Gigantocamelus spatulus - wielbłąd gigant

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Wielbłądowate
• Gatunek: Gigantocamelus spatulus(synonim. Titanotylopus spatulus)

Występowanie

Ameryka Północna. Szczątki wielbłąda odnajdywane są na terenie Stanów Zjednoczonych min. na obszarze stanów Idaho, Teksas, Kansas, Nebraska, Arizona i Kolorado.

Siedlisko

Tereny otwarte o małym zadrzewieniu, min. stepy, półpustynie, tereny zalewowe(terasy).

Okres występowania

Szacowany od 1,8 mln lat temu do 300 tysięcy lat(paleolit).

Ogólny opis

Wielbłądowate to masywne ssaki parzystokopytne, charakteryzujące się wygiętą, smukłą szyją, wąską i wydłużoną głową z rozczepioną górną wargą i dużymi, zamykanymi nozdrzami, oraz długimi i smukłymi kończynami, z dwoma dużymi palcami, zakończonymi małymi, twardymi kopytami. Od spodu szeroka stopa pokryta jest grubym skórnym fałdem. Ciało pokrywa gruba warstwa futra. Wielbłądy(Camel) posiadają charakterystyczne garby na grzbiecie(jeden, lub dwa), gdzie koncentrowana jest tkanka tłuszczowa.

Gigantocamelus spatulus był dużym gatunkiem wielbłąda(największy wielbłąd jaki kiedykolwiek istniał), osiągającym 3,7 metrów długości ciała i 3 metry wysokości. Szacowana waga to ok. 1,5-2,5 tony. Wyglądem przypuszczalnie przypominał dzisiejsze wielbłądy. Posiadał jeden garb. Charakterystyczną cechą Gigantocamelus było posiadanie kłów, o dość dużych rozmiarach(2 razy większe od zębów trzonowych). Przedstawiciele rodzaju Gigantocamelus bardzo przypominają przedstawicieli Titanotylopus(bliskie pokrewieństwo), a rozróżniani są na podstawie różnic anatomicznych.

Dymorfizm płciowy

Brak danych. Możliwe że jak u współczesnych wielbłądów, samce osiągały większe rozmiary. Możliwe także iż kły były większe u samców. 

Pożywienie

Roślinożerca. Przypuszczalnie głównym składnikiem diety prehistorycznego wielbłąda były liście drzew i krzewów, możliwe iż także trawy.

Zachowanie

Gigantocamelus spatulus przypuszczalnie jak spokrewnione, współczesne gatunki prowadził stadny tryb życia. Był przystosowany do nieprzyjaznych dla wielu stworzeń środowisk, głównie dzięki specyficznej budowie stopy, oszczędnej gospodarki wodą w organizmie i garbie, w którym magazynowany jest wysokoenergetyczny tłuszcz, wykorzystywany przy braku dostępu do pożywienia.

Rozród

Brak danych. Przypuszczalnie podobnie jak współczesne wielbłądy samica rodziła jedno, rzadziej dwa młode.

Długość życia

Brak danych. Obecne wielbłądy są dość długowiecznymi ssakami, żyjącymi nawet 50 lat.

Naturalni wrogowie 

Z uwagi na duże rozmiary Gigantocamelus przypuszczalnie rzadko bywał celem drapieżników. Głównie narażone były osobniki młode, które mogły padać ofiarą kotów z podrodziny machajrodonów(np. Smilodon fatalis), niedźwiedzi(np. niedźwiedzia krótkopyskiego Arctodus simus), hien(Chasmaporthetes) itp.

Przyczyny wymarcia

Nieznane. Przypuszczalnie wymarł w wyniku konkurencji z lepiej przystosowanymi roślinożercami np. innymi dużymi wielbłądami z rodzaju Camelops, bizonami i końmi.

Znaleziska

Szczątki Gigantocamelus spatulus odnajdywane są niemal na całym terenie USA.

