnie intensywność łowów na ten gatunek spadł to nadal jest on zagrożony poprzez degradację jego naturalnego siedliska. Często tereny zalewowe są przekształcane w pola uprawne, osiedla ludzkie, lub niszczone poprzez budowę zapór. Odnotowano także sporadyczne zgony zwierząt w wyniku kolizji z pojazdami samochodowymi i utonięć w sztucznych basenach(zwłaszcza w porach suchych). Antylopa stała się rzadka min. w północnym Kamerunie, Czadzie i Tanzanii, oraz przypuszczalnie wymarła z terenów Ugandy, Togo i  Wybrzeża Kości Słoniowej. Badacze jednak i tak są zdania iż gatunek jest w miarę odporny na oddziaływanie człowieka w przeciwieństwie do innych gatunków antylop. W celu ochrony bohora powstało kilka rezerwatów i parków narodowych na terenie Afryki min. Park Narodowy Manovo-Gounda St. Floris i Park Narodowy Komoé. Bohor uważany jest za gatunek rzadki.

Pożywienie

Jest gatunkiem typowego roślinożercy. Preferuje trawy o wysokiej zawartości białka i niskiej błonnika(np. Sporobolus i Hyparrhenia). Rzadko zjada rośliny dwuliścienne. W przypadku braku preferencji żywieniowej tej antylopy, zadowoli się ona innym źródłem białka roślinnego np. liśćmi drzew i krzewów. Czasami wkracza na tereny uprawne, gdyż lubi zjadać pszenice i inne zboża. Zwykle przebywa w sąsiedztwie źródeł wody z których często korzysta, aby zaspokoić pragnienie, choć dużo wody czerpie także z pożywienia i może się bez niej obyć przez niedługi okres

Zachowanie

Jest antylopą o zmiennym cyklu aktywności, choć najczęściej widywana żerującą po zmierzchu. Żyje samotnie, lub w niewielkich grupach. Samice często tworzą luźne stada w okresie wychowu młodych, kiedy brak wytaczającej ilości kryjówek. Jest antylopą skrytą i czujną. Jej formą obrony jest pozostać niezauważaną w wysokich trawach i trzcinach. Jednak kiedy zostanie zauważona, powoli wycofuje się, aby nagle zerwać się od ucieczki wydobywając z siebie charakterystyczny gwizd, ostrzegający inne pobliskie osobniki. Uciekając skacze, podobnie jak impala. Samce, jak i samice są terytorialne. Rewir samca obejmuje zwykle 25-60 ha, natomiast samic 15-40 ha. Granice swoich terenów nie znaczą substancjami zapachowymi, ale sygnałami dźwiękowymi, przypominającymi gwizd. Samice rzadko toczą walki o terytorium, zwykle instynktownie utrzymują dystans, choć nierzadko tworzą grupy na terenach gdzie trudno o kryjówkę. Samce są do siebie w miarę tolerancyjne, czasami tworząc grupy kawalerskie. Samce walczą jedynie o prawa do samic. Zazwyczaj rewir dominującego samca pokrywa się z 2-5 rewirami samic i odgania on pozostałe samce ze swojego terytorium. Samce podczas walki próbując nawzajem nadziać przeciwnika na swoje rogi, często przepychając się krzyżując swoją broń. Nierzadko walka kończy się śmiercią słabszego samca. Duże skupiska bohorów są zwykle obserwowane w okolicach wodopojów. Bohor większość czasu spędza na żerowaniu i obserwowaniu okolicy.

Rozród

Samce bohorów dojrzałość płciową osiągają po 3-4 latach życia, natomiast samice już po 1 roku i mogą przystępować do rozrodu co roku. Krycia zwykle występują przez cały rok, choć ich szczyt odnotowuje się w porze deszczowej. Ciąża trwa 7,5 miesiąca po czym samica rodzi 1, rzadziej 2 młode. Przez okres 8 tygodni młode pozostaje w ukryciu w gęstej trawie, a matka oddala się od niego na odległość 20-30 metrów. Zbliża się do młodego jedynie na 3-4 minuty, aby go umyć i nakarmić, zwykle raz podczas dnia i dwa razy w nocy. Po 8 tygodniach młode zaczyna wędrować wraz z matką, Po 4 miesiącach młode może przejść na pokarm stały, choć często nadal ssie matkę. Cielęta są zwykle odstawiane od piersi po 8-9 miesiącach, wtedy też stają się samodzielne.

Naturalni wrogowie

Głównie lwy, lamparty, krokodyle nilowe, likaony i hieny cętkowane.

Długość życia

W niewoli dożywają ok. 10 lat. Najstarszy bohor dożył w niewoli 18 lat. Długość życia na wolności nie jest dokładnie poznana. 

Znaczenie dla człowieka

Niegdyś obiekt intensywnych polowań dla mięsa i skór. Obecnie polowania na bohory są popularne jedynie w Ugandzie, gdzie przy pomocy psów tropi się te nieuchwytne zwierzęta. Poroże samca bohora jest cenny trofeum dla wielu myśliwych. Uważany przez rolników za szkodnika upraw, gdyż często wkracza na tereny uprawne, zwłaszcza pola zbożowe. Czasami trzymany w ogrodach zoologicznych(rzadko).

Ciekawostki

• Wyróżnia się 5 podgatunków bohora, różniących się przede wszystkim umaszczeniem ciała(Redunca redunca redunca, Redunca redunca bohor, Redunca redunca cottoni, Redunca redunca nigeriensis i Redunca redunca wardi).
• Został opisany po raz pierwszy przez niemieckiego botanika i zoologa Peter'a Simon'a Pallas'a w 1767 roku.
• Rodzaj Redunca poza bohorem liczy jeszcze 2 gatunki antylop min. ridboka południowego(Redunca arundinum) i ridboka górskiego(Redunca fulvorufula).

Bibliografia:

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Ridbok_zwyczajny

-https://en.wikipedia.org/wiki/Bohor_reedbuck

-http://www.iucnredlist.org/details/19392/0

-http://animaldiversity.org/accounts/Redunca_redunca/

-http://www.arkive.org/bohor-reedbuck/redunca-redunca/

-http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla/Redunca_redunca.html

Eudorcas rufina - zagadka z gór Atlas

inne nazwy: gazela czerwona*

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Eudorcas rufina

Występowanie

Nigdy nie widziano gazeli czerwonej na wolności, ani nic nie wiadomo o siedlisku i środowisku jej życia. Znana jedynie z trzech martwych okazów, zakupionych od handlarzy w miastach Algier i Oran(Algieria). Niektórzy badacze sugerują iż zamieszkiwała tereny zalesione północno-zachodniej Algierii, między miastami Frenda i Telagg, oraz dolinę rzeczną Cheliff w północnej Algierii. Inni sugerują iż zamieszkiwała jedynie rejony miasta Sa’ida. Jednak żadna z sugestii nie została potwierdzona. Z badań nad martwymi gazelami wiadomo jedynie iż ich wyraziste umaszczenie, nie pozwalałoby im żyć na terenach pustynnych.

Ogólny opis 

Gazela mierzyła ok. 140 cm długości ciał. Z oryginalnych opisów ciał gazeli, wynika iż była bardzo podobna do gazeli rudoczelnej, jednak osiągała od niej większe rozmiary. Posiadała czerwonobrązową sierść z wąskim(2-4 cm szerokości), czarnym pasem wzdłuż boków  ciała, między przednią, a tylną kończyną. Spód ciała, zad i wewnętrzne części kończyn białe. Ogon czerwonobrązowy o długości ok. 22 cm, z czarną kępką sierści na końcu. Kopyta bardziej masywne od gazeli rudoczelnej.Centralna część głowy koloru czerwonobrązowego z graniczącymi białymi smugami po każdej stronie twarzy, biegnącymi nad oczami, aż po pysk(kolor biały mniej kontrastujący, niż u innych gazeli). Górna cześć głowy, policzki i boki szyi blade. Rogi osiągały u samców ok. 29 cm długości. Były lekko wykrzywione do tyłu, a jedynie końcówka rogów skierowana była do góry. Posiadały także liczne pierścienie poprzeczne na całej powierzchni. Przypuszczalnie rogi występowały u obu płci.

Dymorfizm płciowy 

brak danych. Wszystkie 3 próbki ciał gazeli czerwonej należały do samców, także nie wiadomo jak wyglądały samice tego gatunku. Przypuszcza się iż podobnie jak u gazeli rudoczelnej, samice był nieco mniejsze, a ich rogi nie były tak duże, jak samców.

Pożywienie

Roślinożerca. Przypuszczalnie głównie trawy, liście drzew i krzewów.

Zachowanie 

Brak danych. Nie obserwowano Eudorcas rufina żywych. Przypuszczalnie unikały kontaktu z człowiekiem.

Rozród

brak danych.