Systematyka, ewolucja i pokrewieństwo

Pierwsze wielbłądowate pojawiły się ok. 45 mln lat temu w Lutecie(środkowy eocen) na terenie Ameryki Północnej. Protylopus przypuszczalnie przypominał wyglądem dzisiejsze lamy. Osiągały ok. 80 cm długości ciała i ok. 30 kg wagi. Charakterystyczne dla ów rodzaju było posiadanie czterech palców u każdej kończyny(dzisiejsze posiadają dwa palce), a stopa była przypuszczalnie pokryta kopytem(dzisiejsze posiadają pod stopą gruby fałd skórny). U Poebrotherium, istniejącego ok. 38-30 mln lat temu(eocen-oligocen), dwa palce(II i V) uległy zanikowi, lecz pozostałe nadal pokryte były kopytem. Wyglądem przypominał lamę, a osiągał ok. 80 cm długości ciała i wagę ok. 30-40 kg. Około 30 mln lat temu na terenie Ameryki Północnej wykształcił się Stenomylus przypominający wyglądem gazele, którego jedynie palce były zakończone kopytem(budową stopa przypominała dzisiejszego widłoroga). 10-15 mln lat temu, kiedy powstał Przesmyk Panamski wcześniej ograniczone wielbłądowate do Ameryki Północnej przedostały się do Ameryki Południowej. Przodkiem dzisiejszych południowoamerykańskich lam był przypuszczalnie Hemiauchenia, który rozpowszechniony był na terenie Ameryki Północnej i Środkowej, oraz przekroczył Przesmyk Panamski, dając początek dzisiejszym lamom. 2-3 mln lat temu wielbłądy przez pomost Beringia przedostały się do Azji, a następnie na tereny Afryki, gdzie występują aż do czasów współczesnych. Na terenie Ameryki Północnej od ok.4 mln lat wielbłądy zaczęły osiągać większe rozmiary(Gigantocamelus, Megacamelus, Camelops i Titanotylopus) przekraczając 3 metry wysokości i 3,5 metrów długości ciała. Wielbłądy rozprzestrzenił się także na terenach arktycznych(północna Kanada). Ostanie wielbłądy(Camelops) zamieszkujące swą pierwotną lokację(Amerykę Północną) wymarły ok. 10-8 tysięcy lat temu w wyniku zmian klimatycznych, oraz przypuszczalnie ingerencji człowieka. Obecnie rodzaj wielbłądy(Camelus) reprezentuje jedynie 2 gatunki dromadera(Camelus dromedarius) i baktriana(Camelus bactrianus), które zamieszkują naturalnie tereny Afryki i Azji. Dromader został wprowadzony także na teren Australii, gdzie utrzymuje stabilną populację.

Pierwotnie Gigantocamelus spatulus został opisany jako Gigantocamelus fricki, lecz był także kilkukrotnie opisywany jako przedstawiciel rodzajów Pliauchenia, Megatylopus i Titanotylopus. Obecnie jest jedynym przedstawicielem rodzaju Gigantocamelus, blisko spokrewnionego i anatomicznie bardzo podobnego do rodzaju Titanotylopus.

Ciekawostki

• Przedstawiciele Titanotylopus żyli w tym samym okresie co Gigantocamelus spatulus i sądzi się iż byli organizmami sympatrycznymi.
• Gigantocamelus spatulus był drugim największym wielbłądem w historii Ziemi. Na miano pierwszego zasłużył Megacamelus merriami osiągający 3,7 cm długości i 3,7 metrów wysokości.
• Niektóre wymarłe wielbłądy budową ciała znacznie odróżniały się od współczesnych przedstawicieli. Dobrym przykładem jest Aepycamelus giraffinus, który posiadają wydłużoną szyję i kończyny przypominał obecnie żyjącą żyrafę(Giraffa camelopardalis).

Bibliografia:
-https://twilightbeasts.wordpress.com/2015/12/09/a-camel-for-christmas/
-http://fossilworks.org/bridge.pl?a=taxonInfo&taxon_no=46648
-https://en.wikipedia.org/wiki/Gigantocamelus
-https://en.wikipedia.org/wiki/Titanotylopus
-http://prehistoric-fauna.com/Gigantocamelus
-https://en.wikipedia.org/wiki/Camelid

Wielbłąd jednogarbny - z prowiantem w garbie

inne nazwy: dromader, dromedar

• Królestwo: Zwierzęta
• Podtyp: Kręgowce
• Gromada: Ssaki
• Rząd: Parzystokopytne
• Rodzina: Wielbłądowate
• Gatunek: Wielbłąd jednogarbny(Camelus dromedarius)

Występowanie

Przypuszczalnie wielbłąd jednogarbny zamieszkiwał pierwotnie południową Azję i Półwysep Arabski. Obecnie można go spotkać w Afryce Północnej w szczególności na obszarze saharyjskim, Bliskim Wschodzie, Etiopii i Azji południowo-zachodniej. Został wprowadzony do Australii, lecz próby wprowadzenia go na inne kontynenty nie powiodły się, ze względu iż zasiedla jedynie suche obszary pustynne o wydłużonej porze suchej i krótkiej deszczowej. Dromader jest bardzo wrażliwy na zimno i podwyższoną wilgotność. Obecnie dziką populację wielbłąda jednogarbnego można spotkać jedynie w Australii, gdyż te spotykane w Starym Świecie są w większości udomowione i nie przetrwałyby bez ingerencji człowieka. Dzika populacja wielbłąda w Ameryce Północnej utrzymywała się do 1905 roku.

Ogólny opis

Dromader jest dużym roślinożercą osiągającym do 2 metrów wysokości, przy masie do 600 kg. Wielbłądy charakteryzują się długą, zakrzywioną szyją, głęboką i wąską klatką piersiową oraz pojedynczym garbem. Garb złożony jest z tkanki tłuszczowej połączonej tkanką włóknistą, działającą jako rezerwy pokarmowe w razie braku pożywienia. Wielkość garbu zależy od stanu utrzymania, odżywienia, a jego pochylenie na daną stronę zależy od okresu głodowego. Wargi są są grube, a warga górna silnie rozciągnięta umożliwiająca zrywanie liści z kolczatych gałęzi. Głowa jest noszona wysoko, a nos jest umiejscowiony wyżej niż oczy. Oko wielbłąda posiada podwójny rząd rzęs w celu zapobiegania wpadania drobin piasku i kurzu do gałek ocznych. Szerokie nozdrza mają możliwość zamknięcia np. podczas burzy piaskowej, co uniemożliwia zapchanie ich piaskiem. Na nadgarstkach, łokciach, kolanach, oraz na mostku występują modzele, czyli silnie zrogowaciałą skóra. Kończyny są długie, na końcu wyposażone w stopkę z 2 dużymi palcami, na których zwierzę stąpa. Uszy są małe i zaokrąglone, często niewidoczne pod gęstym włosem. Ubarwienie wielbłąda często waha się od jasno-piaskowego po brązowo-płowy, choć występują wielbłądy czarne i białe. Okrywa włosowa jest dosyć gęsta, najdłuższa w okolicy gardła, ramion i garbu. Wielbłąd posiada w sumie 34 zęby. Ogon dosyć długi, zakończony kupką długich włosów.

Dymorfizm płciowy

Samce są większe o ok. 10%. Ponadto samce posiadają nadmuchiwane podniebienie miękkie używane podczas zalotów.

Populacja  i zagrożenia

Wielbłąd jednogarbny uważany jest za zwierzę udomowione, wymarłe na rodzimym terenie występowania. Na terenie Azji i Afryki występują jedynie populacje półdzikie należące do nomadów. Jedyna dzika populacja wielbłąda jednogarbnego występuje na terenie Australii, w 2009 roku dzika populacja australijska szacowana była na 1 milion osobników, lecz został pomniejszana do 300 tysięcy osobników w 2013 roku. Obecnie wielbłąd jednogarbny nie podlega klasyfikacji w stopniach zagrożenia.