Naturalni wrogowie

Młode i osłabione osobniki mogły paść ofiarą szakali, lisów i hieny pręgowanej.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Gatunek znany z trzech próbek ciał, zakupionych od handlarzy w Algier i Oran. Ostatnia próbka została nabyta w 1894 roku w Algier przez niejakiego E. Loder'a. Gazela następnie została uznana za "zagadkę z gór Atlas", gdyż była niezwykle rzadko obserwowana, a nawet myśliwi, którzy ponoć widzieli ten gatunek, nie byli zgodni co do zasięgu i siedliska w jakim występuje. Jedynie kuśnierzy z Oran byli zgodni co do tego iż gazela jest bardzo rzadka, a jej drogocenne futro na rynku, zdarzało się raz na 3-4 lata. W 1925 roku gatunek uznany za bardzo rzadki i przypuszczalnie wymarły. W 1929 roku francuski przyrodnik  L. Joleand określił zakres występowania gazeli Eudorcas rufina, oznaczając Oran i tereny graniczne Maroka. W 1936 roku francuski przyrodnik Heim de Balzaka poinformował iż gazela przypuszczalnie nadal występuje w lasach doliny Cheliff, między Oranem, a Algierem, jednak nie potwierdził to żadnymi obserwacjami. Oficjalnie za gatunek wymarły gazela została uznana przez IUCN w 1996 roku. Jednak od 2008 roku gatunek został uznany jako "niewystarczające dane", gdyż jedna z oryginalnych próbek po dokładniejszym zbadaniu, okazała się zależeć do gazeli rudoczelnej. Nie są znane przyczyny wymarcia gatunku. Możliwe iż przyczyniły się do tego polowania na ich skóry.

Ciekawostki

• Gazela czasami uznawana za podgatunek gazeli rudoczelnej(Eudorcas rufifrons). Ostatnie badanie przeprowadzone w 2008 roku udowodniły iż jedna z próbek, które miały należeć do gazeli czerwonej w rzeczywistości należą do gazeli rudoczelnej. Obecnie Eudorcas rufina uznawany jest za takson niepewny.
• Wymarłym gatunkiem gazeli jest także gazela Królowej Saby(Gazella bilkis), czasami uznawanej z podgatunek gazeli arabskiej(Gazella arabica), także wymarłej, choć obecnie takson ten jest niepewny, gdyż badania nad czaszką i skóra ponoć należącą do gazeli arabskiej, udowodniły iż w rzeczywistości należą do gazeli górskiej(Gazella gazella), lub jej hybrydy. Inną ostatnią wymarłą gazelą jest Gazella saudiya, traktowana niekiedy jako podgatunek gazeli dorkas(Gazella dorcas).
• Do rodzaju Eudorcas(wcześniej wliczanego do rodzaju Gazella) należą 4 gatunki gazel min. Eudorcas albonotata, gazela rudoczelna(Eudorcas rufifrons), gazela Thomsona(Eudorcas thomsonii) i wymarła gazela czerwona*.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Red_gazelle

-http://www.iucnredlist.org/details/8974/0

-http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/redgazelle.htm

-http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla/Eudorcas_rufina.html

Gazela jemeńska - wymarły gatunek, lub podgatunek?

inne nazwy: Gazela Królowej Saby

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Gazela Królowej Saby(Gazella bilkis)

Występowanie

Spotykana jedynie w Jemenie w pobliżu górzystych terenów miasta Ta'izz. Możliwe iż zamieszkiwała także tereny Al Wabra Wildlife Farm(rezerwat przyrody) w Katarze, gdzie została przypuszczalnie sfotografowana, jednak do dziś nie wiadomo czy przedstawione zwierzę to w rzeczywistości gazela Królowej Saby. Spotykana jedynie na zboczach górskich, porośniętych wilczomleczami(Euphorbia) na wysokości od 1230 do 2150 m n.p.m.

Ogólny opis

Gazela Królowej Saby była średniej wielkości roślinożernym ssakiem o długości ciała ok. 90-110 cm i wadze 15-20 kg. Ciało gazeli było smukłe z wydłużoną szyją i kończynami. Sierść koloru płowego, lub ciemnobrązowego z wyjątkiem białego brzucha, zadu, pyska i wewnętrznej części kończyn. Nad okiem biegł zwykle biały pas. Po bokach ciała oraz między oczami, a nozdrzami biegł czarny pas. Ogon krótki, koloru czarnego. Rogi o długości 10-30 cm, nieznacznie wykrzywione do środka.

Dymorfizm płciowy

Widoczny. Samce osiągały nieco większe rozmiary, oraz posiadały dłuższe rogi.

Pożywienie

Roślinożerca. Głównie trawy, liście drzew i krzewów.

Zachowanie

Słabo poznane. Gazela obserwowano jedynie kilkakrotnie. Żyła w małych grupkach, zwykle do 3 osobników, choć nierzadko widywano samotne osobniki. Unikała kontaktu z człowiekiem, dlatego trzymała się z dala od ludzkich osiedli i dróg. Mogła lokalnie wędrować w poszukiwaniu pożywienia.