Pożywienie

Wielbłądy zjadają przede wszystkim liście krzewów, suche trawy, oraz wszelką roślinność pustynną. W większości zjadają rośliny z rodzaju Acacia, Artiplex i Salsola. Ze względu na środowisko życia rzadko pobiera wodę i toleruję jej utratę w organizmie do 30%, lecz kiedy jest dostępna jest zdolny do pobrania 100 litrów wody jednorazowo w przeciągu 10 minut. Czasami spożywa drobne szczątki(kości) padłych zwierząt, w szczególności ryb w celu uzupełnienia gospodarski fosforu i wapnia.

Zachowanie

Wielbłądy są zazwyczaj aktywne za dnia i żyją stadnie w grupach składających się z 20 osobników. Stadem zwykle przewodzi dominujący samiec, zmieniając się z jedną z samic w razie swojej nieobecności. Grupa zwykle składa się z kilku samic, młodych i podrostków. Samce nie mające swoich stad, zwykle żyją samotnie, lub tworzą grupy kawalerów. Nie są zwierzętami agresywnymi, choć samce mogą walczyć ze sobą w okresie godowym. Podczas klęsk żywiołowych, lub podczas poszukiwania wody osobne stada mogą łączyć się w jedno potężne. Wielbłądy są bardzo dobrze przystosowane do warunków pustynnych, przed piaskiem chroni się przy pomocy zamykanych nozdrzy i podwójnych par rzęs na oku. Stopki wyposażone są w delikatne opuszki, przystosowane do chodzenia po piasku. Jest zwierzęciem wędrownym, wciąż szukającym źródła pożywienia i wody. Porusza się ze średnią prędkością 3,5 km/h, a w ciągu godziny może przejść nawet 5 km. Biec może z prędkością 16 km/h w razie potrzeby. Wielbłąd może dostosowywać swoją temperaturę ciała, kiedy wody jest mało ochładza swój organizm nawet do 34 ° C, zaś kiedy jest dobrze odżywiony temperatura może wynosić 41,7 ° C. Dromader porusza się stępem i inochodem, czyli jednocześnie podnosi do przodu lewą kończynę przednią i lewą kończynę tylną, a potem przesuwa do przodu obie kończyny prawe. Obserwowano wielbłądy ocierające się o drzewa i tarzające w piasku, przypuszczalnie w celu pobycia się pasożytów.

Rozród

Sezon godowy przypada na szczyt pory deszczowej w zimie. Samce wtedy robią się agresywne, czasami walczą z rywalami. Podczas demonstracji samiec unosi głowę i odchyla szyję do tyłu, jeśli to nie zadziała gryzie przeciwnika po nogach, aż ten nie da głowy między nogi rywala. Podczas kopulacji samica kładzie się, a samiec przez 10-20 minut kopuluje, wydając z siebie bulgocące dźwięki. Ciąża trwa 13-15 miesięcy, po czym rodzi się 1 młode. Cielak warzy 20-50 kg. Samica rodzi na stojąco, a po urodzeniu młodego nie wylizuje go, ani nie zjada łożyska. Przez pierwsze 3 miesiące cielak odżywia się wyłącznie mlekiem matki, potem powoli przechodzi na pokarm stały. Młode w stadzie często bawią się ze sobą. Po ok. 1-2 latach samica odstawia młode, gdyż zwykle jest już w kolejnej ciąży. Wielbłądzica zwykle rozmnaża się raz na 2 lata. Samice osiągają dojrzałość płciową po 3-4 latach, natomiast samce po 5-6 latach.

Naturalni wrogowie

Wielbłądy ze względu iż żyją na terenach, gdzie występuje niewiele innych zwierząt rzadko staje się ofiarą drapieżników. Wielbłąd może zostać upolowany przez lwy, tygrysy, wilki, a przede wszystkim prze ludzi.

Długość życia

40-50 lat.