Rozród

Brak danych. Przypuszczalnie nie odbiegało zbytnio od zachowań rozrodczych innych spokrewnionych gazel.

Naturalni wrogowie

Młode i osłabione osobniki mogły paść ofiarą szakali, lisów i hieny pręgowanej.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Do 1951 roku gazela Królowej Saby była w mirę liczna. Przypuszczalnie została wytępiona podczas działań wojennych w rejonach Jemenu, gdzie masowo na nią polowano dla mięsa. Podczas badań terenowych w roku 1992 nie odnaleziono żadnego osobnika tego gatunku, a z relacji miejscowej ludności wynikło iż gazeli nie widywano już od kilku lat. W 1985 roku została sfotografowana para gazeli w Al Wabra Wildlife Farm w Katarze, jednak nie wiadomo czy owe zwierzęta zależą do wyżej opisywanego gatunku. Aż do 2000 roku gazela Królowej Saby była klasyfikowana jako gatunek/podgatunek krytycznie zagrożony, później już jako wymarły. Zebrano jedynie 5 okazów muzealnych znajdujących się w Chicago Field Museum of Natural History.

Ciekawostki

• Nazwa gazeli, pochodzi od biblijnej królowej Saby, rządzącej Królestwem Saba, leżącym w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego(obecny Jemen).
• Czasami uznawana jako podgatunek gazeli arabskiej(Gazella arabica), która także jest gatunkiem wymarłym. Jednak w 2012 roku badania genetyczne przeprowadzone nad znaną czaszką i skórą należącą do gazeli arabskiej, udowodniły iż w rzeczywistości należą do Gazella gazella, lub jej hybrydy. Dlatego obecnie takson Gazella arabica uznawany jest za niepewny.
• Wymarłym gatunkiem gazeli jest także gazela czerwona*(Eudorcas rufina) obecnie także uznawana za takson niepewny, gdyż istnieją skromne dane o tym gatunku, a niektórzy badacze sądzą iż mogła być podgatunkiem gazeli rudoczelnej(Eudorcas rufifrons). Inną ostatnią wymarłą gazelą jest Gazella saudiya, traktowana niekiedy jako podgatunek gazeli dorkas(Gazella dorcas).
• Obecnie do rodzaju Gazella klasyfikuje się 8 gatunków współcześnie żyjących(gazela edmi[Gazella cuvieri], gazela Lodera[Gazella leptoceros]), 3 gatunki wymarłe(gazela Królowej Saby, gazela arabska[Gazella arabica] i  Gazella saudiya), oraz kilkanaście gatunków wymarłych w prehistorii (Gazella borbonica, Gazella pilgrimi).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Queen_of_Sheba%27s_Gazelle

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Gazela_jeme%C5%84ska

-http://www.iucnredlist.org/details/8987/0

-http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/bilkisgazelle.htm

-http://eol.org/pages/308551/details

Pelorovis - czyżby przodek bawołu?

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Pelorovis antiquus

Występowanie

Zamieszkiwał otwarte tereny trawiaste Afryki subsaharyjskiej od 2,5 milionów lat temu(wczesny plejstocen) do 12 000 lat temu(późny plejstocen). Niektóre dowody archeologiczne wskazują iż mógł żyć na terenie Afryki Północnej jeszcze 4 tysiąca lat temu(holocen).

Ogólny opis

Pelorovis był dużym ssakiem krętorogim, przypominającym z wyglądu bawoła afrykańskiego. Dobrze zbudowana czaszka wyposażona była w ponad 1 metrowe rogi, skręcone do góry u tego gatunku. Zapewne rogi mogły osiągać nawet 2 metry długości, lecz nie odnaleziono kompletnych rogów dorosłego osobnika, gdyż zbudowane z kreatyny nie przetrwały próby czasu. Ciało było krępe, lecz masywne. Dorosły osobnik mógł osiągać ok. 3 m długości ciała, 190 cm wysokości, przy masie 1200-2000 kg. Wraz z Bison latifrons posiadał największe rogi wśród ssaków krętorogich.

Dymorfizm płciowy 

Przypuszczalnie samce były większe i masywniejsze. Obie płcie posiadały rogi.

Pożywienie

Przypuszczalnie głównie roślinność trawiasta.

Zachowanie

Brak danych. Przypuszczalnie zwierzę stadne, często wędrujące w poszukiwaniu nowych pastwisk. Swoich masywnych rogów zwierzęta używały do obrony przed drapieżnikami, oraz podczas walk o hierarchie.

Rozród

brak danych. Samica rodziła przypuszczalnie 1 młode.

Naturalni wrogowie

Przypuszczalnie głównym wrogiem pelorovisa był lew. Młode osobniki mogły także padać ofiarą hien, lampartów i likaonów.

Długość życia

brak danych.

Przyczyny wymarcia

Pelorovis wymarł przypuszczalnie podczas tzw. wymierania plejstoceńskiego, podczas którego w wyniku ocieplania się klimatu wymarła niemal cała megafauna. Przypuszczalnie w wyniku zmian w środowisku, lub/i konkurencji ze strony innych gatunków np. bawoła afrykańskiego pelorovis wymarł. Mógł przetrwać do 4 tysięcy lat temu, tak więc jego wymarcie może wiązać się także z ekspansją człowieka.

Ciekawostki

• Szczątki Pelorovis antiquus są odnajdywane na terenie całej Afryki subsaharyjskiej, jednak kompletny szkielet został odnaleziony na terenie Algierii w pobliżu miasta Dżilfa.
• Przez pierwszych badaczy Pelorovis antiquus został zakwalifikowany do rodzaju Bubalus. Niektórzy badacze sugerują iż mógł być przodkiem bawoła afrykańskiego(Syncerus caffer).
• Pelorovis jest często przedstawiany na naskalnych malowidłach przez pierwszych ludzi np. na terenie Libii.
• Pelorovis antiquus jest blisko spokrewniony z Pelorovis oldowayensis o bardziej smukłej budowie ciała i rogach skręconych w dół, oraz z Pelorovis turkanensis o rogach mniej skręconych, skierowanych w górę. Czasami do rodzaju Pelorovis klasyfikuje się także Pelorovis howelli.

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Pelorovis

-http://prehistoric-fauna.com/Pelorovis-antiquus

-http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2011/04/28/great-bubalus-rock-art/

-http://www.prehistoric-wildlife.com/species/p/pelorovis.html

Antylopowiec modry - niebieska antylopa z RPA

inne nazwy: antylopa niebieska, antylopa modra

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Antylopowiec modry(Hippotragus leucophaeus)

Występowanie

Antylopa modra była gatunkiem endemicznym dla Republiki Południowej Afryki, gdzie zamieszkiwała przybrzeżne równiny południowo-zachodniej Prowincji Przylądkowo Zachodniej na wschód od gór Hottentots Holland, w pobliżu miast Caledon , Swellendam i Bredasdorp, gdzie jej obszar występowania wynosił mniej niż 4 000 km*2. Reliktowa populacja występowała także w Wolnym Państwie w pobliżu miasta Bethlehem. Jednak paleontolodzy i archeolodzy, uważają iż na początku epoki holoceńskiej(ok. 10 tysięcy lat temu), antylopa niebieska zamieszkiwała obszar od Elands Bay(północna Prowincja Przylądkowa Zachodnia) po Uniondale(wschodnia Prowincja Przylądkowa Zachodnia), choć naskalne malowidła przedstawiające tą antylopę znaleziono w Ficksburgu i Parku Narodowym Golden Gate Highlands. Antylopa zasiedlała rozległe użytki zielne, blisko źródeł wody. Unikała terenów zalesionych.

Ogólny opis 

 Antylopa modra była dużym gatunkiem ssaka kopytnego, osiągając 250-300 cm długości ciała, oraz 100-120 cm wysokości w kłębie. Warzyła ok. 160 kg. Antylopa miał stosunkowo długi i mocno zbudowany kark, oraz krótką grzywę. Nogi długie, białe z pionowymi, ciemnymi pasami. Ogon zakończony kępką sierści. Pysk długi, mierzący ok. 40 cm długości, uszy długie, podobne do oślich. Rogi długie, posiadające 20-35 pierścieni, osiągające 50-60 cm długości. Rogi były umiejscowione nad oczami i łagodnie zakrzywione na końcach do tyłu w kierunku ramion. Sierść antylopy była krótka o delikatnym jasnoniebieskim połysku, zanikającym po śmierci zwierzęcia. Okolice brzucha były białe, a górna część pyska brązowa. Przed oczami widniała biała, dobrze widoczna plama.

Dymorfizm płciowy

Nieco wyraźny po osiągnięciu przez samca 3 roku życia. Futro samca stawało się wtedy jaśniejsze(prawie białe). Także rogi były zwykle większe i lepiej rozwinięte u samców.