Znaczenie dla człowieka

Wielbłąd jednogarbny dostał udomowiony prawdopodobnie ok. 4 tysięcy lat temu i obecnie jest wykorzystywany przede wszystkim jako zwierzę juczne, mleczne i mięsne, w szczególności na terenach od Syrii po Egipt. Często używany jako zwierzę transportowe, przewożąc ładunki przez tereny pustynne. Ich mleko smakowo przypomina krowie, lecz jest bogatsze w witaminę C. Na dodatek wielbłądzica może dawać mleko w przedziale od 8-15 kg dziennie przez 20 miesięcy po wycieleniu. Mięso wielbłąda podobne jest do wołowiny, lecz posiada mniejszą zawartość tłuszczu, a tłuszcz z garba często używany jest jako alternatywa masła. W Sudanie i Indiach popularne są także produkty z wełny wielbłądziej, natomiast nomadzi często wykorzystują odchody zwierzęcia jako opał, rzadziej jako nawóz. Po raz pierwszy w VII wieku wielbłądy zyskały sławę jako niezastąpione zwierzęta bojowe w walkach Imperium Achemenidzkiego, min. pod dowództwem Cyrusa Wielkiego w 547 roku. Wielbłądy często są także przetrzymywane w ogrodach zoologicznych.

Ciekawostki

• W niewoli przetrzymywanych jest ok. 13 milionów dromaderów, głównie w Indiach, Pakistanie, Iranie i Afryce Północnej.
• Garb wielbłąda jednogarbnego jest odpowiednikiem tylnego garbu baktriana. W czasie rozwoju zarodkowego u dromadera rozwija się drugi przedni garb, który później zanika.
• W Australii wielbłąd jest zwierzęciem inwazyjnym, lecz w kontrolowanej liczbie mający pozytywne oddziaływanie na ekosystem kontynentu. Wielbłądy poruszając się przy pomocy miękkich stopek, zapobiegają stopniowej erozji gleby np. powstrzymują destabilizację grzbietu wydm. Jednak w nadmiernej liczbie, ogałacają z roślinności wielkie połacie terenów, oraz niszczą urządzenia hydrauliczne i wodne np. pompy, zawory, a  nawet toalety w celu pozyskania wody.
• Dromader może krzyżować się z baktrianem dając birtugana(nura) i z lamą dając came.
• Najwcześniejszym przodkiem wielbłądów był protylopus żyjący w eocenie w lasach Dakoty Południowej, lecz bezpośrednim przodkiem dzisiejszych wielbłądów i lam jest procamelus żyjący na terenie Ameryki Północnej, później przez Przesmyk Panamski przeszedł do Ameryki Południowej dając początek gwanako i wigoniowi, a następnie przez Pomost Beringa wyemigrował do Azji, gdzie dał początek baktrianowi i dromaderowi. 10 tysięcy lat temu ostatni wielbłąd Ameryki Camelops hesternus wymarł.
• Obecnie najbliższym krewnym dromadera jest wielbłąd dwugarbny, baktrian(Camelus dromedarius), oba zależące do rodzaju Camelus. Baktrian obecnie występuje stanie dzikim, lecz jest krytycznie zagrożony, a ich liczebność szacowana jest na 1000 osobników. Innymi wymarłymi przedstawicielami tego rodzaju są min. wielbłąd syryjski*(Camelus moreli),  Camelus gigas, Camelus hesternus i Camelus sivalensis.
• Do wielbłądowatych(Camelidae) zaliczane są dodatkowo gwanako(Lama guanicoë) i jej udomowioną formę lamę(Lama glama), oraz wigonia(Vicugna vicugna) i jego udomowioną formę alpakę(Vicugna pacos).

Bibliografia:

-https://en.wikipedia.org/wiki/Dromedary

-https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielb%C5%82%C4%85d_jednogarbny

-http://animaldiversity.org/accounts/Camelus_dromedarius/

-http://www.ultimateungulate.com/artiodactyla/camelus_dromedarius.html