Pożywienie

Roślinożerca. Antylopa żywiła się różnymi gatunkami traw. W przeciwieństwie do większości antylop nie przepadała za świeżą trawą, z wyjątkiem pory suchej, kiedy w wyniku braku alternatyw, zjadała trawę rosnącą blisko brzegu. Zapewne musiała codziennie korzystać ze źródła wody, jak robią to spokrewnione antylopy z rodzaju Hippotragus.

Zachowanie

Antylopa modra była ssakiem aktywnym podczas dnia, zwłaszcza wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Najgorętszy porę dnia spędzała odpoczywając w cieniu drzew. Antylopa była spotykana w stadach haremowych, składających się z samic, cieląt i dominującego samca, licząc ok. 20 osobników, choć stada składające się z ponad 80 antylop także nie były rzadkością. Samce często prowadziły walki o dominację, ścierając się swoimi rogami, oraz trącając głową. Samce które nie zdobyły swojego haremu, często tworzyły grupy kawalerów(stada złożone z samych samców). Podczas pory deszczowej, stada zwykle dzieliły się na mniejsze grupy, łącząc się zwykle jedynie przy wodopoju. W porze suchej grupy zwykle gromadziły się na najlepszych pastwiskach, a w okresie odchowu młodych w celach bezpieczeństwa cieląt. Dominujący samiec zwykle eksponował swój wysoki status, leżąc, lub stojąc nieco dalej od swego stada, w widocznym miejscu. Samiec chcąc przejąć dane stado, zwykle zbliżał się do niego z wysoko postawioną głową. Głowa trzymana nisko była zwykle oznaką uległości. Opisywana jako antylopa o dosyć agresywnym usposobieniu. Przed drapieżcami chroniły się ucieczką, lecz w razie konieczności nie wahały używać w obronie swoich rogów.

Rozród

Okres godowy u tej antylopy przypadał przez cały rok, choć jego nasilenie obserwowano w szczycie letnim. Po 270-280 dniach, samica rodziła jedno, ok. 12 kg cielę. Po osiągnięciu dojrzałości samce były odganiane ze swojego rodzimego stada przez dominującego samca, samice zwykle pozostawały w haremie.

Naturalni wrogowie

Hieny cętkowane, likaony, lwy, lamparty, a dla młodych dodatkowo hiena brunatna.

Długość życia 

ok. 18 lat.

Przyczyny wymarcia

Badacze na podstawie kopalnych dowodów, sugerują iż ok.10 tysięcy lat temu antylopa modra występowała powszechnie na równinach Afryki Południowej, a jej zasięg mógł sięgać aż po Ficksburg i Park Narodowy Golden Gate Highlands. Jednak 3 200-2000 lat temu populacja antylopy niebieskiej drastycznie zmalała, co zbiegło się w czasie z nagłym ociepleniem klimatu. Około 400 roku n.e. człowiek wprowadził owce na tereny zamieszkałe przez te antylopy i wskutek nadmiernego wypasu, prowadził do degradacji siedliska tego gatunku. Antylopa wskutek konkurencji z wprowadzonymi zwierzętami hodowlanymi, oraz chorób wraz z nimi przywleczonymi, stawała się coraz rzadsza. Palowania przez rdzennych mieszkańców Afryki były prowadzone na małą skalne, jednak ze względu na małą populacje, mogły odegrać ważną rolę w zagładzie tego gatunku. Naskalne malowidła świadczą o tym iż dla Buszmenów z ludu San były to zwierzęta czczone, obdarzone nadprzyrodzoną mocą. Kiedy Europejczycy przybyli w XVII i XVIII wieku do Koloni Przylądkowej, populacja antylopy była już mała. W 1774 roku szwedzki przyrodnik Carl Peter Thunberg opisała antylopę modrą jako gatunek rzadki, jednak to nie przeszkodziło europejskim rolnikom i myśliwym polować na te zwierzę, a broń palna szybko przetrzebiła pozostałe stada tej antylopy. Myśliwy polowali głównie dla skóry tego zwierzęcia, która była wykorzystywana min. przy produkcji worków na zboże, mięso opisywane jako tłuste, wykorzystywane jako karma dla psów. Według niemieckiego zoologa Martin'a Lichtenstein'a ostatnia antylopa w Prowincji Przylądkowo Zachodniej padła około roku 1800 w Swellendam, natomiast w Wolnym Państwie ostatnia antylopa niebieska zginęła ok. roku 1850.

Ciekawostki

• Jest pierwszym dużym ssakiem Afryki wymarłym w czasach historycznych.
• Zachowano kilka skór tego zwierzęcia, lecz nie oddają one charakterystycznego niebieskiego połysku, gdyż znikał on wraz ze śmiercią zwierzęcia. 
• Poza antylopą modrą z terenów RPA wymarł także podgatunek lwa(Panthera leo melanochaitus), serwala(Leptailurus serval serval), fakoszera(Phacochoerus aethiopicus aethiopicus) i zebry stepowej(Equus quagga quagga, zwany kwagą właściwą). Za przypuszczalnie wymarłego uważa się złotokreta Cryptochloris wintoni, oraz rózgowca Tetradactylus eastwoodae. 
• Antylopę modrą klasyfikuje się do rodzaju Hippotragus, wraz z 2 innymi przedstawicielami, antylopą końską(Hippotragus equinus) i antylopą szablorogą(Hippotragus niger).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Bluebuck

-http://www.arkive.org/bluebuck/hippotragus-leucophaeus/

-http://www.iucnredlist.org/details/10168/0

-http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/bluebuck.htm

-http://animaldiversity.org/accounts/Hippotragus_leucophaeus/

Niala grzywiasta - bardzo wyraźny dymorfizm

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Krętorogie
• Gatunek: Niala grzywiasta(Tragelaphus angasii)

Występowanie

Zasiedla Afrykę południowo-wschodnią. Występuje od Doliny Lower Shire w Malawi przez Mozambik i Zimbabwe do wschodniej Republiki Południowej Afryki  i Suazi. Został wprowadzony do Namibii, zamieszkując głównie tereny prywatne. Obecnie rozszerza swój zasięg o wschodnie tereny Botswany. W Suazi gatunek wymarły do 1950 roku, kiedy został tam pomyślnie reintrodukowany. Zamieszkuje głównie tereny o gęstej roślinności, otwarte lasy i drzewiaste sawanny, zwykle w pobliżu wody.

Ogólny opis

Niala grzywiasta jest średniej wielkości antylopom o znacznym dymorfizmie płciowym. Mierzy przeciętnie 130-190 cm długości ciała, przy wysokości w kłębie ok. 110 cm u samców i ok. 90 cm u samic. Samce ważą przeciętnie 100-120 kg, natomiast samice 50-70 kg. Sierść samców jest ciemnobrązowa, natomiast samic płowa(rdzawa) u obu płci z charakterystycznymi pionowymi, białymi paskami, lub pojedynczymi plamami na bokach ciała zwierzęcia. Charakterystyczna biała plama między oczyma u obu płci, a także pas ciemnej grzywy ciągnący się od głowy, przez grzbiet po nasadę ogona. Samce posiadają długą sierść(grzywę) na karku i szyi, ciągnącą się przez klatkę piersiową i brzuch antylopy. U samca występują rogi, spiralnie zakręcone do góry o długości do 80 cm(pojawiają się zwykle już w pierwszych roku życia). Samice bezrożne. Młode, niedojrzałe samce umaszczeniem podobne do samic. 

Dymorfizm płciowy

Wyraźny, jeden z najlepiej zaznaczonych u antylop. Występuje różnica w wielkości(samce są prawie dwa razy cięższe od samic i nieco od nich wyższe) oraz umaszczeniu(samce posiadają ciemne ubarwienie sierści, samica natomiast płowe). U samców występują również rogi i grzywa ciągnące się dodatkowo przez spód ciała.

Populacja i zagrożenia

Niala grzywiasta jest obecnie mniej powszechna niż w czasach historycznych, choć jej populacja utrzymuje się na stabilnym poziomie oraz je notowana jako gatunek najmniejszej troski. Głównym zagrożeniem dla niali są min. utrata siedliska życia pod uprawi i wypas bydła, polowania oraz choroby pomoru bydła. W 1999 roku populacja szacowana była na 32 tysiące osobników, lecz obecnie szacuje się że w samej RPA żyje ponad 30 tysięcy osobników, a w samej KwaZulu-Natal(prowincja RPA) ok. 25 tysięcy. Jedynie w Malawi populacja z 3 tysięcy osobników zmniejszyła się do 1,5 tysiąca. Obecnie ok. 80% populacji niali grzywiastej znajduje się na terenach chronionych, a ok. 10-15% na terenach prywatnych, gdzie hodowana jest w celach myśliwskich, gdyż stanowi cenne trofeum. Rozmnaża się w niewoli.

Pożywienie

Głównie świeże trawy, gałązki, kwiaty, owoce, liście i wiele innych gatunków roślin. Piją niemal dziennie wodę, lecz wytrzymują sezonowe spadki tego źródła.

Zachowanie

Niale są stadne, żyjące zwykle w stadach do 30 osobników. Zwykle stado składa składa się z samic i ich młodych, oraz niedojrzałych samców. Starsze samce wolą przebywać samotnie, czasami tworząc grupy, lecz o bardzo luźnych relacjach. Zwykle młodsze samice po urodzeniu młodego, przyłączają się do swoich matek i starszych samic. Największą aktywność wskazują wieczorem i w nocy, w dzień wolą przebywać i odpoczywać w cieniu. Niala nie jest gatunkiem terytorialnym, a ich areały często nakładają się na siebie, zwłaszcza przy wodopoju. Samce walczą między sobą zwykle jedynie w okresie rui samicy. Samce zwykle w tym okresie widząc rywala jeżą grzywę, unoszą głowę i podnoszą ogon. Jeśli ta demonstracja nie wystarczy, dochodzi do walk, czasami śmiertelnych, kiedy jeden z samców zostanie napity na rogi. Zwycięża zwykle silniejszy i większy samiec.  Ze względu na zagrożenie ze strony drapieżników, są zwykle czujne, a zaniepokojony osobnik przy pomocy alarmowego dźwięku, przypominającego szczekanie ostrzegacz resztę stada przed zagrożeniem. Reaguje także na sygnały alarmowe innych gatunków zwierząt min. pawianów, impal i kudu, a impale na sygnały alarmowe nial. Często korzystają z obecności pawianów, które żerując na drzewach strącają liście, owoce i kawałki gałęzi. Poza sygnałami alarmowymi, rzadko wydają z siebie jakikolwiek dźwięk.

Rozród

Okres godowy przypada zwykle przez cały rok, choć jego nasilenie odnotowano w miesiącach grudzień-styczeń. Cykl między kolejnymi rujami trwa zwykle ok. 19 dni, a sama ruja trwa ok. 2 dni, choć samica jest zwykle zdolna do zapłodnienia tylko przez 6 godzin. Ciąża trwa 7 miesięcy, po czym rodzi w gęstych zaroślach i trawach, 5 kg młode, zwykle jedno, rzadziej dwa. Zwykle zostaje ukryte przez pierwsze 18 dni, gdzie jest doglądane i sporadycznie oczyszczane przez matkę. Później zwykle dołączają do stada, a młode zostaje zwykle odgonione przez samce, podczas następne rui samicy. Następuje to zwykle po ok. 7 miesiącach, kiedy samica znowu może zajść w ciąże. Dojrzałość płciową uzyskują zwykle po 1 roku u samców i 1,5 roku u samicy.

Naturalni wrogowie

Niala może stać się ofiarą lwów, lampartów i hien cętkowanych. W szczególności młode są zarażone na ataki drapieżników. Samce pawianów także mogą stanowić zagrożenie dla nowo narodzonych osobników. Matka zwykle walecznie borni swojego młodego.

Długość życia

W niewoli ok. 20 lat. Długość życia na wolności nie zbadana.

Znaczenie dla człowieka

Obiekt polowań, głównie dla mięsa i trofeum. Hodowana na wielu terytoriach Afryki, w celach łowieckich. Często trzymana w niewoli, głównie w ogrodach zoologicznych.

Ciekawostki

• Nie wyróżnia się podgatunków niali grzywiastej.
• Dymorfizm płciowy u tego gatunku jest najsilniejszy z całego rodzaju Tragelaphus.
• czasami przypisywana do odrębnego rodzaju Nyala, dlatego można spotkać się z nazwą łacińską Nyala angasii.
• Został opisany w 1849 roku przez angielskiego przyrodnika George'a French'a Angas'a.
• Przypuszczalnie niala grzywiasta jako gatunek powstał w miocenie ok. 5,8 milionów lat temu.
• Do rodzaju Tragelaphus klasyfikowana jest niala grzywiasta oraz 7 innych gatunków antylop, min. niala górska(Tragelaphus buxtoni), bongo(Tragelaphus eurycerus), kudu małe(Tragelaphus imberbis), buszbok(Tragelaphus scriptus), sitatunga(Tragelaphus spekii), kudu wielkie(Tragelaphus strepsiceros) i imbabala*(Tragelaphus sylvaticus).
• Niegdyś do rodzaju Tragelaphus notowany był także eland(Taurotragus oryx) i oreas(Taurotragus derbianus).

Bibliografia:
-https://en.wikipedia.org/wiki/Nyala
-https://pl.wikipedia.org/wiki/Niala_grzywiasta
-http://www.iucnredlist.org/details/22052/0
-http://animaldiversity.org/accounts/Tragelaphus_angasii/
-http://www.ultimateungulate.com/artiodactyla/Tragelaphus_angasii.html
-http://www.robinsonlibrary.com/science/zoology/mammals/artiodactyla/nyala.htm